VOV4.Bahnar – Xơnăm 2022 hlôi truh, puih mak Nhâm Dần hlôi vih hăm rim pơlei pơla hơgăt teh Việt. Jơ pơnĭt tơkuh xơnăm graxia, xơng xơnăm ‘nao truh, bơ̆n ưh kơ hiơt minh xơnăm 2021, jâ̆p teh đak pơtoi pơm jang tang găn păng tơjră pơrang jĭ Covid-19 păng athei jang kiơ̆ pơkăp ‘nao; mă tơnap tap, duh oei tơguăt hơtŏk tơ iung, jâ̆p pơlei pơla lang xă dôm tơdrong ‘mêm kơ eng, adrin vă hơyak kơjăp hăm tơdrong erih ‘nao.

Xơnăm ‘nao hơ ‘nhăk lơ tơdrong hơpơi, lui ngeh gô yak hloh tơnap tap, atŭm xơng dôm tơdrong đei jơnei kơlâ̆p dôm tơdrong tơnap tap, vă teh đak tŏk pran atŭm hăm jơhngơ̆m pran puih mak. Bơ̆n atŭm tơmơ̆ng đon bơnôh kon pơlei jâ̆p tơring Tây Nguyên găn ga dôm tơnap tap kơ xơnăm covid 2021, lui kơjăp kơ xơnăm 2022 ang hơdăh:

1- Unh hnam mŏ Rơ Ôm K’Jàng oei tơ̆ thôn 1, tơring Liêng Srônh, apŭng Đam Rông, dêh char Lâm Đồng sơng Têt hăm chơt hơ iă ‘nă hal kơ yuơ pơ đĭ lơ̆m ŭnh hnam pran jăng grăng akau, ư̆h kơ đei bu tơpŏh jĭ covid 19. Jĭ hơbŭh jei pơm ăn kơ jă phŏng tŏk măt, mă lei ggơnơm chehphe dăh mă rim tơmam drăm chŏh jang sa anai jei tŏk măt ƀiơ̆, kơna tơdrong jang sa kơ ŭnh hnam sơđơ̆ng. Ƀlep lơ̆m khei năr blŭng Puih mak ‘nao Nhâm Dần 2022, mŏ Rơ Ôm K’Jàng hơpơi ăn rim răih bơngai pran jăng grăng akau, pơrang jĭ tĕnh koăng yak tơ nai, tơdrong erĭh sa kơ kon pơlei roi năr roi sơđơ̆ng ‘lơ̆ng hơ iă.“Sơnăm au ŭnh hnam nhôn phĕ đei 7 tân chehphe, ‘ngoăih kơ ‘nŏh ŭnh hnam oei jang 3 sao chŭn na dơ̆ng, sơnăm au ŭnh hnam pă đei tơtăm yă kiơ bơih, pă đei hli chă pơngot rơvĕt bơih ... Sơnăm au, ŭnh hnam đei ƀiơ̆ vă chă răt sa lơ̆m năr Têt chơt hơ iă, ba răt phe tơyông pơm ƀĕng chư̆ng, chă răt bơ̆n ƀĕng keo vă sa Têt. Sơnăm ‘nao, Têt trŭh ŭnh hnam lăp hơpơi ‘mĕh vă pran jăng grăng akau, jang sa đei iŏk yua kơ jăp, lăp hơdrin hlŏh dơ̆ng lơ̆m sơnăm ‘nao vă iŏk đei kơ jăp lơ̆m sơnăm ‘nao au”.

2 – Ea Rbin jing xăh ataih yaih tơnap tap hloh kơ apŭng Lăk, dêh char Dak Lak. Kon pơlei hlôi hơmet xơng Têt xơđơ̆ng, tơnŏ, xô̆ xôn mă lei duh băt hơdăh tang găn păng tơjră pơrang jĭ ăn kơdih po păng ăn unh hnam tơpôl. Yă H’Ơn Ƀuôn Krông (Aduôn Luyết), tơ̆ pơlei Rbin, xăh Ea Rbin, xơnăm âu tŏk 100 xơnăm tơtă: Têt kăp gĭt tơpă, mă lei xô̆ hơ iă hloh ƀơ̆t rim bơngai đei vei xơđơ̆ng:  “Têt dôm xơnăm adrol ki xô̆ xôn, xơnêp xơnoa. Têt xơnăm âu hiơ̆r kơ đon kơyuơ pơrang jĭ hơbuh hli. Kon pơlei akŏm et xa, pơchơt, mă lei duh kơchăng kơyuơ pơrang jĭ. Xơnăm ‘nao thơ thâu hăm kon pơlei grăng pran ling lang păng rim tơdrong gơh hiôk hian hloh”

3 - Đei ƀơm ư̆h kơ ‘lơ̆ng đơ̆ng jĭ hơbŭh Covid-19, khul kŏng nhân lơ̆m tĕh đak hlôi yak hlŏh mĭnh sơnăm ƀĕnh ƀang tơdrong tơnap tap. Mă lei bơngai jang tơ̆ pơlei tơm Hồ Chí Minh păng rim dêh char găh Pơbăh hlôi yak brŏk vĭh trŭh pơlei pơla vă vĕh ver jĭ hơbŭh. Đei tơdrong tơgŭm djru tơtom đơ̆ng khŭl kơdră tơring păng hơnĭh bơ̆ jang au to, bơngai yak hlôi dar deh yak hlŏh tơnap tap tap, sơđơ̆ng erĭh sa... ‘Nhŏng Y Brao Ƀuôn Krông (Ama Sĭt) oei tơ̆ ƀuôn Tleh, tơring Dliê Ya, apŭng Krông Năng, dêh char Dak Lăk pơm kŏng nhân tơ̆ dêh char Đồng Nai brŏk vĭh tơ̆ pơlei tơbăt:“Lơ̆m sơnăm au ki, nhôn hlôi lĕch vĕh đơ̆ng pơlei tơm vĭh tơ̆ pơlei kơ yuơ jĭ hơbŭh Covid-19. Mă lei ư̆h khan kơ yuơ lơ lŏh kơna jơhngơ̆m đon mă hui hơl lơ̆m tơdrong hơdrin jang sa vă đei tơdrong erĭh sa phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lơ̆ng dơ̆ng kơ jăp. Lơ̆m khei ‘năr ayơ, nhôn oei hơdrin yak hơdoi hăm tơdrong tơgŭm djru đơ̆ng kơdră tơring kơna tơdrong erĭh sa gô hơnơ̆ng sơđơ̆ng, kon hơ ‘lơ̆p đei năm hŏk pơhrăm tơ̆ hnam trương dơ̆ng.”

4 – Lơ̆m xơnăm 2021, kơyuơ pơrang jĭ Covid – 19 hơbuh hli noh Y Duy, pơlei Kdung, xăh Hà Ra, apŭng Mang Yang, dêh char Gia Lai ưh đei tơdrong jang xơđơ̆ng noh tơdrong erih ƀơm lơ tơnap tap. Mă lei Y Duy lui ngeh xơnăm ‘nao 2022, tơdrong erih gô hơtŏk ƀiơ̆. Y Duy kơchĕng gô tŏk iŏk jên đơ̆ng anih mong jên pơhlom minh ƀar jĭt trĭu hlj vă chă rong bơbe: “Xơnăm adrol hlôi hloh, lơ̆m xơnăm ‘nao, inh ‘meh vă gơh tŏk iŏk jên axng jang hăm dôm tơdrong kiơ̆ kơdih hơpơi jang nhen pơtăm ka phê, tiu, rong rơmo, bơbe dăh mă nhŭng vă đei yua mŭk drăm xơđơ̆ng nhen kon pơlei lơ̆m pơlei, jang xa đei yua lơ. Păng lơ̆m xơnăm âu adrin jang ƀa na tuh phŏng tôm măh vă đei yua hloh kơ xơnăm adrol”

5- ‘Nhŏng Hyung, Kơ iĕng Kơdră chĕp pơgơ̆r Khŭl kon pơlei chŏh jang sa tơring A Dơ̆k, apŭng Đak Đoa, dêh char Gia Lai prăt sơnăm 2021 hlôi hơdrin tơgŭm djru kon pơlei Bahnar găh kih thuơ̆t chŏh jang sa, vei lăng chehphe. Kih thuơ̆t chŏh jang sa adoi nhen rong kon tơrong, kon kơlap. Lơ̆m sơnăm 2022, Hyung ‘mĕh vă hơnơ̆ng hŏk jrŭ dơ̆ng găh tơdrong jang vei lăng chŏh jang sa bri ‘long vă atŏk tơ iung mŭk drăm ŭnh hnam kơ jăp hlŏh dơ̆ng: “Kơdĭh ba đei hŏk pơhrăm tơ̆ hnam trương Lâm nghiệp Pleiku đơ̆ng sơnăm 2008 trŭh sơnăm 2010 ‘nŏh hŏk đang đơ̆ng nŏh trŭh dang ei ba jang sa lơ̆m ŭnh hnam. Sơnăm au ĭnh ‘mĕh vă hŏk jrŭ hlŏh dơ̆ng, vă ba băt lơ tơdrong lơ̆m chŏh jang sa vă kơ chă jang sa lơ̆m ŭnh hnam đei ƀô̆h hlŏh ƀviơ̆. Dang ei ĭnh jang Kơ iĕng Kơdră chĕp pơgơ̆r Khŭl kon pơlei chŏh jang sa tơring kơna hơpơi ‘mnĕh vă năm hŏk dơ̆ng vă batw hơdăh kih thuơ̆t gơ̆h hơgei ‘nao lơ̆m chŏh jang sa, rong kon tơrong vă tơmơ̆t jang kiơ̆ lơ̆m chŏh jang sa, rong kon tơrong lơ̆m ŭnh hnam adoi nhen tơgŭm djru ăn kon pơlei bơ̆n băt pơm kiơ̆ khoa hŏk kih thuơ̆t lơ̆m chŏh jang sa, rong kon tơrong vă atŭm dĭh băl atŏk tơ iung mŭk drăm”.

6 – Xơnăm mă blŭng năm jang tơ̆ Hơp tak xăh ‘Nhot pơkao – Tơmang pơhiơ̆ păng Hơdruh tơdăm tơ̆ thĭ trâ̆n Măng Đen, apŭng Kon Plông, dêh char Kon Tum, Têt âu bơngai tơdăm A Quả, 18 xơnăm kĕ đei hloh vă tơrĕka ưn unh hnam. Chôt vih pơlei pơla Tu Cần, xăh Hiếu adrol kơ Têt, A Quả tenh kuăng hơmet hnam oei ăn mĕ ƀă, đang kơ noh atŭm hăm kon pơlei pơrŏ Hnam hơkŭm kơ pơlei pơla, choh chong trong pơlei pơla. A Quả ăn tơbăt, Têt âu đei oei tơ̆ hnam, đei tơjê̆ rim bơngai, inh akŏm tơrĕk Têt ăn unh hnam gơh xô̆ xôn. Xơnăm ‘nao, inh hlôi pơkăp hŏk vă pơlong hŏk tơ̆ hnam trưng hŏk jang găh bri:  “Adrol kơ Têt nhôn hlôi hơmet minh ƀar tơdrong jang nhen hơmet hnam oei, hơpuih cham tăp dăr, đang kơ noh tơra tơyông, pĕ hla prit atŭm băl ‘nŭng ƀanh chưng tơ̆ hnam joh ayŏ atŭm. Thôn pơlei pơgơ̆r dôm tơdrong akŏm xơng Têt chơt hơ iă, rim bơngai adoi akŏm tơ̆ hnam hơkŭm tơpôl”. 

Nhen ‘long đei tơm, pơyan Puih mak trŭh, ‘nŏh jơ ‘năr lơ bơngai nghê̆ nhân, kră pơlei Tây Nguyên ƀlŏk hơdơ̆r dơ̆ng tơdrong sơ̆ ki păng tơroi tơbăt tơdrong oei sa ‘lơ̆ng hơ iă kơ hơdrĕch hơdrung bơ̆n, hơpơi ‘mĕh vă tơdrong oei sa ‘lơ̆ng hơ iă ‘nŏh ling lang vei răk tơ ƀăk mong kơ jăp ăn ning nai kai ninh mônh kơnh:

7- Rim ‘măng Têt trŭh, Puih mak vih, Nghê̆ nhân A Lễ, pơlei Kon Chênh, tơring Măng Cành, apŭng Kon Plông, dêh char Kon Tum ƀô̆h dơ̆ng pơlei bơ̆n rơ ông rơ ang chơt hơ iă ‘nă hal. Yak trŭh 67 sơnăm, jĭ bơngai băt lơ tơdrong oei sa joăt joe sơ̆ ki kơ bơngai Xơ Dang, ƀok Lễ hơpơi ‘mĕh vă sư pơtho tơbăt ăn lơ kôn mon kon sau lơ̆m pơlei băt ngăl. Ƀok akhan, tơdrong erĭh sa dang ei hlôi sơđơ̆ng, ‘noh sa roi ư̆h kơ hiong hiơt tơdrong chĭng chêng, tơdrong jŏh asoang đơ̆ng mĕ ƀă yă ƀok chă pơsư̆ ăn đơ̆ng sơ̆. Tơdrong mă au jei nhen ‘long kăl đei tơm, rơ̆h kơ jăp mă pơm ăn sơdrai hơjưp pơm yơ̆p kơtang:“Ĭnh apĭnh hmach ăn đĭ đăng bơngai Mơnâm păng rim hơdrech hơdrung anai lơ̆m tĕh đak, minh sơnăm ‘nao ling lang pran jăng grăng akau, hơnŭk hơnoa, sơđơ̆ng dơ̆ng kơ jăp. Lơ̆m kơ̆l ‘ngok ba jĭ hơnơ̆ng ‘mĕh vă kôn mon kon sau lơ̆m pơlei hơdrin hŏk pơhrăm, tơchă băt păng vei răk tơ ƀăk mong tơdrong oei sa ‘lơ̆ng rŏ hơbŏ nhen kơ hơdrunh bơ̆n, ba gô hơdrin hlŏh dơ̆ng chă pơtho ăn kôn mon kon sau băt găh tôn chĭng chêng, vă đe hăp tơgoăt iŏk, chĕp vei hơnơ̆ng tơdrong oei sa ‘lơ̆ng rŏ hơbŏ nhen kơ hơdrĕch hơdrung bơ̆n”.

8 – Yak ăh xơnăm ‘nao, yă H’Thông Niê (Aduôn Nguyên) tơ̆ pơlei Păn Lăm, phương Tân Lập, plei tơm Buôn Ma Thuôt, dêh char Dak Lak duh hơpơi dôm tơdrong ‘lơ̆ng rŏ joh ayŏ kon kông po pơtoi đei vei răk tơƀăk mong lơ̆m khei năr hrei âu:  “Lơ̆m xơnăm âu ki, inh chơt hơ iă kơlih duh đei lơ um ai joh ayŏ Êđê đei vei răk. Inh hơpơi lơ̆m khei năr truh tơdrong ‘lơ̆ng rŏ joh ayŏ kon kông inh pơtoi đei vei răk tơƀăk mong lơ̆m tơdrong erih kon pơlei Êđê tơ̆ dôm pơlei pơla Tây Nguyên. ‘Meh vă răk vei lơ̆m khei năr erih ‘nao hrei âu”

Xơnăm ‘nao truh hơ ‘nhăk dôm tơdrong hơpơi, dôm tơdrong tơnap tap kơ xơnăm xo gô hloh hlăng, pơm trong ‘nao, chơt hơ iă ‘nao kiơ̆, đe hơ ioh chơt hơ iă truh tơ̆ hnam trưng, bơngai kră chơt hơ iă atŭm tơplih tơdrong erih, rim bơngai, rim hnam hăt hot hăm tơdrong erih ‘nao. Dôm bơngai chih akŏm tơdrong tơroi pơtruh nơ̆r thơ thâu hăm mih ma duch nă... tơ̆ dôm pơlei pơla ataih jê̆ đei minh pơyan puih mak ‘nao chơt hơ iă xơnêp xơnoa păng jơnap.

Lan - Zut chih păng pơre nơ̆r