VOV4.Bahnar - Plei kach mang Ea Mdroh, xăh Ea Mdroh, apŭng Cư Mgar, dêh char Dak Lak năr ‘nâu hlôi tơ hrŭk ăn kơ dih um ai ‘nao hăm ŭnh điên- trong nơ năm - hnam pơ gang xăh kơ jăp ‘lơ̆ng. Lơ̆m jơ năr chơt hơ iă pơ yan puih mak, ƀok Y Răng Niê Kđăm (Ama Tâm) - ƀok pơ gơ̆r pơ lei plei Ea Mdroh tơ roi, mă đơ̆ng jĭ Covid-19 krê hơ mơt mă lei kon pơ lei oei hơ drin hơ tŏk tơ iung mŭk drăm, hơ mĕng sơ năm ‘nao tơ drong gô ‘lơ̆ng ƀiơ̆:

“Rim sơ năm lơ̆m năr Têt, khŭl kơ dră xăh tơ gŭm plei nhôn chơt hơ iă têt, tơ̆ apŭng dang 5 triệu, Anih tơ lĕch nơ̆r sơ kơ̆t tơ mơ̆t jên jang pơm ‘nhŏng oh hăm pơ lei kơ na kŭm tơ gŭm kon pơ lei 5-7 triệu sa Têt. Kon pơ lei nhôn lơ̆m pơ lei kŭm nhen ‘nhŏng oh bơ ngai Yuăn nŭng ƀĕng chư̆ng sơng pơ yan puih mak, chơt hơ iă. Sơ năm ‘nao truh, mă mônh, ‘meh kon pơ lei ling lang pran jăng grăng hơ kâu, mă 2 kon pơ lei jang sa đei tŏk păng mă 3 ‘meh teh đak bơ ngơ̆t truh hloh, jang hơ dai hăm rim kŏng ti pơm tơ drong jang ăn kon pơ lei mơ mat tat đei iŏk yua sơ đơ̆ng vă klăih đơ̆ng dơ nuh hin”.

-Sơ năm 2021 âu ki xăh Đăk Tờ Re, apŭng Kon Rẫy, dêh char Kon Tum đei lơ tơ drong tơ plih ‘lơ̆ng hơ iă. Trong tih lơ̆m pơ lei, kueng ƀôt, đang kơ ‘noh jĭ lơ trong năm tơ̆ chŭn mir đei man ƀê tŏng kơ jăp ‘lơ̆ng tôch hiôk hian ăn tơ drong jang sa, chơ chuĕn tơ mam đơ̆ng kon pơ lei jang đei.  Hăm tơ drong vang akŏm jơ hngơ̆m đơ̆ng khŭl kơ dră tơ ring păng kon pơ lei, rim pơ lei lơ̆m xăh đei rông, đei hnam hŏk hôp tơ pôl ngăl. Kŭm hăm ‘noh, tơ drong jang sa roi tŏk kon pơ lei đei iŏk yua roi lơ păng pơm ăn tơ drong arih sa tŏk kiơ̆ ‘năi. Kon pơ lei hlôi băt truh tơ drong rong ‘me kon hơ ‘lơ̆p năm hŏk, chă tơ drong jang ăn jơ hnơr mơ lôh.

Hăm jơ hngơ̆m đon chơt hơ iă mưh ngôi hơ dai hăm kôn mon kon sâu hăm mih ma duch nă lơ̆m xăh vang sơng sa Têt, ngôi pơ chơt pơ yan puih mak, ƀok A Hnao, Kơ dră vei lăng Khŭl bơ ngai kră xăh Đăk Tờ Re roi tơ băt đon tơ chĕng đơ̆ng kơ dih thoi âu: “Ƀlep ƀơ̆t sơ năm ‘nao, ĭnh hơ pơi ‘meh jĭ jăh klăih đĭ vă kon pơ lei đei jơ hngơ̆m pran ‘lơ̆ng, sơ đơ̆ng jơ hngơ̆m jang sa, jang đei lơ tơ mam, rim ŭnh hnam băt ‘mêm băl. Sơ năm, ĭnh hơ pơi ‘meh kon pơ lei đei jơ hngơ̆m pran ‘lơ̆ng, đei jơ hngơ̆m pran ‘mơ̆i mă gơh jang sa ăn hnam tơ nŏ bơ̆n”.

-Đơ̆ng hơ drol kơ Têt Nhâm Dần dang 2 khei, yă H’Dik oei tơ̆ plei Pốt 2, xăh Ia Mơ Nông, apŭng Chư Păh, dêh char Gia Lai đĭ pơ đih 5 tŏ ge tơ drô vă ‘măn et lơ̆m dôm năr blŭng pơ yan puih mak. ‘Ngoăih kơ tơ drô, yă kŭm rong 2,3 tŏ ier, pơ tăm dơ̆ng kơ nong ‘nhot lơ̆m pơ gar vă đei dơ̆ng tơ mam sa ‘lơ̆ng mưh kon sâu năm hmach Têt. Dôm năr tơ jê̆ Têt, yă H’Dik hăm klo sư hăt hot tơ ruih pơ đĭ 2 hek tar cheh phe, hơ puih hơ met pơ gar, hnam oei mă rơ goh. Sơ năm ‘nâu, yua kơ jĭ COVID-19, kơ na yă tơ tă kơ kon sâu lăp năm tơ̆ hnam hmach Têt dôm bơ ngai ‘nhŏng oh lơ̆m ŭnh hnam, oei kơ tum kơ tŏng tơ̆ dôm xăh, apŭng hơ tăih, ‘noh krao điên thoăi apĭnh jet gia vă vei sơ đơ̆ng ‘lơ̆ng. Kiơ̆ kơ yă, tơ drong chơt hơ iă pơ yan puih mak ‘nao lăp ‘lơ̆ng tơ dăh pơ đĭ ŭnh hnam pran jăng ngăl:

“Năr têt nhôn đa hơ met ăn tơ drô ge, ‘nhĕm nhŭng, ‘nhĕm iĕr, ƀĕng keo vă sơng tơ moi. Nhôn sa têt kŭm lăp hmă loh đĕch, đei kiơ sa ‘noh. Tŏk tŏk jĭ hơ buh ‘noh nhôn kŭm ưh kơ năm hmach Têt tơ̆ hơ tăih, lăp năm ngôi apĭnh jet gia, hmach têt ‘nhŏng oh, mih ma lơ̆m pơ lei jê̆ đĕch”.

- Mŏ Rơ Ôm K’Mỵ tơ roi, ŭnh hnam đei 4 ‘nu, 2 hek tar chĕh phe păng 2 sao teh pơ tăm ‘long mur vă rong hơ drông pơm brai. Sơ năm ‘nâu akŏm đĭ đăng ŭnh hnam jang sa đei iŏk yua vă jê̆ 70 triu. Têt sơ năm ‘nâu mŏ pleh iŏk tŏ sĕt jên vă răt bơ̆n ‘nhĕm nhŭng, ƀĕng keo, phe tơ yông pơm têt; chơ choh bơ̆n hơ bao ‘nao ăn kơ 2 ‘nu kon sơng sa Têt.

Ƀlep ƀơ̆t blŭng sơ năm ‘nao Nhâm Dần 2022, mŏ hmach thơ thâu kơ rim bơ ngai lơ̆m pơ lei pơ la hiôk sơ đơ̆ng jang sa roi tŏk, teh đak pơ drŏng ‘lơ̆ng rŏ: “Sơ năm 2021, hnam nhôn jang 1ha cheh phe đei hloh 1,5 tấn cheh phe găr, tĕch đei 60 triu. ‘Ngoăih kơ ‘noh, oei iŏk đei 1 khei đơ̆ng 6-7 triu đơ̆ng 2 sao teh pơ tăm ‘long mur rong hơ drông pơm brai. Têt Nhâm Dần 2022, đei jên răt phe tơ yông vă pơm têt, răt ƀĕng keo ăn kon hơ ‘lơ̆p sa ngôi ƀơ̆t năr Têt. Ĭnh hơ pơi ‘meh hnam dơ nŏ nhôn sơ năm ‘nao pran jăng grăng hơ kâu, kon hơ ‘lơ̆p chu yom, hŏk hơ gei, hmach thơ thâu ăn đĭ kon pơ lei tơ̆ thôn 1 liĕm kâu, sơ năm ‘nao jang cheh phe, jang sa roi tŏk ƀiơ̆, pơ lei pơ la bơ̆n roi hiôk jơ nap”.

- Têt sơ năm ‘nâu ŭnh hnam mŏ Y Mung, 45 sơ năm, hnam oei tơ̆ plei Kon Ken, xăh Đăk Tờ Lung, apŭng Kon Rẫy, dêh char Kon Tum ƀĕnh tơ drong chơt hơ iă. Mŏ tơ băt, ŭnh hnam mŏ kŭm nhen vă đĭ đăng dôm ŭnh hnam lơ̆m pơ lei sơng Têt sơ năm ‘nâu adoi đei lơ tơ drong chơt hơ iă hloh kơ Têt sơ năm hơ drol. Sơ năm âu ki mă đơ̆ng jĭ hơ buh COVID-19 đei ƀôh krê hơ mơt mă lei gơ nang đơ̆ng vei rong rơ mo, pơ tăm ‘long cheh phe kơ na iŏk yua kơ ŭnh hnam mŏ Y Mung oei sơ đơ̆ng. Ưh khan lăp lơ loh Anih jang pơ trŭt choh jang sa dêh char Kon Tum oei tơ gŭm ŭnh hnam mŏ pơ tăm 1,5 sào chik vă đei dơ̆ng iŏk yua ăn ŭnh hnam.

Lơ̆m jơ năr chơt hơ iă blŭng pơ yan puih mak sơ năm ‘nao mŏ Y Mung tơ roi: “Sơ năm âu ki, Teh đak hlôi bơ ngơ̆t truh tơ drong arih sa kơ kon pơ lei lơ̆m pơ lei, ĭnh apĭnh bơ nê kơ Teh đak hlôi tơ gŭm kon pơ lei đei sa Têt phĭ tơ nŏ, hiôk hian, đei ƀĕng, đei jên, đei por sŏng... Sơ năm ‘nao apĭnh hmach kơ kơ rim ‘nu, rim ŭnh hnam pŭn ai, jang sa đei tŏk, pơ tăm ƀa đei plei lơ, pơ tăm ƀum ƀlang iŏk đei jơ nei mŭk drăm ăn ŭnh hnam”.

- Mơ̆t lơ̆m sơ năm ‘nao 2022, vă đei 1 pơ yan têt hiôk sơ đơ̆ng tôm măh, liĕm kâu vă bơ ngơ̆t ăn tơ drong jang tang găn jĭ hai, dôm anih jang khŭl grŭp tơ pôl, khŭl kơ dră pơ gơ̆r tơ ring tơ̆ dôm dêh char Tây Nguyên vang bơ ngơ̆t têt ăn bơ ngai dơ nuh, bơ ngai ƀơm kơ nê̆ đơ̆ng jĭ covid-19, gơh sơng 1 pơ yan têt phĭ tơ tŏ dơ nŏ ‘lơ̆ng, pran jăng hiôk chơt.  

Ƀok Đinh Văn Trót, Bí thư Chi bộ plei Đê Chơ Gang, xăh Phú An, apŭng Đak Pơ tơ roi, lơ̆m pơ lei đei 122 ŭnh hnam, 1551 ‘nu tă bơ ngai Bahnar ngăl. Truh ƀơ̆t blŭng sơ năm 2022, pơ lei oei pă 16 ŭnh hnam dơ nuh păng vă jê̆ dơ nuh. Khei ‘năr âu ki, jĭ Covid – 19 oei tôch hơ mơt, mă lei mih ma duch nă lơ̆m pơ lei ưh kơ hli kơ măh phe sa ƀa sŏng, yua đơ̆ng tơ drong tơ gŭm tôch pơ neh đơ̆ng teh đak. Dôm anih jang kơ pal đơ̆ng apŭng kŭm hơ nơ̆ng jur hơ len chih măt dôm bơ ngai mơ mat tat yua đơ̆ng jĭ...vă tơ gŭm kiơ̆ tơ drong hơ găt đơ̆ng teh đak, vang tơ gŭm ăn kon pơ lei tŏk hlôi khei ‘năr mơ mat tat âu:

“Lơ̆m tơ drong tơ gŭm yoa đơ̆ng jĭ Covid-19 kiơ̆ trong jang đơ̆ng tĕh đak, kŭm đei 1 kơ sô̆ bơ ngai pơ ma akhan bơ ngai ‘nâu đei, bơ ngai to ưh. Mă lei kiơ̆ đơ̆ng tơ roi tơ băt tơ drong tơ gŭm âu lăp ‘măn ăn dôm unh hnam mơ mat tat đĕch ‘nŏh đe sư băt păng lăp đon tơ gŭm băl. Lơ̆m sơ năm ‘nao âu, hơ pơi ‘mĕh tang găn đei jĭ vă rim bơ ngai pran jăng, sơ đơ̆ng jơ hngâm jang xa. Vă jang đei tơ drong ‘nâu, đĭ đăng athei mât 1 ƀơ̆r đon, tơ gŭm băl, vang tang găn jĭ păng hơ pơi ‘mĕh Đảng, tĕh đak tơ rĕk hlŏh dơ̆ng vă tang găn lê̆ tơ drong jĭ ‘nâu, vă kon pơ lei gơ̆h sơ đơ̆ng jơ hngâm jang xa”.

- Lơ̆m hnam ‘lơ̆ng tôm tơ mam ‘nao đei man ‘nao, mŏ Ka Năm, oei tơ̆ plei Liêng Đơng, xăhPhi Liêng, apŭng Đam Rông (Lâm Đồng) chơt hơ iă tơ băt, sơ năm âu ki mă đơ̆ng mơ mat tat yua đơ̆ng Covid-19 mă lei mŭk drăm kơ ŭnh hnam oei vei sơ đơ̆ng iŏk yua lơ. Mŏ tơ băt, đei đăi tơ drong arih sơ đơ̆ng nhen năr ‘nâu ‘noh gơ nang đơ̆ng Đảng păng teh đak bơ ngơ̆t truh găh rim tơ drong, đơ̆ng tơ gŭm tơ plih hơ găt teh cheh phe kră ăn plei tŏ sĕt jing pơ tăm, tơ gep hơ drĕch cheh phe ‘nao ăn plei ‘lơ, klĕp truh tơ mơ̆t jên jang pơm trong, chô̆ ŭnh điên tơ̆k hơ dăh, hnam pơ gang xăh, hnam trưng hŏk... Mă loi ‘noh, mă đơ̆ng plei cheh phe sơ năm âu ki tơ jur mă lei kơ jă ‘noh tŏk măk, ưh kơ jô̆ jên jang ‘noh ŭnh hnam iŏk đei 200 triệu hlak jên. Gơ nang đơ̆ng noh, tơ drong arih sa mŭk drăm hơ nơ̆ng sơ đơ̆ng păng hơ tŏk tơ iung, têt truh kŭm đei tôm tĕch, tơ nŏ hiôk ƀiơ̆. Mŏ Ka Năm tơ băt:

            “Sơ̆ tơ drong arih sa mŭk drăm ŭnh hnam nhôn kơ ƀăh kơ ƀôch dêh, yua kơ ŭnh hnam lăp băt jang mir đĕch. Dang ei, đơ̆ng năr hŏk kiơ̆ mŏ oh bơ ngai Yuăn găh pơ tăm cheh phe, kơ su, ŭnh hnam hlôi pơ̆n tơ gep cheh phe păng hơ nhăk ăn iŏk yua mŭk drăm lơ, tơ drong arih sa pơ tơm sơ đơ̆ng, đei tôm tơ drong hiôk vei lăng kon hơ ‘lơ̆p, man hnam oei. Dang ei tơ drong arih sa kơ ŭnh hnam nhôn kŭm nhen kon pơ lei lơ̆m tơ ring adoi hlôi sơ đơ̆ng ƀiơ̆ kơ hơ drol tôch kơ lơ”.

- Xăh Đạ Đờn, apŭng Lâm Hà, dêh char Lâm Đồng đei 3.300 unh hnam, lơ̆m nŏh mă lơ ‘nŏh jŏ bơ ngai K’ho. Dôm sơ năm âu ki, gơ nơm tơ drong tơ gŭm đơ̆ng Đảng păng tĕh đak, mă loi jĭ tơ drong tơ mât jên jang pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, kŭm hăm tơ drong adrin jang tŏk kơ dih đơ̆ng kon pơ lei, Đạ Đờn hlôi tŏk klăih đơ̆ng tơ nuh hin, jing xăh Tơ ring tơ rang ‘nao, tơ drong arih xa đei ƀôh ƀiơ̆. Năng ƀôh tơ drong tơ plih ‘nao tơ̆ pơ lei pơ la, kră pơ lei K’Niêng, tơ̆ plei Đạ R’Rôh, xăh Đạ Đờn tôch hơ iă akhan, tơ drong ‘nâu, mĭnh păh ‘nŏh gơ nơm đon adrin kơ dih kâu hai, vang krao hơ vơn kon pơ lei pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao. Dang ei, tơ drong pơ ngot rơ vĕt pă đei bơih, roi đunh roi đei lơ unh hnam pơ drŏng, đei ƀôh. Tơ drong arih xa tơ plih, roi tŏk kơ na têt kŭm đei kon pơ lei pơ gơ̆r tih ƀiơ̆.

Kră pơ lei K’Niêng, tơ roi: “Kơ dih kâu inh chă krao hơ vơn kon pơ lei vang tơ gop kơ sư̆k, tơ gop năr jang păng jên hu vă pơm gơng năm tơ̆ chŭn mir, pơm trong lơ̆m pơ lei… gơ nơm thoi nŏh tơ drong chơ chuĕn tơ mam, yak vih vât đơ̆ng kon sâu tôch hiôk hian. Ba athei hơ nơ̆ng tơ tă ăn mih ma duch nă adrin jang xa, adrin hlŏh dơ̆ng vă tơ drong arih xa roi đei ƀôh ƀiơ̆. Atŭm hăm ‘nŏh, athei tơ plih ming đon tơ chĕng, athei pơm thoi yơ vă gơ̆h đei tơ drong arih xa ‘lơ̆ng ƀiơ̆”.

- Jơ nei tih hloh lơ̆m sơ năm âu ki hăm kon pơ lei tơ̆ plei Bu Bir, xăh Quảng Tín, apŭng Đắk R’lấp, dêh char Dak Nông ‘noh pơm đang trong nơ năm vă jê̆ 1km mơ̆t tơ̆ tơ ring choh jang sa. Ƀok Điểu Khuyên- Bơ ngai pơ gơ̆r pơ lei plei Bu Bir tơ băt, trong ‘nâu kŭm hăm ŭnh điên 3 pha đei dui chô̆ mơ̆t lơ̆m hơ nih choh jang sa, hlôi pơ̆ih ăn trong yak hơ tŏk tơ iung mŭk drăm ăn kon pơ lei M’nông tơ̆ tơ ring ‘nâu.

“Lơ̆m sơ năm truh ŭnh hnam nhôn vă pơ tăm dơ̆ng ‘long sa plei. Lơ̆m blŭng pơ yan ‘mi, ŭnh hnam nhôn pơ tơm pơ tăm dơ̆ng cheh phe, hơ met ming dơ̆ng ‘long kră păng pơ tăm dơ̆ng ‘long sầu riêng păng ‘long sa plei vă hơ tŏk dơ̆ng iŏk yua ăn ŭnh hnam. Yua kơ ĭnh ƀôh tơ drong pơ tăm hơ lam kŭm hơ tŏk iŏk yua; vei lăng răh ‘long cheh phe, sầu riêng păng pơ tăm hơ lam răh dơ̆ng ‘long tiu, vă đei dơ̆ng iŏk yua”.

- Plei Biă Tih, xăh A Dơk, apŭng Đak Đoa đei 235 unh hnam hăm hlŏh 1000 ‘nu bơ ngai Bahnar. Đơ̆ng hơ tuch sơ năm 2019 truh dang ei, mă đơ̆ng ƀơm ưh ‘lơ̆ng đơ̆ng jĭ covid – 19, mă lei kon pơ lei tơ̆ âu oei đei iŏk yoa kơ jăp đơ̆ng pơ tăm chĕh phe, rong nhŭng… lơ̆m pơ lei ưh đei bu jĭ Covid – 19. Lơ̆m sơ năm âu ki, khul chĕp kơ̆l pơ lei pơ gơ̆r ăn oei hơ drô̆ hăm hlŏh 20 ‘nu bơ ngai vih đơ̆ng dôm tơ ring đei jĭ. Ƀok Y Sứ, Bí thư chi ƀô̆ plei Biă Tih chơt hơ iă tơ roi, gơ̆h đei thoi âu kŭm gơ nơm nơ̆r roi tơ băt tôch tơ tom đơ̆ng Đảng, tĕh đak truh hăm kon pơ lei.

Ƀok Y Sứ hơ pơi ‘mĕh, lơ̆m sơ năm ‘nao, kon pơ lei hơ nơ̆ng bơ̆ jang kiơ̆ ‘lơ̆ng dôm trong jang đơ̆ng Đảng păng tĕh đak vă pơ lei vang tang găn jĭ, jang tŏk mŭk drăm: “2,3 sơ năm adrol ki, dôm trong jang đơ̆ng tĕh đak hlôi tơ gŭm ăn kon pơ lei jang tŏk tôch pran. Mă lei đơ̆ng năr đei jĭ Covid-19 ‘nŏh tơ drong arih xa kơ kon pơ lei tôch mơ mat tat, kon pơ lei bơ nê kơ Đảng, tĕh đak tơ rĕk, tơ gŭm ăn kon pơ lei đơ̆ng kră truh ‘lơ̆p đei ƀet vaccine tang găn jĭ Covid-19 vă rim bơ ngai đei jơ hngâm pran ‘lơ̆ng. Kon pơ lei kŭm adrin jang ‘lơ̆ng tơ drong tang găn jĭ vă rim bơ ngai đei tơ drong arih xa sơ đơ̆ng, jang tŏk mŭk drăm”.    

Thuem hăm Dơ̆ng: Tơ blơ̆