VOV4.Bahnar – Đơ\ng ro\ng khei năr tơnap tap kơyuơ pơrang j^ Covid-19, mu\k drăm tơpôl Tây Nguyên đei [ôh hơmet hơto\k pran. Mă kăl, tơdrong jang te\ch pơdro đei hơmet hlôi tơgu\m ăn tơdrong pơm jang tih tên kơ bơngai jang mir Tây Nguyên chă đei tơring te\ch răt, pơtoi kơ dôm tơdrong chơt hơ ia\. {ai chih “Hơmet te\ch pơdro, pơyan chơt hơ ia\ vih hơlơ\k”, đơ\ng bơngai chih kơtơ\ng ang ăn Rađiô nơ\r pơma VN chih tơroi kơ tơdrong hơmet chơt hơ ia\ noh.

Pơyan âu, rok kiơ\ jăl trong 27 găn apu\ng Cư Kuin đei lơ anih te\ch sâu riêng. Atu\m hăm sâu riêng găr bo, dôm plei sâu riêng hơnơ\ng đei te\ch răt hăm kơjă kăp. {ok Y Nhoái Knul, kơdră pơlei Jung A, xăh Ea Ktur, apu\ng Cư Kuin ăn tơbăt, gơnơm pơrang j^ Covid-19 hlôi ke\ tang găn, te\ch pơdro chôt vih xơđơ\ng noh kơjă sâu riêng te\ch kăp hloh xơnăm xơ\. Nhen unh hnam [ok, adro# hăm hloh 40 tơm sâu riêng hơdre\ch hmă, pơyan âu duh đei yua te\ch hloh 120 tr^u hlj. {ok Y Nhoái akhan, mưh hơnơ\ng thoi âu noh mu\k drăm kon pơlei lơ\m pơlei gô đei hơto\k [ôh hơdăh: “Xơnăm âu noh sâu riêng đei kơjă, ưh kơ nhen xơnăm xơ\ kơyuơ pơrang j^ Covid-19, plei hăp hư, ako\m minh anih, ưh gơh te\ch ôh. Plei sâu riêng dang ei đei hloh 20 rơbâu hlj minh k^, kon pơlei duh đei yua păng mu\k drăm duh đei tơdrong hơto\k”.

Tơdrong io\k yua roi hăt hot tơ\ apu\ng Krong Pak, dêh char Đăk Lăk, hăm dôm tong gre container chơ sâu riêng dơ\ng ăh dôm anih teh găh 2 păh jăl trong 26. ‘Nâu jing anih ako\m dôm pơgar sâu riêng kăp g^t hloh kơ Tây Nguyên atu\m hăm anih jang mu\k drăm te\ch sâu riêng ăn teh đak đe pran hloh. Kiơ\ pơmai Lê Thị Thanh Thuý tơ\ pơlei Jung, xăh Ea Yông, apu\ng Krông Pắk, khei năr âu xơnăm xơ\, lơ\m tơhlăk tơhl^n tôm tơdrong kơlih pơrang j^ Covid-19, đơ\ng thôn pơlei truh apu\ng – dêh char adoi hăt hot pơđăp chă trong do\ng sâu riêng, noh xơnăm âu, apu\ng to\k bo\k hăt hot hăm lêh ako\m sâu riêng ‘măng mă mônh. Tơdrong jang chơ pơdu\ tơmam drăm dêh char adoi pơkăp do\ng sâu riêng, noh xơnăm âu, apu\ng to\k bo\k kơchăng ăn tơdrong pơm lêh ako\m sâu riêng ‘măng mă mônh. Tơdrong hơvơn chơ pơdu\ - te\ch răt hlôi xơđơ\ng hlot, đei dơ\ng tơdrong sâu riêng Việt Nam đei te\ch tơle\ch dơnơm ăn teh đak đe, dôm var pơgar lơ\m apu\ng roi hơvơn bơngai te\ch răt, kơjă roi to\k kăp: “Inh hnam chơt hơ ia\ dêh, kon pơlei adoi chhôk hơ ia\ mơ\n. Xơnăm xơ\ đei lơ hnam te\ch đei 20 rơbâu hlj, 22 rơbâu, đei bơngai te\ch truh 25 rơbâu hlj minh k^ mă xơnăm âu noh kơjă kăp hloh [ả ‘măng. Kơjă kăp thoi âu kon pơlei jang mir nhôn adrin axong jên răt pho\ng vi sinh, pho\ng hưuh kơ rơgoh vă te\ch ăn teh đak đe gơh ‘lơ\ng hloh”

Atu\m hăm pơyan sâu riêng xo# hơ ia\, pơyan ka phê adoi to\k bo\k đei [ôh xo# hơ ia\ mơ\n đơ\ng tơdrong te\ch răt ka phê găr hlôi đei je# 50.000 hlj minh k^. {ok Phạm Đình Trung tơ\ thôn Đức Trung xăh Đức Minh, apu\ng Đăk Mil, dêh char Đăk Nông ăn tơbăt, ưh adro# te\ch đei kơja\ kăp, ka phê pơyan âu oei đei yua lơ găh plei, pơkăp minh pơyan pơm jang đei yua lơ hloh: “Xơnăm âu noh tơm ka phê kơyuơ hơyuh to# ‘mi xơđơ\ng ‘lơ\ng. Lăng atu\m tơring Đăk Mih noh đei jơnei hloh kơ xơnăm adrol ki. Kơjă mưh vei xơđơ\ng noh adoi thoi ăi mơ\n” .

Tơpă ăn [ôh, pơtêng hăm kơjă tơmam drăm choh jang xa to\k kăp noh choh jang xa Tây Nguyên roi pơngơ\t hăm tơmam pơtăm đei tơhlăk lơ\m te\ch tơle\ch. Kơyuơ noh, pơklaih tơnap tap tơdrong tơhlăk, pơhiôk tơdrong te\ch răt ăn teh đak đe, hơnơ\ng jing trong jang mă blu\ng kơ dôm dêh char. {ok Lê Văn Thành, kơdră Anih jang găh ‘long pơtăm păng vei lăng ‘long pơtăm Đăk Lăk ăn tơbăt, dang ei hlôi đei 20 kơloăi tơmam choh pơtăm, plei ‘long xa tơ\ dêh char hlôi đei tôm pơkăp khôi lươ\t vă gơh te\ch ăn teh đak Trung Quốc, Australia, New Zealand păng Hoa Kỳ. Đăk Lăk oei pơm kiơ\ tơdrong jang tih vă tôm tơmam choh pơtăm pran kơ dêh char, gơh tơroh te\ch lơ\m teh đak, te\ch răh ăn teh đak đe mă hăt noh hăm dôm teh đak mă đei pơkăp tơnap tap: “Dang ei, dôm teh đak răt tơmơ\t plei ‘long, tơmam choh pơtăm đơ\ng Việt Nam, adoi pơkăl tơmam choh pơtăm athei đei tơm a hla chă, păng tơchơ\t hơdăh. Hơyak hơto\k pran te\ch tơmam choh pơtăm dơnơm, nhôn to\k bo\k pơjing tơdrong pơkăp hơdăh hăm tôm tơmam drăm. Hơbo\ lơ\m xơnăm 2022 gô pơm kiơ\. ‘Nâu jing tơdrong jang tih vă hơlen băt tơm a hla chă. Nhôn to\k bo\k oei tơle\ch vă pơm tơle\ch kiơ\ dôm tơdrong pơkăp nhen VietGAP, globalGAP, UTZ. Mă 2 noh axong kơso# pơkăp tơring pơtăm, nhôn to\k bo\k hơvơn dôm anih jang mu\k drăm yak hadoi hăm kon pơlei jang mir. Noh dang ei dôm anih jang mu\k drăm duh to\k bo\k ako\m tơre\k truh Đăk Lăk vă chơ chă, tơroh, mă kăl noh tơgua\t hăm dôm anih jang, hơp tak xăh”

Kơjă to\k kăp pơm tơnap tap ăn tơmam pơm tơle\ch te\ch răt, mă hăt noh găh choh jang xa. Mă lei, duh hlôi đei dôm tơdrong hiôk tih tên đei Teh đak pơjing, noh jing dôm tơchơ\t te\ch pơdro kiơ\ chăl ‘nao hlôi đei k^ pơkăp, io\k pơm jang tơ\ dôm tơring te\ch răt pran. ‘Nguaih kơ noh, hloh 30% hơgăt ka phê kơ Tây Nguyên hlôi jing minh păh kơ tơdrong tơgua\t jang, jua\t pơm tơle\ch ka phê ‘lơ\ng, đei tơchơ\t apu\ng plenh teh, păng đei xơng drơ\ng tơ\ tôm teh đak lơ\m kơpal teh. Tơdrong pran kơ Tây Nguyên noh plei ‘long, duh đei dôm j^t kơloăi hlôi đei te\ch tơ\ teh đak Trung Quốc, Australia, New Zealand păng Hoa Kỳ, hơ ‘nhăk pơyua tih tên. Gơnơm noh, mă tơmam te\ch ăn teh đak đe kơ tơring hlôi to\k đơ\ng 40 truh hloh 60% lơ\m xơnăm 2021 păng tong ane# blu\ng xơnăm 2022. Tơdrong io\k yua noh xơkơ\t, choh jang xa Tây Nguyên to\k bo\k oei đei pơgơ\r jang tơnăp, io\k yua tơnăp dôm trong hiôk păng đei jơnei lơ\m lơ tơnap tap, pơtoi jing jrăng bơ\ng kơjăp ăn mu\k drăm – tơpôl lơ\m tơring.

Lan chih păng pơre nơ\r