VOV4.Bahnar – Đơ\ng đunh xơ\, bơngai M’Nông tơ\ minh [ar tơring lơ\m dêh char Đăk Nông đei krung kơtum 'nho\ng oh hăm kon pơlei tơ\ dêh char Mondulkiri, teh đak Campuchia. Atu\m hăm um ai joh ayo\ nhen băl, dôm tơdrong chă năm apong, ako\m pơma dơnuh axong tơmam drăm kơ kon pơlei 2 păh hlôi pơjing tơlei pơdjoi, tơgop hơto\k tơdrong tơguăt tơguăl, tơbôl đơ\ng 2 dêh char Đăk Nông – Mondulkiri pơma adro# păng 2 hơdrung hơdre\ch Việt Nam – Campuchia pơma atu\m. {ai chih “Tơguăt đon bơnôh pơlei pơla” đơ\ng bơngai chih kơtơ\ng ang ăn Rađiô nơ\r pơma VN tơ\ Tây Nguyên chih ako\m tơbang đon bơnôh noh

          Tây Nguyên hlôi yak ăh pơyan 'mi. Tơring xơlam teh Thuận An, apu\ng Đăk Mil, dêh char Đăk Nông jơk [l^k kơ pơgar tơm ka phê, tiu păng lơ hơdre\ch 'logn xa plei. Jing bơngai pơtho pơdơh hưu, rim năr yă H'Plơ (bơngai M’Nông) duh năm jang tơ\ mir atu\m hăm kon xâu. Tơ[ôh ti găh Campuchia, yă ăn tơbăt noh jing pơlei pơla yă, lơ\m xăh Bu Sra, apu\ng Pechr Chenda, dêh char  Mondulkiri.

Xơnăm 1970 ăh 'nao 10 xơnăm, yă H'Plơ atu\m hăm unh hnam năm truh  Việt Nam erih jang xa, ho\k pơhrăm păng jing kô pơtho bơngai M’Nông mă blu\ng tơ\ pơlei Sar Pa, xăh Thuận An, apu\ng Đăk Mil, dêh char Đăk Nông. Ăh pơdơh kơ jang, yă H'Plơ pơtoi đei pôk jang {^ thư chi [o#, jang hloi Kơdră măt tra#n  Sar Pa. Ưh adro# keh đang tơnăp xơnong jang, kon pơlei oei hăt hot vei răk tơ[ăk mong um ai joh ayo\ juăt jue kơ hơdrung hơdre\ch po, kiơ\ tơdrong pơtho pơdreh ch^ng chêng, tanh brai, hri tơdra kră xơ\, păng đei xơkơ\t pôk hơnăn Nge# nhơ\n ưu tu\. Kiơ\ kơ yă H'Plơ, joh ayo\ kơ bơngai M’Nông tơ\ Đăk Nông đei tơdrong nhen băl hăm kon pơlei tơ\ Campuchia: “Tơdrong erih kon pơlei M’nông tơ\ Việt Nam păng kon pơlei M’nông tơ\ Campuchia, găh trong oei xa păng hơbăn ao tanh juăt jue adoi nhen băl. Pơtih nhen ao tanh, tơpen adoi nhen băl. Đe xư tanh brai, pơdok dônh nhen bơngai M’nông bơ\n găh âu; adro# pha nơ\r pơma đe xư kơblo\l hloh, oei bơngai M’nông tơ\ âu nơ\r pơma rơhơi hloh. Bơngai M’nông tơ\ âu noh M’nông Preh oei M’nông tơ\ Campuchia noh M’nông Biêp”.

Jing bơngai Việt Nam hơdrung Campuchia, hlôi lơ 'măng năm apong pơlei pơla, tơdrong mă yă hơdơ\r hloh lơ\m 'măng năm apong âu noh yă kiơ?: “Noh jing đon bơnôh tơnăp kơ 2 teh đak; găh to noh teh đak Campuchia găh âu noh teh đak Việt Nam. Hơdơ\r ling lang ăh 'măng inh năm apong, kon pơlei axong ăn blăh hơbăn tanh kiơ\ khôi bơngai M’nông găh to. Kơtum kơto\ng oei axong ăn klo inh hơbăn ao tanh. Đơ\ng ro\ng kơ noh, inh pơtoi năm apong, inh adoi 'nhăk lơ tơmam axong vă tơbang đon bơnôh tơguăt po. Noh jing tơmam drăm nhen ka kro, [oh, [ôk ngok, lơ tơmam pai xa juăt jue. Kon pơlei găh to oei lơ tơnap tap hloh kơ bơ\n găh âu. Hăm đon bơnôh păng ke\ đei noh kơchăng tơgu\m dih băl; mưh đei tơmam axong noh ăn tơmam; đei 'măng axong kơpô rơmo, đei jên axong jên hloi”.

          {ok Y Lót, Kơdră pơlei Bu Đăk, xăh Thuận An, apu\ng Đăk Mil (dêh char Đăk Nông) ăn tơbăt: tơdrong tơguăt hơdrung hơdre\ch krung kơtum kơ bơngai M’Nông hăm bơngai Campuchia đei đơ\ng xơ\ ki bơih. {ar pơlei Bu Đăk păng Sar Pa dang ei đei hloh 150 unh hnam kon pơlei đei tơguăt 'nho\ng oh hăm kon pơlei tơ\ apu\ng Pechr Chenda, dêh char Mondulkiri. Tơdrong vih vơ\t, năm apong, ako\m joh ayo\, axong tơmam drăm đơ\ng kon pơlei hơnơ\ng đei anih jang kơpal tơ\ tơring xơlam pơm trong hiôk. {ok Kơdră Y Lót xơkơ\t đon bơnôh tơguăt tơguăl đơ\ng kon pơlei 2 xơlam teh Việt Nam – Campuchia roi năr roi tơguăt hloh, tơgu\m dih băl hơto\k mu\k drăm – tơpôl păng vei xơđơ\ng xơlam teh rơngei hiôk hian păng tơbôl: “Tơguăt đơ\ng kon pơlei găh Campuchia hăm bơngai M’Nông găh âu đei đơ\ng xơ\ ki xơ\ kach, ưh kơx^ 'nao dang ei ôh, đon bơnôh tơnăp, mă hăt noh tơdrong tơguăt tơguăl. Adro# kăl băt đei tơdrong he\l xơ 'ngon, ưh 'lơ\ng hơkâu, pơx^t pơkong, kon pơlei 2 păh kơchăng năm apong dih băl. Păng tơdrong hơto\k mu\k drăm duh thoi ăi, 2 păh đei tơdrong axong dih băl găh pơtăm kơsu, ka phê, tiu. {ar păh hơnơ\ng ho\k hơlen dih băl găh trong pơm jang. Găh âu tơdrong kiơ 'lơ\ng, hlôh vao hloh noh pơtho ăn găh to. Dôm xơnăm adrol ki, kon pơlei găh Campuchia tam mă đei tơm chăn hroi, bơngai M’nông găh âu băt pơtăm păng te\ch tơle\ch, noh pơtho ăn kon pơlei găh to pơtăm pơyua. Oei bơngai M’nông găh âu đei Đảng, Khul kơpal teh đak tơre\kt ơgu\m, đei hơp tak xăh, jơnu\m kon pơlei jang mir pơtho ăn kih thuơ\t choh jang, đơ\ng ro\ng kơ noh pơtho ăn kon pơlei găh to. Dang ei kon pơlei găh to mu\k drăm hơto\k pran”.

{ok Y Yăm – Kră pơlei Bu Đăk, xăh Thuận An xơnăm âu to\k 90 xơnăm bơih mă lei adoi oei chăm. Hơkăn [ok noh yă U Druynh – xơnăm âu to\k je# 90 xơnăm mơ\n, adoi jing nge# nhơ\n tanh brai 'lo\ xơnăm hloh tơ\ xăh Thuận An. Lơ\m jơ rơvơn, yă hơnơ\ng tanh dôm hlak brai, hlak che vă bơ\ tơmam tơbăt, atu\m hăm noh pơtho ăn kon xâu mơlôh vei răk tơ[ăk mong um ai joh ayo\ kơ hơdrung hơdre\ch. {ok kră pơlei Y Yăm tơroi, tơdrong tơguăt hơdrung hơdre\ch 'nho\ng oh kơ bơngai M’Nông tơ\ Thuận An hăm kon pơlei găh Campuchia đei đơ\ng đunh xơ\ bơih. Mă oei erih jang xa tơ\ 2 teh đak, mă lei um ai joh ayo\ noh ưh đei tơplih; kon pơlei oei răk ling lang tơdrong tơguăt tơguăl vă pơjing trong xơlam teh rơngei tơbôl păng hơto\k tơ iung: “Adrol ki, pơrang j^ Covid tam mă hơbuh lang xă noh rim kơplăh đei bơngai j^ pơlo\ dăh mă pơx^t pơkong, 'nho\ng oh 2 păh hơnơ\ng năm apong dih băl. Rim 'măng đei tơdrong kăp g^t, kon pơlei ưh gơh le# ôh kơlih đon bơnôh oei pơtoi đơ\ng kră xơ\ bơih. Jo# hloi đơ\ng ro\ng kơnh adoi thoi noh, kon xâu ưh gơh pơm hiong đon bơnôh kơtum kơto\ng 'nho\ng oh kueng [ôt 2 păh. Kon xâu athei hơnơ\ng năm apong dih băl. Nhen unh hnam inh, đei kon xâu tơ\ pơlei Bu Sra (apu\ng Pechr Chenda) erih găh to đơ\ng xơnăm 1985 duh oei tơguăt vih vơ\t apong dih băl. Kơtum kơto\ng găh teh đak boăl ưh đei hiơt xe\ch pham po. Rim tơdrong ako\m joh ayo\ juăt jue kiơ\ khôi bơngai M’nông duh oei răk nhen xơ\ đe\ch”.

Tơdrong tơguăt krung kơtum, hơdrung hơdre\ch kơ bơngai M’Nông tơ\ dêh char Đăk Nông hăm kon pơlei tơ\ dêh char Mondulkiri đei đơ\ng đunh bơih duh oei đei pơtoi đơ\ng chăl mă âu truh chăl mă nai. Dôm tơdrong vih vơ\t chă apong 'nho\ng oh, tơroh joh ayo\ kơ 2 păh hlôi jing tơlei pơdjoi tơgop tơguăt kơjăp đon pơkăp rơngei, tơbôl tơ\ tơring xơlam teh Việt Nam – Campuchia.

Lan chih păng pơre nơ\r