Pơlei Rìn lơ̆m xăh Trường Sơn, apŭng Quảng Ninh, dêh char Quảng Bình jing pơlei groi kông tơjê̆ xơlam teh hăm teh đak boăl Lào hăm hơgăt teh đei trong ataih jê̆ 40km. Kon pơlei Vân Kiều tơ̆ âu mă lơ noh jang choh pơtăm – jang găh bri, jang mir ƀa păng iŏk yua dôm tơmam pơtăm đei đơ̆ng bri.

Ƀok Trần Văn Phúc jing bơngai đei kon pơlei lui yom kơ pơlei Khe Cát, xăh Trường Sơn, apŭng  Quảng Ninh, dêh char Quảng Bình. Tŏk 80 xơnăm, ăh xơnăm 'lŏ kră, ƀok Phúc adoi vei đei tơdrong juăt erih xa 'lơ̆ng khua hŏk vă pơm trong ăn đe kon mon kon xâu mơlôh. Hăm xơnong kơ bơngai đei kon pơlei lui yom lơ̆m pơlei pơla, ƀok băt hơdăh găh tơdrong kăp gĭt pơgơ̆r kơdih hơgăt teh, vei xơđơ̆ng tơkăng teh kơ teh đak păng dôm tơdrong pơkăp jang đơ̆ng Đảng, Khul Kơpal teh đak: “Tơroi kơ pơlei pơla inh, pơlei Khe Cát âu găh khul kơpal đe adoi 'lơ̆ng tơnăp, ưh đei et tơdrô bier, ngôi ƀĕng ƀŏng kiơ ôh. Đe xư pơ 'nam jang xa đơ̆ng xơ̆ truh dang ei. Inh noh athei yuk trong hơlâu. Mă mônh hnam oei athei mă rơgoh, xŏng xa athei pai xĭn nhă đak tô̆ vă kon pơlei lơ̆m pơlei hŏk ƀoi. Mă 2, pơm jang duh pơm ăn kon hơ-ioh hŏk ƀoi kiơ̆. Mă tŏk 84 xơnăm mă lei inh duh athei pơm jang”

Pơlei Ón, minh lơ̆m 2 pơlei tơ̆ xăh groi kông Trọng Hóa, apŭng Minh Hóa, dêh char Quảng Bình, mă lơ noh kon pơlei Rục erih jang xa. Đunh kơ âu hloh 60 xơnăm, kon pơlei Rục tơ̆ Quảng Bình erih tơklăh lơ̆m bri kơdrơ̆ng kơ pơgar teh đak pơkăp Phong Nha Kẻ Bàng. Đe xư hơgơp tơmo pơm anih oei păng erih xa mă tơm noh chă rôp hơnguang pĕ 'nhot plei 'long bri. Hăm tơdrong đei ƀôh noh, xơnăm 2008, ƀô̆ đô̆i vei xơlam teh dêh char Quảng Bình hlôi hơvơn tơgŭm jang, hơvơn kon pơlei Rục muih choh 10ha na ƀa. Anih Linh vei xơlam teh Cà Xèng hlôi hăt hot jang atŭm hăm dôm anih jang, jơnŭm pơgơ̆r tơring tơroi pơtho, hơ 'nhăk trong pơkăp jang vă hơtŏk mŭk drăm tơguăt hăm vei xơđơ̆ng tơpôl tơ̆ tơring nhen: Tơplih trong pơtăm 'long, rong kon tơrong; tơgŭm kon pơlei hơtŏk bri, dơnâo đak, hơdroong kon tơrong. Dôm xơnăm kơ âu, tơ̆ pơlei hin dơnuh hloh kơ dêh char Quảng Bình âu, đei lơ unh hnam hlôi tŏk pơm pơdrơ̆ng, kơdih chih hla bar apinh lĕch đơ̆ng hơnăn unh hnam hin dơnuh. Ƀok Trần Xuân Vinh tơ̆ pơlei Ón jing minh lơ̆m kơsô̆ bơngai thoi noh. Ƀok Vinh ăn tơbăt, tơdrong erih kơ kon pơlei hlôi xơđơ̆ng păng chơt hơ iă hloh adrol ki: “Ba athei kơchĕng pha ưh đei gơnơm lơ̆m tơdrong tơgŭm đơ̆ng khul kơpal teh đak. Adrol ki oei tơnap tap, teh đak duh axong ăn hnam oei, axong ăn rơmo. Ba klaih đơ̆ng hin dơnuh 'mơ̆i noh pơtơm adrin jang xa đei yua, oei gơnơm hơnơ̆ng kơ đe nai noh ưh kĕ tŏk brăm ôh”

Atŭm hăm noh, ƀô̆ đô̆i vei xơlam teh jang hadoi hăm jơnŭm pơgơ̆r tơring, pơm kiơ̆ lơ tơdrong jang kăp gĭt nhen “bơ̆ trong vih vơ̆t”, “pơtăm 'long bri, pơjơk tơring teh phui phang tơnang kŏ”, “măn trong nơnăm hăm ƀêtŏng tơ̆ tơring pơxĕl", pơtho kon pơlei băt chă rong kon tơrong, pơtăm 'nhot păng hơdrĕch 'long xa plei vă hơtŏk tơdrong erih păng hơtŏk iŏk yua ưn kon pơlei. Gơnơm đơ̆ng noh, rĭm ăh xơlam teh kơ dêh char Quảng Bình roi năr roi tơplih. Trung tă Phạm Văn Phương, Kơdră Anih Linh vei xơlam teh Cà Xèng, Ƀô̆ đô̆i Vei xơlam teh dêh char Quảng Bình ăn tơbăt, minh lơ̆m dôm xơnong jang mă blŭng kơ khul kŏng ang dăh mă khul linh vei xơlam teh noh athei pơjing đei tơdrong tơguăt kơjăp hăm kon pơlei, mă hăt noh đe kră pơlei, kơdră pơlei, bơngai đei kon pơlei lui yom: “Kăp gĭt hloh noh duh jing tơdrong kơchĕng vă klaih đơ̆ng hin dơnuh. Minh ƀar unh hnam hơtŏk klaih đơ̆ng hin dơnuh hlôi tơrĕk tih tên truh dôm unh hnam nai, kơlih noh jing dôm tơdrong jang kăp gĭt ƀôh hơdăh ăn dôm bơngai erih tăp dăr, noh hŏk ƀoi trong pơm jang păng đei lơ bơngai băt chă tơplih”

Jăh vă akhan, rim pơlei pơla tơring xơlam teh Quảng Bình đei tơdrong xơđơ̆ng păng hơtŏk 'lơ̆ng nhen hrei âu minh păh noh gơnơm lơ̆m tơdrong tơgop jơhngơ̆m đơ̆ng đe kang ƀô̆, đe linh vei xơlam teh. Kon pơlei tơ̆ âu lăng đe linh vei xơlam teh nhen 'nhŏng oh klak klơm lơ̆m hnam, atŭm tơguăt tơguăl vei xơđơ̆ng kơjăp tơring xơlam kơ teh đak. Tơdrong 'lơ̆ng dơnưp, tơguăt hlôi hơtŏk đei đon lui ăn kon pơlei, kiơ̆ đơ̆ng noh tơgŭm đe linh keh đang tơnăp xơnong pơm jang đei pơjao.