VOV4.Bahnar - Việt Nam ưh adro# jing tơring pơtăm păng jang ka phê tih mă 2 lơ\m kơpal teh mă tơring te\ch ka phê tơ\ âu adoi hơbe\ch hơbal. Lơ\m rim jơ mă yơ mă 'năr, lơ\m gie\ng bơ\n duh [ôh um ai dôm anih te\ch ka phê tơ\ jih trong, anih te\ch 'lơ\ng... kơdra#m bơngai truh. Huch ka phê hlôi jing minh tơdrong juăt, minh um ai joh ayo\ kơ bơngai Việt. Păng noh duh jing tơdrong pran vă dôm anih jang ka phê hơto\k hơnăn, mă kăl noh ăh jăl hơmet tơ iung đơ\ng ro\ng kơ pơrang j^. Lơ\m tơdrong hơ iă noh, tơdrong jang ka phê pơkăp 0 hlj dang ei ang hơdăh nhen minh anih ang bang [enh kơ pơn^k um ai âu to.

          Rok tăp dăr jăl trong tơ\ plei tơm HCM, ưh đei tơnap vă băt hơdăh đơ\ng ro\ng kơ pơrang j^ COVID-19, minh lơ\m dôm um ru\p hơdăh tơdrong "tơ iung" kơ plei tơm noh jing tơdrong đei lơ anih te\ch ka phê 'nao. 'Nâu jing lơ anih te\ch ka phê pơkăp hơnăn kơjă reh. Anih te\ch ưh đei tih xă mă lei lơ noh ăh pơtơm adoi pợmang đei jơnei, lơ bơngai truh... kơlih hlôi juăt hăm hơnăn ka phê kơ anih te\ch. Anih atu\m kơ dôm “tơm tơ 'ngla” dôm anih te\ch âu noh adoi oei mơlôh, hơbe\ch hơbal, mă ưh đei lơ jên jang mă lei duh 'meh iung pơm jang. Păng dôm tơdrong pơkăp “hăm kơjă 0 hlj” hlôi tơgu\m đe boăl pơm tro\ tơdrong hơpơi po. Noh jing tơdrong pơm tơm tơ 'ngla mă jên axong jang ưh đei lơ păng ưh đei huach lơ jơ 'năr duh nhen tơdrong hlôh vao ăn tơdrong hơlen tơring te\ch răt ka phê. 'Nguaih kơ noh, tơdrong rơih minh um ai ka phê hăm kơjă reh tro\ [lep duh tơgu\m ăn anih te\ch ka phê tenh kuăng đei anih dơ\ng kơjăp, đei lơ tơmoi truh kơlih “Hơnăn hlôi đei xơkơ\t păng ưh đei hiong jơ chă hơlen hơdăh găh tơring te\ch răt duh nhen trong pơgơ\r anih te\ch”, nhen nơ\r 'nho\ng Khánh, tơ 'ngla anih te\ch ka phê hăm kơjă reh tơ\ Bình Thạnh.

          Dang ei, dôm anih te\ch hăm kơjă reh tơ\ plei tơm HCM đei lơ kơjă pơkăp vă rơih hơlen. Hơdăh nhen Trung Nguyên e-coffee đei pơkăp đơ\ng 65 truh 175 tr^u hlj; Rovina Coffee đơ\ng 68 truh 700 tr^u hlj, Napoli Coffee đơ\ng 70 tr^u hlj – 350 tr^u hlj, Ka phê Ông Bầu đei tơdrong pơkăp hăm jên axong pơhlom 200 tr^u hlj ăn anih te\ch xă đơ\ng 70 – 220 m2 dăh mă pơhlom 100 tr^u hlj hăm anih te\ch vih vơ\t tơ\ âu tơ\ to.

          Anih atu\m kơ tơdrong jang âu noh tơdrong pơkăp “hăm kơjă 0 hlj” păng ưh đei axong % pơyua rim khei lơ\m khei năr blu\ng. Dang dôm anih jang âu ưh đei io\k jên yua hơnăn păng tơgu\m găh tơdrong pơkăp hơnăn, hơbăn ao đo\ng phu\k, pơtho găh bơ\ đak ka phê, vei hơlen... Dôm anih jang pơyua đơ\ng tơdrong setup anih te\ch găr ka phê hơdre\ng dăh mă 'nu\ng. Hăm dôm anih jang mu\k drăm, tơdrong hơto\k pran pơkăp hăm kơjă reh jing trong vă hơto\k hơnăn păng tơgu\m ăn tơdrong jang ka phê tơ\ Việt Nam hơto\k tơ iung, tơgu\m ăn hơnăn ka phê Việt Nam hơto\k tơ iung pran hloh dơ\ng.

Kiơ\ xơkơ\t, dang ei tơdrong tơgar đơ\ng dôm anih te\ch răt tôch kơtang mă lei duh jing trong tơm vă dôm anih jang mu\k drăm hơnơ\ng tơplih ‘nao, ưh adro# tơgu\m ăn kon pơlei iung pơm jang mă oei pơ ‘lơ\ng um ai “joh ayo\ huch ka phê”. {ok Nguyễn Đức Hưng, bơngai pơjing Napoli Coffee ăn tơbăt: Napoli duh đei dôm tơdrong iung pơm jang te\ch pơdro nhen dôm tơdrong jang ‘mêm bơnat, tơgu\m tơpôl, pơjao gre ka phê, jang ‘mêm bơnat đơ\ng ja#p tơring. Kiơ\ đơ\ng noh hơto\k um ru\p ka phê Việt Nam pơma atu\m tơ\ trong kơpho#, joh ayo\ huch ka phê ko\k, ka phê jih trong, ăn hăp xơđơ\ng hloh, rơgoh hloh, hơnăn tơnăp hloh vă bơngai huch xơđơ\ng jơhngơ\m.

 ‘Nguaih kơ tơdrong pơkăp axong hơnăn vă pơjing anih te\ch, minh [ar anih jang oei tơre\k tơje# hloh hăm tơmoi hăm tơdrong “jur tơ\ trong”. Noh jing dôm tong gre ie\ bot te\ch ka phê, rim tong gre adro# đei 1 – 2 'nu jang, hru\k hơbăn ao đo\ng phu\k, tơtenh te\ch ăn bơngai răt 'nhăk ba.

Anih pran kơ gre te\ch ka phê âu noh [ônh vih vơ\t păng tơdrong 'lơ\ng duh đei dôm anih pơm tơle\ch vei xơđơ\ng “ưh kơ tơjruh hloh kiơ hăm dôm anih te\ch minh anih” kơlih đei atu\m đơ\ng minh anih ka phê, atu\m trong bơ\. Đei anih te\ch ka phê hlôi k^ pơkăp hăm jơnu\m pơgơ\r tơring vă axong gre ka phê ăn bơngai hin dơnuh. Tơdrong mă âu vă pơjing trong erih xa, tơgu\m ăn kon pơlei đei tơdrong jang xơđơ\ng păng duh jing minh trong jang 'nao tơre\k hăm bơngai răt yua.

Unh hnam yă Nguyễn Thị Kim Phụng (Phú Nhuận) đei 6 'nu, lơ\m noh 2 'nu kon oei ho\k, me\ [ă 'lo\ xơnăm. Bre klo hơkăn jang tôm tơdrong vă chă erih xa, lơ\m noh yă jang lơ\m anih te\ch huch ka phê. Dôm j^t xơnăm pơm jang lơ\m anih te\ch, tam mă lai yơ yă kơche\ng gô đei te\ch ăn kơdih po, pơgơ\r kơdih minh anih te\ch ka phê. Kơyuơ noh, ăh đei tơring păng minh anih jang găh ka phê axong ăn gre ka phê đei kơjă hloh 7 tr^u hlj, đei pơtho ăn trong hơdre\ng, ot, bơ\ ka phê... vă kơdih chă te\ch pơdro, yă Phụng chơt hơ iă tơroi: "Lăng atu\m inh ưh kơ ê inh ke\ đei minh tong gre ka phê đei hơnăn. Te\ch đei kơli ka phê đei hơnăn 'lơ\ng, reh kơ jên... Inh xo# hơ iă tơpă. 'Meh vă pơm thoi yơ kơdih po bơ\, kơdih te\ch kơli ka phê ăn bơngai răt noh [ôh 'lơ\ng, đe tơgu\m ba, roi năr roi hơto\k, roi te\ch đei lơ bơngai răt"

Kiơ\ Thak sih Lê Anh Tú, pơtho tơ\ Đăi ho\k Văn Lang noh, tơpă hăm tơdrong ka phê pơkăp hơnăn kơjă reh đei tơ\ Việt Nam hloh 10 xơnăm kơ âu. Đơ\ng ro\ng kơ pơrang j^ COVID-19, mu\k drăm lơ unh hnam tơnap tap, păng trong jang ka phê axong hơnăn pơkăp kơjă reh âu hăm đe ye\t duh jing minh trong vă pơm jang, đei minh anih jang mu\k drăm ie\ kơ po. Kơyuơ noh đei tơdrong chă erih xa xơđơ\ng hloh kơlih Việt Nam jing teh đak lăp kơ ka phê. Hăm dôm unh hnam te\ch pơdro ăh vang jang kiơ\ pơkăp axong hơnăn noh gơh tơre\k hăm minh hơnăn hlôi đei pơkăp păng kơjăp xơđơ\ng, đei bơngai răt yua lăp kơ đon. 'Nguaih kơ noh hăm dôm trong pơkăp tơgu\m, pơkăp 0 hlj oei tơgu\m ăn bơngai vang jang đei yua lơ hloh...

Vă hơto\k tơ iung kơjăp trong jang âu, Thak sih Lê Anh Tú akhan, kăl đei tơdrong jang hadoi, tơgu\m dih băl đơ\ng anih jang mu\k drăm păng kon pơlei. Lơ\m noh, kon pơlei vang jang kiơ\ trong jang âu athei tơguăt hăm pơkăp đơ\ng găh anih jang mu\k drăm, athei đei tơdrong drơ\ng minh lơ\m bơ\ pơjing đak ka phê, tơdrong 'lơ\ng tơ\ dôm anih te\ch vă vei xơđơ\ng tơdrong tơnăp kơ anih te\ch duh nhen kơ anih jang mu\k drăm... Thak sih Lê Anh Tú xơkơ\t: "Hăm anih jang mu\k drăm noh kăl đei tơdrong tơgu\m hơnơ\ng hăm dôm unh hnam te\ch pơdro, mưh unh hnam te\ch pơdro mă oei [ơm tơnap tap kiơ noh lơ\m tơdrong pơgơ\r jang dăh mă đe xư tam mă băt chă bơ\ đak ka phê mă tro\ hăm anih jang mu\k drăm noh chă tơgu\m kơtă hloi vă đe gơh tơlang dôm tơdrong tơnap tap noh, vă rim bơngai băt đei trong pơm jang thoi yơ gơh đei xa hloh [ơ\t chă te\ch pơdro"

Tơdrong erih păng tơdrong hơmet tơ iung, hơto\k kơ teh đak đơ\ng ro\ng kơ pơrang j^ đei tơbang hơdăh kiơ\ lơ trong jang kơ tơdrong erih. Pang tơdrong juăt jang găh ka phê te\ch jih trong duh nhen tơgu\m ka phê rơgoh 'lơ\ng, kơjă reh đei [ôh ja#p jang duh jing minh trong jang vă rim tơdrong jang găh ka phê kơ Việt Nam hơto\k tơ iung kơjăp xơđơ\ng.

Lan chih păng pơre nơ\r