VOV4.Bahnar - Ƀlep ƀât tơ băt 75 sơ năm năr Linh jĭ rơ ka, linh lôch tang tĕh đak (27/7/1947 - 27/7/2022), Anih ‘măn răk tơ mam joh ayŏ Việt Nam jang hơ doi hăm Anih ‘măn răk tơ mam Jơ hnơr arih kơ Khul linh Việt Nam pơ gơ̆r pơ dă “Oei ling lang ưh đei lai yơ tôch”. Kiơ̆ đơ̆ng dôm um rup đei rơih, ming pơ dă tơ̆ 2 anih ‘măn răk, ‘măng pơ dă tơ ƀôh hơ dăh măt lăng tôch tơ păt găh um rup khul linh, dôm đon tơ chĕng ưh đei lai yơ hiơt găh dôm tơ drong tơ blăh hlôi hlŏh păng jơ hngâm đon ‘mêm bơ nê hăm dôm bơ ngai Việt Nam nuih mơng, đe linh dân quân, ya ƀak si păng lơ bơ ngai đei jơ hngâm đon ‘lơ̆ng hlôi plang pơ yơ̆r jơ hngâm pran đơ̆ng sơ năm păh iung, tơ gop ăn tơ drong jơ nei atŭm kơ hơ drĕch hơ drung.

Sơ̆ vang năm tơ blăh păng rơp ka ăl tơ̆ măt, ưh pă đei lăng ƀôh yă kiơ, bơ ngai čhơ̆ rup Lê Duy Ứng oei ling lang ƀlŏk păng ‘mêm bơ nê kơ bơ ngai mĕ hlôi yak hlŏh kơ băt dôm yơ mơ mat tat, ơ̆h sơ ‘ngon, rong ƀok kŭm hăm đei ‘nhŏng, mŏ ŏh lơ̆m unh hnam. Jơ hngâm đon ‘mêm bơ nê đei ƀok tơ ƀôh lơ̆m mul đei hơ năn “Ƀai hơ ri pơ ư kơ mĕ” vang truh ming pơ dă tơ̆ âu. Čhưu jơ hngâm hơ iă hăm mul bơ ngai Mĕ Việt Nam nuih mơng kuăr đơn, tơ̆ kơ drăn tơ blăh, ƀơ ngai čhơ̆ Lê Duy Ứng tơ roi dơ̆ng:

“Inh chrăih mul bơ ngai mĕ tơ blăh kơ tang, jang xa rơ gei, ‘mêm kơ tơ drong rơ ngei păng tôch ‘mĕh hơ ri. Mĕ inh hơ nơ̆ng iung hơ ri lơ̆m dôm ‘măng hôp tih, năm tơ̆ chŭn mĕ kŭm hơ ri, đa hơ ri boa hò khoan kơ Quảng Bình. Mĕ tôch chơ găm hơ ri hơ xoang kơ na ƀă răt ăn mĕ 1 pôm tơ giĕp acmonica păng gơih ăn mĕ 1 pôm kơ tar kơ na mĕ hơ nơ̆ng pơ tâp rĕh đơn, đŏk hla ar tơ roi ăn inh mơ̆ng đơ̆ng ‘lơ̆p. Mĕ inh jĭ bơ ngai đei hŏk, băt ‘mêm kơ tĕh đak, ‘mêm kơ tơ drong rơ ngei păng ling lang vei lăng tĕh đak, vei lăng tơ drong hiôk chơt kơ na inh chrăih mul âu”.

Bơ ngai čhơ̆, chrăih mul Lê Duy Ứng čhưu jơ hngâm dơ̆ng jê̆ mul Ƀai hơ ri pơ ư kơ mĕ

Kŭm hăm bơ ngai čhơ̆ rup Lê Duy Ứng, lơ bơ ngai chih čhơ̆ nai vang chĕp phao iung tơ blăh păng čhơ̆ iŏk lơ tơ drong tôch hơ iă đei tơ pă tơ̆ yăn âu đơ̆ng đe linh kơ tang nuih mơng lơ̆m tơ drong tơ blăh, kiơ̆ đơ̆ng lơ um rup: “Boăl Trung Kiên păng boăl Khương y tá lơ̆m tơ drong tơ blăh Bình Giã” đơ̆ng Bơ ngai čhơ̆ Cổ Tấn Long Châu păng dôm rup čhơ̆ “Đe khul linh vang akŏm jơ hngâm pơ jing đei tơ drong tơ blăh jơ nei nhen Pơih trong jơ nei” đơ̆ng bơ ngai čhơ̆ Ngô Mạnh Lân; “Rong linh” đơ̆ng bơ ngai čhơ̆ Nguyễn Trọng Hợp; “Bri hiĕk” đơ̆ng bơ ngai čhơ̆ Nguyễn Trường Linh. Vang pơ dă rup păng ƀlŏk hơ dơ̆r dơ̆ng dôm chăl so 'lơ̆ng hơ iă găh dôm bôl boăl, đe linh tơ̆ kơ drăn tơ blăh sơ̆, bơ ngai čhơ̆ rup Trần Ngọc Hải tơ roi dơ̆ng:

“Inh truh hăm ‘măng pơ dă âu mă blŭng ƀôh čhưu lơ̆m jơ hngâm, ƀlŏk dơ̆ng dôm tơ drong đơ̆ng sơ̆. Nhen lăng ƀôh dơ̆ng tơ drong tơ blăh ‘nao âu, oei tơ blăh păng vă jê̆ tơ blăh. Mă loi inh đei tơ ƀâp dơ̆ng đe linh, đe ƀôl boăl chih čhơ̆ hăm inh kơ na tôch hơ iă. Đĭ đăng lơ̆m rup đơ̆ng đe ‘nhŏng ŏh čhơ̆ ling lang tưk tơ iung dơ̆ng đon tơ chĕng inh găh dôm tơ drong arih lơ̆m rup mă đe sư čhơ̆ đei kơ na pơm ăn inh tôch hơ iă lơ̆m jơ hngâm.”

Hăm đe linh so sơ năm sơ̆, mưh năm truh tơ̆ anih ming pơ dă rup, rim tơ drong lơ̆m chăl tơ blăh vang sơ̆ nhen truh hăm đe sư dơ̆ng, pơm ăn jơ hngâm đon đe sư tôch hơ iă. Oei hăm jơ hnơr mơ lôh hrei ‘nâu, ‘măng pơ dă rup tơ gŭm ăn đe sư lăng ƀôh lơ tơ drong tôch hơ iă găh jơ hngâm ‘mêm kơ tĕh đak păng đon adrin tơ blăh đơ̆ng đe linh ƀô đô̆i Ƀok Hô sơ̆.

Boăl Nguyễn Hương Uyên – sinh viên Hnam hŏk Ƀăo chĭ păng roi tơ băt, pơ ma: “Năr ‘nâu inh truh lăng đe pơ dă rup, inh ưh ê yoa đei lơ rup čhơ̆ tơ ƀôh tơ drong tơ blăh sơ̆, tôch tơ pă. Mưh lăp rup păng dôm nơ̆r chih tơ băt ‘nŏh ba nhen roi hlôh ƀiơ̆ dôm tơ drong hiong răm, ưh sơ ‘ngon mă đe linh athei yak hlŏh, ưh lăp năng ƀôh rup đĕch mă oei nhen băt mơn lơ̆m jơ hngâm hloi. Yoa đei lơ rup đei chih čhơ̆ kơ tă lăng khei ‘năr tơ blăh hloi. Kơ na inh ƀôh jơ năm lăng ngôi rup âu tôch đei yoa.”

Dôm bơ ngai tang măt kăt che pơih blŭng ăn ‘măng pơ dă Oei ling lang ưh đei lai yơ tôch

69 tŏ rup, mul chrăih đơ̆ng 62 ‘nu bơ ngai vang ming tơ ƀôh lơ̆m ‘măng pơ dă “Oei ling lang ưh đei lai yơ tôch” đei rơih iŏk lơ̆m kơ sô̆ rup, mul tơ̆ Anih ‘măn răk tơ mam jŏh ayŏ Việt Nam păng Anih ‘măn răk tơ mam Jơ hnơr arih kơ khul linh Việt Nam. Pơm hăm lơ tơ mam, ‘lơ̆ng hơ iă, lơ rup, mul tơ ƀôh hơ dăh jơ hngâm đon kơ tang nuih mơng đơ̆ng đe linh lơ̆m tơ drong tơ blăh. Kiơ̆ đơ̆ng ‘măn pơ dă, kon pơ lei gơ̆h lăng ƀôh lơ rup, mul đei čhơ̆, chrăih lơ̆m 2 tơ drong tơ blăh đunh đai kơ hơ drĕch hơ drung. Tơ drong hơ iă hlŏh lơ̆m '‘măng pơ dă âu 'nŏh jĭ 1,2 tŏ rup čhơ̆ păng mul, yoa bơ ngai čhơ̆, chrăih jĭ đe linh čhơ̆, chrăih kơ tă lơ̆m khei 'năr tơ blăh sơ̆. Vă rim rup, mul ming pơ dă tơ̆ âu adoi hue lăng truh tơ̆ đe linh, tơ drong tơ blăh đơ̆ng kăch mang; lơ̆m nŏh đei lơ rup pơ ư đe linh kơ tang nuih mơng, linh lôch tang tĕh đak, linh jĭ rơ ka hlôi hŭt hơ kâu, chu lôch tang lơ̆m tơ drong tơ blăh ayăt Phalăng păng Mi đơ̆ng hơ drĕch hơ drung bơ̆n.

Yă Trần Thị Hương – Phŏ Kơ dră Anih 'măn răk tơ mam Jŏh ayŏ Việt Nam ăn tơ băt: “Anih ‘măn răk tơ mam Jŏh ayŏ Việt Nam kŭm mong akŏm đei lơ um rup, mul meo, lơ ‘măng ming pơ dă dôm um rup, mul meo đơ̆ng bơ ngai čhơ̆ ‘nŏh jĭ đe linh lôch tang tĕh đak dăh mă bơ ngai čhơ̆ jĭ linh vang tơ blăh sơ̆. Mă lei, ‘măng mă âu bơ ngai čhơ̆ ‘nŏh jĭ đe linh so pơ ‘nhŏ ăn Anih ‘măn răk tơ mam Jơ hnơr arih kơ khul linh. Vă akhan nhen thoi nhôn ‘mĕh pơ ma, ‘nŏh jĭ đe linh, jĭ bơ ngai chih čhơ̆ hai, đĭ đăng vang tơ blăh vei lăng tĕh đak păng lơ̆m tơ drong ‘nŏh, dôm bơ ngai čhơ̆ rup ‘nŏh, đe sư kŭm tơ ƀôh hơ dăh jơ hngâm đon ‘mêm băt, đon tơ chĕng ‘lơ̆ng păng kŭm jing tơ drong jang đe sư vă sư chih tơ ƀôh lơ tơ drong tơ roi hơ iă ăn kơ bơ̆n lăng hrei '‘nâu.

Hăm lơ trong čhơ̆, chrăih, hăm lơ tơ mam pơm rup, mul meo, ‘măng pơ dă Oei ling lang ưh đei lai yơ tôch chông ba bơ ngai lăng truh dơ̆ng hăm chăl tơ blăh kơ tang nuih mơng đĭ hlŏh bơih mă lei oei ƀlŏk hơ dơ̆r ling lang. Tĕh đak ling lang ‘mêm bơ nê kơ đe linh lôch tang tĕh đak, groi tĕh mĕ ling lang pơ yar ti sơng đe ‘nhŏng vih, đe ‘nhŏng oei arih ling lang lơ̆m plei nuih bơ ngai Việt Nam. ‘Măng pơ dă “Oei ling lang ưh đei lai yơ tôch” oei tơ ƀôh jơ hngâm đon ‘mêm kơ eng kơ pơ lei pơ la, tĕh đak, đon hơ pơi ‘mĕh rơ ngei hiôk hian, đon ‘mêm bơ nê, kŭp yom hăm dôm bơ ngai hlôi plang hơ kâu, sĕch kar chu lôch tang yoa tơ drong rơ ngei kơ hơ drĕch hơ drung, yoa tơ drong arih xa hiôk sơ đơ̆ng, ‘lơ̆ng rŏ hrei ‘nâu.

                Huyền Trang: Chih

Dơ̆ng: Tơ blơ̆