Ia Dom jing xăh xơlam teh đei lơ kon pơlei kon kông kơ apŭng  Đức Cơ, dêh char Gia Lai. Adrol ki, lơ̆m păng đơ̆ng rŏng kơ Têt xơnăm mă yơ adoi thoi ăi, khul linh păng khul dân kuân tư̆ vê̆ kơ xăh păng khul kon pơlei kơdih vei lăng thôn pơlei lơ̆m xăh adoi vang jang hăm đe kang ƀô̆, khul linh vei xơlam teh chă hơlen vei xơđơ̆ng tơpôl lơ̆m tơring xơlam. Ƀok kră pơlei Rơ Châm Tik, jang lơ̆m khul kơdih vei lăng trong pơkăp jrăng xơlam teh, pơlei Mok Đen 1, xăh Ia Dom ăn tơbăt, Têt hăm kon pơlei roi kăp gĭt hloh ƀơ̆t atŭm hăm khul linh chô̆ kơlong jơk vei lăng tơring xơlam teh: “Inh hơvơn kon pơlei lơ̆m tơring xơlam tơguăt hăm ƀô đô̆i vei xơlam teh. Nhôn atŭm jang hadoi pơm kiơ̆ pơkăp vei lăng jrăng pơkăp tơkăng teh, pơjao ăn khul vei lăng kơdih pơlei pơla dăh tom băt dôm tơdrong ưh đei xơđơ̆ng tơ̆ tơring xơlam vă dăh tom tơroi ăn ƀô đô̆i vei xơlam teh chă xek tơlang keh kong”

Tơ̆ xăh xơlam teh Ea Bung, apŭng Ea Súp, dêh char Đăk Lăk, Têt xơnăm âu roi rơ-ông rơ-ang hloh ƀơ̆t mă mŭk drăm đei hơtŏk, tơdrong pơyua đơ̆ng kon pơlei đei hơtŏk păng tơdrong tơguăt tơguăl khul linh kon pơlei roi kơhret hloh. Yă Hoàng Thị Hằng, Kơdră Jơnŭm kon pơlei jang mir xăh Ea Bung ăn tơbăt, dôm pơkăp jang mir na xă pơtăm ƀa hơdrĕch ‘long lơ plei, rong rơmo lai lơ̆m pơgar dăh mă rong ka thak lak ‘măn tĕch mă đe kang ƀô̆ khul linh vei xơlam teh tơgŭm, pơtho ăn dôm thôn pơlei pơm jang adoi đei yua lơ. Xơnăm âu ki, kon pơlei lơ̆m xăh hlôi pơjing đei jơnŭm bơngai jang ƀa păng kơtă ăh blŭng xơnăm ‘nao gô pơjing jơnŭm bơngai jang rong ka. ‘Nâu jing dôm trong hơlâu vă kon pơlei tơring teh Ea Bung hơtŏk đei dôm tơmam drăm akŏm, ‘lơ̆ng păng đei jơnei lơ: “Đe đŏng chĭ vei xơlam teh vih tơ̆ âu xơkơ̆t đang kơ noh pơtho ăn kon pơlei băt trong choh pơtăm, rong kon tơrong. Mă adrô̆ pơhrăm rim thôn tŏ xĕt bơngai đĕch, mă lei vih noh kon pơlei tơroi tơbăt, pơih xă, iŏk yua khua hŏk kih thuơ̆t jang tơnăp hloh. Lăng atŭm kon pơlei ƀôh yă kiơ đei yua noh pơm jang, yak trŏ trong noh kon pơlei chơt hơ iă”

Têt  xơnăm âu truh hrôih, noh unh hnam yă Y Phương, pơlei Đăk Boi, thĭ trâ̆n Đăk Glei, apŭng xơlam teh Đăk Glei, dêh char Kon Tum adoi hăt hot hloh dôm xơnăm adrol. ‘Nao iŏk yua đang hơgăt teh pơtăm ƀum ƀlang vă tom tĕch ăn hnam kơmăi pơm tơlĕch tơmam drăm, pơđĭ unh hnam akŏm pơ-‘nguaih hnam oei. Xơnăm âu đei kơsô̆ jên đơ̆ng tĕch tơmam choh pơtăm, unh hnam yă ‘măn tŏ xĕt jên vă xơng hơmet hnam. Lăng đe hơ-ioh đei hơbăn ao ‘nao hrŭk pơguăng ăh Têt kơdâu lơ̆m cham hnam pơm ăn unh hnam yă Y Phương ăh kơsơ̆ hơtuch xơnăm tơnŏ, jơnap xô̆ xôn. Yă Y Phương chơt hơ iă ăn tơbăt, unh hnam hlôi hơmet tôm tơmam xa, đak nhă, mă hăt noh dôm tơmam xa juăt jue kơ bơngai Xơ đăng vă xơng Têt, pơchơt puih mak: “Khei năr hơmet xơng xơnăm ‘nao adoi jing ‘măng khei mă unh hnam broch ƀa đang, pŭ ƀa ‘nhăk vih tơ̆ hnam. Ƀa đei yua pơhlom đơ̆ng 70-80 kơƀao. Xơng xơnăm ‘nao noh unh hnam inh ƀuh nhŭng, ƀuh por prung. Đơ̆ng rŏng hơmet đang dôm tơmam xa juăt jue, xoi tơbeh kơ yang hơpang vă apinh pring vei ăn unh hnam xơnăm ‘nao grăng pran, jang xa đei yua lơ. Đơ̆ng rŏng kơ noh, chơt hloh noh ăh đe tơdăm pơdreh chĭng chêng, hơri hơxuang, rim bơngai lơ̆m unh hnam atŭm băl et tơdrô ge, xa dôm tơmam xa juăt jue”

Xơng xơnăm ‘nao, um ai pơyan puih mak duh tŏk bŏk vih jâ̆p jang truh hăm dôm anih linh vei xơlam teh tơ̆ tơring Tây Nguyên. Hăm kang ƀô̆, khul linh chô̆ kơlong jơk, Kơđông noh hnam, xơlam teh noh pơlei pơla, xa Têt tơ̆ kơđông linh duh nhen xa Têt tơ̆ hnam. Kiơ̆ tơpang ti gơh rơgei đơ̆ng đe kang ƀô̆, khul linh, dôm tŏ ƀanh chư̆ng ‘lơ̆ng hơƀăp ‘măn ăn ‘măng xŏng xa ăh ‘năr Têt hlôi hơmet tôm. Tơmam xa nai noh kơdih pơjing đei, đei lơ̆m var pơgar, hơnơ̆ng rơgoh ‘lơ̆ng, păng axong tôm ăn pơyan Têt. Thiê̆u tă Lương Văn Phú, jang Chĭn trĭ phŏ Kơdră Anih linh vei xơlam teh Đăk Tiên, Anih tơm pơgơ̆r linh dêh char Đăk Nông ăn tơbăt, anih linh hlôi jang tơnăp găh đon kơchĕng đe kang ƀô̆ khul linh xơđơ̆ng pơchơt puih mak xơng têt: “Đon bơnôh kơ đe linh dang ei adoi chơt hơ iă, păng hlôi hơmet rim tơmam drăm vă vei xơđơ̆ng xơng Têt. Đe đŏng chĭ hlôi xơkơ̆t đon kơchĕng vă pơm kiơ̆ rim xơnong jang đei pơjao”

Adoi  nhen lơ Têt nai, Têt Quý Mão 2023 âu khul linh vei Xơlam teh kơ dôm dêh char Tây Nguyên xơng têt, pơchơt puih mak răh, tơmơ̆ng răh rim tơdrong pơpơ̆ tơ̆ tơring xơlam teh, kơchăng iung năm jang xơnong đei pơjao. Roi tơjê̆ Têt noh tơdrong chă hơlen đơ̆ng dôm anih linh vei xơlam teh roi đei tơlĕch jang hăt hot. Dôm xơnong vei lăng pơm tơm kơdih teh đak duh oei đei pơgơ̆r hơnơ̆ng. Kơsô̆ linh kơ dôm Kơđông linh hơnơ̆ng tôm păng kơchăng pơm kiơ̆ xơnong jang đei pơjao. Tơdrong hơlen bơngai, gre vih vơ̆t mơ̆t lĕch tơring xơlam đei pơm jang tơnăp, vă tơgop vei lăng kơjăp trong xơlam teh, jrăng ƀŭ pơkăp tơkăng teh păng tơdrong pơgơ̆r kơdih xơlam teh kơ teh đak. Thươ̆ng tă Phạm Đức Khá, jang Chĭn trĭ kơ Anih linh vei xơlam teh ăh ‘măng xơlam Đăk Ruê, Ƀô̆ đô̆i Anih linh vei xơlam teh dêh char Đăk Lăk ăn tơbăt: “Anih jang Đảng, Anih tơm Pơgơ̆r linh nhôn hlôi tơlĕch tơchơ̆t pơgơ̆r, Anih pơgơ̆r linh hlôi pơjing tơdrong jang vei xơđơ̆ng kơsô̆ linh kơchăng iung tơjră kơnê̆, axong đe kang ƀô̆, khul linh vang jang lơ̆m khul, anih hơlen xơlam teh, mă kăl noh dôm tơring dơnơm. Vă pơm thoi yơ lơ̆m pơyan Têt athei akŏm tơnăp hloh, vei kơjă ăn xơlam teh gơh xơđơ̆ng tơnăp. Ƀơ̆t xơnăm ‘nao, apinh pơtruh nơ̆r hăm tôm kon pơlei jâ̆p teh đak đei minh pơyan Têt tơnŏ rơhŏ rơhŏm, tơguăt tơguăl, jơnap. Hăm nhôn – dôm bơngai linh vei xơlam teh pơkăp gô keh đang tơnăp xơnong jang, tơguăt tơguăl, chĕp kơjăp phao lơ̆m ti vă vei lăng xơlam teh kơ teh đak”

Tơring Tây Nguyên đei 586km trong xơlam teh, găn 32 xăh xơlam teh, lơ̆m 13 apŭng kơ 4 dêh char noh Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk păng Đăk Nông. Minh pơyan puih mak dơ̆ng vih truh, tơdrong hơ iă, kơchăng lơ̆m tơdrong jang đơ̆ng đe kang ƀô̆, khul linh chô̆ kơlong jơk hlôi păng tŏk bŏk tơgop kăp gĭt vă vei xơđơ̆ng tôm tơpôl tơ̆ tơring xơlam teh. Mă hăt noh lơ̆m pơyan Têt âu, tơdrong vei kơjăp đơ̆ng đe ‘nhŏng hlôi hơ-‘nhăk tơdrong xơđơ̆ng ăn kon pơlei xơng Têt.

Công Bắc