VOV4.Bahnar -  Lâm Đồng jing tơring mă đe ư ang găh io\k jang kiơ\ trong kơmăi kơmo\k ‘nao lơ\m choh jang xa. Khei năr âu ki, kon pơlei kon kông duh kh^n axong jên, io\k jang kiơ\ pơkăp kơmăi kơmo\k ‘nao vă pơtăm ‘nhot, pơkao đei yua lơ găh mu\k drăm. Tơ\ xăh Phi Tô, apu\ng Lâm Hà, adrol âu ki kon pơlei adro# pơtăm ka phê, minh xơnăm pơtơm đei yua, mă lei dang ei hlôi đei lơ tơdrong pơtăm lagim đei io\k yua rim xơnăm. Lơ\m noh, unh hnam pơmai Ka Lương (bơngai K’Ho) tơ\ thôn Phi Sour, xăh Phi Tô jing minh tơdrong hơdăh.

 Um ru\p ang bang mă blu\ng [ơ\t năm truh thôn Phi Sour, xăh Phi Tô, apu\ng Lâm Hà, dêh char Lâm Đồng noh đei lơ hnam tih, hnam bơbu\ng thăi lơ\m pơgar ka phê păng dôm anih đei hnam pơn^l, hnam hơnhua\l. Unh hnam pơmai Ka Lương (bơngai K’ho Sre) ăh jih trong glung. Găh ro\ng hnam kơjăp ‘lơ\ng noh đei hnam pơn^l xă 700 met vuông, đei đing ruih đak, ruih pho\ng kơtoh. ‘Nâu jing trong pơtăm lagim (đei ‘nhot – [um - plei) lơ\m hnam pơn^l mă blu\ng tơ\ thôn Phi Sour, xăh Phi Tô.

Pơmai Ka Lương ăn tơbăt, đơ\ng ro\ng te\ch ka phê, unh hnam axong je# tong ane# rơtăl hlj vă bơ\ hnam pơn^l. Oei jên axong jang mă blu\ng noh 30 tr^u hlj, hăm jên cheh io\k đơ\ng Anih mong jên tơgu\m tơpôl apu\ng Lâm Hà. Đơ\ng ro\ng pơyan jang lagim mă blu\ng, [ôh đei yua, unh hnam pơmai pơtoi to\k io\k 20 tr^u hlj vă pơtăm 4 sao tơm kơsu păng dôm hơdre\ch [um, plei nai. Pơmai Ka Lương tơroi, kon pơlei tơ\ âu jua\t hăm tơm ka phê, ăh tơplih pơtăm lagim noh trong jang ‘nao, athei băt vao găh khoa ho\k kih thuơ\t: “Găh kih thuơ\t vei lăng noh inh chă hơlen kơdih, kơlih tơ\ tơring Jơnu\m jang Drăkăn xăh tam mă tơle\ch trong jang âu noh inh athei năm truh Đơn Dương vă ho\k hơlen tơdrong hlôh vao, kiơ\ đe pơmai oh Kinh vă tơmang lăng đe găh noh vei jang thoi yơ, đe xư yua hơdre\ch mă yơ vă ba băt vao vih pơm jang”

 Pơtăm lagim lơ\m hnam pơn^l jing minh kih thuơ\t ‘nao, phara hăm trong jang ka phê. Pơmai Ka Lương ăn tơbăt, athei pơgenh jơ ‘năr ăh pơgê hrôih, dăh mă ‘năr dơ\ng, kơmăng vă vei lăng. Pơtăm lagim pơkăl tơdrong hơlen hơdăh; mă kăl noh kih thuơ\t tang găn pơrang pơrăm. Tơmam drăm mă unh hnam pơmai pơtăm đei adoi đei bơngai pơdro truh răt tơ\ anih jang, hăm kơjă xơđơ\ng păng kăp hloh tơ\ ‘nguaih. Adro# jo# găh jên yua đơ\ng 700 met vuông hnam pơn^l hăm dôm hơdre\ch ‘nhot – [um – plei, rim khei pơmai Ka Lương đei yua hloh 10 rơtuh hlj. ‘Nâu jing tơdrong pơyua kăp g^t, vei xơđơ\ng jên yua ăn tơdrong erih unh hnam. ‘Nguaih kơ noh, unh hnam pơmai oei đei 5 sao ka phê, rong kon tơrong, ier bip păng pơtăm [a na ‘măn xo\ng xa. Kiơ\ pơmai Ka Lương, tơdrong tơplih pơtăm lagim lơ\m hnam pơn^l noh hơyak pơm jang ‘nao hơto\k pran lơ\m tơdrong pơm jang kơ unh hnam:  “Adrol ki, bơngai kon kông nhôn jua\t hăm choh jang xa kiơ\ trong xo ưh đei yua lơ. Păng bơngai K’ho duh thoi noh mơ\n, hơnơ\ng gơnơm lơ\m rim tơm ka phê, lơ\m xơnăm đei yua minh ‘măng, mă rim jên huach lơ\m unh hnam, jên ăn kon hơ ioh năm ho\k athei năm to\k io\k đơ\ng ‘nguaih. Je# đ^ xơnăm ưh kơ măh kla jên ăn kơ đe, mă ka phê đei kơ hectar. Đơ\ng ro\ng kơ noh, inh năm jang thuê ăn ‘nho\ng oh  Kinh, kơtơ\ng đe akhan ne\ gơnơm adro# lơ\m tơm ka phê, mă athei tơplih, noh pơtăm lagim, kơlih la ghim gô đei yua lơ hloh tơm ka phê. Mă lagim đei yua rim ‘măng to\ xe\t đe\ch, mă lei lơ\m khei đei yua lơ ‘măng”.

 Dôm xơnăm kơ âu, dôm jăl jang Jơnu\m Drăkăn tơ\ Lâm Hà hlôi hơvơn đe pơmai oh kh^n io\k yua khoa ho\k kih thuơ\t, trong jang ‘nao rơgei lơ\m choh jang xa; axong pơtăm lơ hơdre\ch ‘long, kon tơrong đei yua lơ. Jơnu\m Drăkăn dôm jăl tơ\ Lâm Hà hlôi hăt hot chă jên to\k io\k tơgu\m ăn đe drăkăn hơto\k mu\k drăm; tơgu\m ăn bơngai jang to\k io\k jên jang mu\k drăm unh hnam, dar deh tơjur hin dơnuh tơ\ tơring. Truh dang ei, Jơnu\m Drăkăn apu\ng Lâm Hà hlôi jang atu\m hăm Anih Mong jên tơgu\m tơpôl, Anih Mong jên choh jang xa păng hơto\k tơring pơxe\l tơgu\m đe drăkăn tơre\k, io\k yua jên to\k io\k đei jơnei. Kiơ\ đơ\ng noh, hlôi đei hloh 5.000 ‘nu jang đei to\k io\k hăm jên hre hloh 140 rơtăl hlj.

Pơmai Ka Soanh, Kơdră Jơnu\m Drăkăn xăh Phi Tô, apu\ng Lâm Hà ăn tơbăt, dôm xơnăm kơ âu tơ\ tơring hlôi đei lơ tơplih lơ\m pơm jang, mă hăt noh hăm drăkăn kon kông, pơtih nhen unh hnam pơmai Ka Lương: “Ka Lương jing bơngai jang kon kông K’ho lơ\m Jơnu\m Drăkăn jing minh ‘nu jang adrin lơ\m tơdrong erih, kh^n kơche\ng, kh^n pơm jang, pơ ‘nam ho\k hơlen vă hơto\k mu\k drăm unh hnam. Pơmai jing minh ‘nu jang rơgei. Inh hơpơi tôm pơmai oh drăkăn bơ\n, mă hăt noh drăkăn kon kông hơlen [oi trong jang hơto\k mu\k drăm đơ\ng Ka Lương vă tơgop hơto\k mu\k drăm tơpôl kơ tơring”.

 Tơdrong erih kon pơlei kon kông tơ\ apu\ng Lâm Hà, dêh char Lâm Đồng pơma atu\m hlôi đei lơ tơplih hơdăh. Atu\m hăm tơdrong adrin đơ\ng rim unh hnam, oei đei tơdrong tơgu\m đơ\ng jơnu\m pơgơ\r tơring păng anih jang kơpal, mă hăt noh jên axong pơm jang. ‘Nao âu hloh, lơ\m khei 8 âu ki, Anih vei lăng kon pơlei apu\ng Lâm Hà hlôi k^ pơkăp hơnăn hloh 800 unh hnam kon pơlei kon kông đei xa tơgu\m tơplih trong pơm jang. Găh xăh Phi Tô đei je# 100 unh hnam, rim unh hnam đei to\k io\k 100 rơtuh hlj. ‘Nâu jing jên jang kăp g^t, tơgu\m kon pơlei kon kông axong pơm jang đei jơnei hloh lơ\m khei năr truh.

Lơ Mu K’Yến – Quốc Học chih

Tơblơ\ nơ\r: Lan