TƠCHƠ|T GĂH HƠLEN JANG ATU|M VIỆT NAM – MIH

 

        VOV4.Bahnar - {lep lơ\m ‘măng năm tơmang te\h đak Mi đơ\ng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Việt Nam hăm Mi hlôi tơle\ch Nơ\r tơchơ\t găh Lăng atu\m.

({ok Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng păng {ok kdră Barack Obama 

tơl nơ\r apinh đơ\ng hla bar tơroi)

Nhen Radiô Nơ\r Pơma Việt Nam hlôi tơbăt kơtơ\ng ang, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng to\k bo\k năm tơmang te\h đak Mi kiơ\ nơ\r krao hơvơn đơ\ng {ok kơdră tơm Barack Obama. ‘Nau jing ‘măng năm tơmang te\h đak Mi mă blu\ng đơ\ng Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, jing tơdrong g^t kăl hlo\h. Đơ\ng ro\ng lơ ‘măng pơgơ\r pơma tơbôl g^t kăl lơ\m ‘măng năm tơmang, Việt Nam hăm Mi hlôi pơdrơ\ng kiơ\ Nơ\r tơchơ\t găh Lăng atu\m. Nhôn ‘măn jơ rapor kơtơ\ng ang năr au vă pơ tru\h ăn m^h ma duch nă kon pơle\i pơma bơ\n dôm nơ\r pơma tơbăt lơ\m Nơ\r tơchơ\t au:

Việt Nam păng Mih xkơ\t dôm tơdrong ato\k kăp g^t păng tơpă găh lơ tơdrong jang atu\m lơ\m 20 xơnăm kơ âu jo# đơ\ng iung tơbôl jang atu\m, mă kăl noh tơdrong ato\k jang atu\m găh mu\k drăm păng te\ch pơdro, jang atu\m lơ\m tơdrong xek tơlang dôm tơdrong răm đơ\ng tơblăh tơblu\ng xơ\ duh nhen lơ\m tơdrong jang khoa ho\k păng trong jang ‘nao dang ei, jang găh pơtho pơhrăm, jang y tế, cham char, tơjră hăm hơyuh to# ‘mi tơplih, vei xđơ\ng tơpôl teh đak, xơnong pơm tơm kơdih kơ kon bngai păng hơto\k jang atu\m lơ\m tơring păng lơ\m kpal teh găh dôm tơdrong mă 2 păh atu\m tơre\k truh.

Việt Nam păng Mih hlôi đei io\k lơ tơdrong jơnei kăp g^t jo# đơ\ng iung tơbôl jang tôm tơdrong Việt Nam – Mih ăh xơnăm 2013. Mă g^t noh, găh te\ch pơdro păng axong jang 2 păh pơtoi ato\k tenh kuăng; Tơchơ\t kxo# “123” găh Jang atu\m io\k yua tơdrong pran găh ‘mra#m hơyuh ‘măn ăn tơdrong rơngei hiôk hian hlôi đei io\k jơnei; Việt Nam hlôi hơlen Tơchơ\t vei xđơ\ng păng tơjră yua ‘Mra#m phao pơlôch ru\ng kon bngai; Mih hlôi xut le# minh păh tơchơ\t ka#m te\ch phao kơtuang; Tơchơ\t găh hơlen jang atu\m lơ\m Tơbôl vei xđơ\ng tơpôl đei k^ pơkăp; jang atu\m lơ\m tơdrong jang kơ tơring păng lơ teh đak đei hơto\k. Dôm anih jang kơ Đảng Cộng sản Việt Nam păng dôm anih jang kơ Đảng Cộng hòa păng Đảng Dân chủ kơ teh đak Mih duh ‘măng mă blu\ng pơgơ\r dôm tơdrong pơma đam dih băl, nhen hlôi tơle\ch lơ\m Tơbôl jang atu\m ăh xơnăm 2013.

Ke\ đei jơnei kăp g^t lơ\m tơbôl Việt Nam – Mih noh gơnơm 2 păh hlôi atu\m đei tơdrong adrin yak hloh tơdrong tơh^l xơ\ ki, hơmet le# tơdrong oei phara păng pơtru\t dôm tơdrong pơyua atu\m ăn khei năr ano# anăp kơnh.

Tơchơ\t jang tơbôl Việt Nam – Hoa Kỳ: Kơhret kjăp tơbôl jang atu\m đunh khei năr:

Yak tru\h đunh đai tai sơnăm tơgoăt tơgoăl d^h băl păng jang kiơ\ tơgoăt tơgoăl Jang hơdoi tôm tơdrong, [ar te\h đak sơkơ\t hơnơ\ng tơle\ch jang kiơ\ tơgoăt tơgoăl g^t kăl, kơ jăp ‘lơ\ng păng tơpă, ‘moi kiơ\ yom kiơ\ Tơdrong pơkăp Liên Hợp Quốc, Khôi luơ\t apu\ng ple\nh te\h păng trong jang ch^nh tr^, pơm tơm kơd^h, pơm tơ ‘ngla păng ge\i keh kong groi te\h kơ te\h đak d^h băl. {ar păh pơkăp ato\k kơtang đe\i io\k yua atu\m păng tơdrong jang hơdoi ‘moi kiơ\ [ar păh păng lơ pang, kơ yuơ đe\i iok yua ăn kơ kon pơle\i [ar te\h đak, tơgop lơ\m rơnge\i hiôk hian, sơđơ\ng, jang hơdoi păng hơnu\k hơnoa tơ\ tơring châu Á - Thái Bình Dương păng lơ\m apu\ng ple\nh te\h.

Tơdrong ato\k kơtang jang hơdoi ch^nh tr^ păng tơbôl, ato\k kơtang chă pơma dơnu\h d^h băl kơ khu\l kơdră păng pơ\ih să chă tơ [ơ\p d^h băl vă hơnơ\ng tơ iung pơ jing đe\i jơhngơ\m đon lui kiơ\ păng ato\k kơtang jang hơdoi ‘no\h jing trong jang kăl hlo\h hăm Việt Nam păng Mi, le\i lăi nhen le\ tơdrong ato\k kơtang jang hơdoi mu\k drăm, mơdro sa păng tơmơt jên jang, pơm ăn jang hơdoi g^t kăl hlo\h dơ\ng lơ\m khao ho\k păng kmăi kmo\k, pơtho pơ hrăm, jang pơgang, cham char păng jang kiơ\ khôi luơ\t. {ar te\h đak tơgoăt io\k [o#h hơdăh tơdrong io\k đe\i jơne\i kơ kon pơle\i bơngai Việt Nam oe\i tơ\ Mi păng lơ tơdrong tơgop đơ\ng đe sư hăm tơdrong ato\k tơ iung kơ Việt Nam păng Mi adoi nhen hăm tơdrong tơgoăt tơgoăl d^h băl ‘lơ\ng hơ iă hlo\h [ar păh Việt Nam păng Mi.

Việt Nam păng Mi pơma tơchơ\t dơ\ng hơnơ\ng jang hơdoi d^l băl lơ\m ve\i lăng sơđơ\ng te\h đak păng sơđơ\ng, nhen hlôi đe\i pơma lơ\m Nơ\r tơchơ\t Lăng atu\m găh Jang hơdoi ve\i lăng Te\h đak Việt Nam – Mi. {ar te\h đak pơma hơdăh, pơkăp jang hơdoi lơ\m lơ tơdrong, lơ\m au đe\i tơdrong sek tơlang rim tơdrong hơmơt pơ joă pơm kơne# dôm tơdrong joăt joe, jang hơdoi ve\i lăng sơđơ\ng duk chơ tơmam drăm, băt hơdăh lơ\m tơdrong jang duk chơ tơmam drăm, mơdro sa găh jang ve\i lăng sơđơ\ng păng tơroi tơbăt d^h băl kơtơ\ng ang, tơchă tơgu\m do\ng, tơgu\m djru ‘mêm mơnat, tơgu\m djru lơ\m tơdrong đe\i sar bar păng chă te\ch mơdro d^h băl kmăi kmo\k bơ\ jang ve\i lăng te\h đak. {ar te\h đak hôn bơnê dôm tơdrong hơdrin atu\m vă hơmet pơ ‘lơ\ng rim tơdrong răm đơ\ng tơblăh vang sơ\ pơm ăn, pơ đ^ tơdrong jang ‘mêm mơnat tơchă bơngai hiong dong lơ\m tơblăh vang (MIA), chă hrip pl^h min, pơm rơgo\h kơchơ\t [rơ\m pơgang pơnhu\l dioxin păng tơgu\m djru hlo\h dơ\ng hăm rim tơdrong jang ‘mêm mơnat au.

Việt Nam păng Mi ‘me\h vă jang hơdoi kơ jăp hăm rim pang vang pơma đam anai vă keh kong hrôih hlo\h Tơchơ\t jang hơdoi klo\h kle\ch Thái Bình Dương (TPP) keh kong, lơ tơdrong hơmo\ păng iung jang hơmet pơ ‘lơ\ng dôm tơdrong kăl vă hơmet pơ ‘lơ\ng vă [lep hăm tơdrong ‘lơ\ng kơ Tơdrong Tơchơ\t TPP, tru\h hloi mư\h kăl hlo\h hăm rim nơ\r pơkăp đe\i [ơm tru\h Nơ\r tơchơ\t ILO sơnăm 1998 găh Trong gơlong jang kăl păng Gơ\h jang tơ\ an^h bơ\ jang. {ar te\h đak hơdrin đ^ jơhngơ\m jang kiơ\ m^nh tơdrong Tơchơ\t TPP ‘lơ\ng hơ iă, hơto\, tro [lep hăm đe\i io\k yua kơ đ^ đăng rim pang păng pơ jing đe\i m^nh trong jang ‘nao, đunh đai păng atu\m đe\i io\k yua ăn jang hơdoi mu\k drăm păng mơdro sa [ar păh Việt Nam păng Mi, adoi pơ jing đe\i jơhngơ\m pran ‘nao ăn jang hơdoi mu\k drăm tơring păng tơgop lơ\m jang hơdoi păng hơnu\k hơnoa lơ\m tơring Châu Á – Thái Bình Dương. Mi hôn bơnê dôm tơdrong bơ\ jang ‘lơ\ng hơ ge\i kơ Việt Nam lơ\m hơmet pơ ‘lơ\ng jang mu\k drăm păng tơchơ\t dơ\ng hơnơ\ng tơgu\m djru păng ato\k kơtang jang hơdoi ‘moi kiơ\ tơ iung pơ jing hăm Việt Nam, păng Mi tơgoăt io\k [o#h hơdăh tơdrong lăng ba kơ jăp đơ\ng Việt Nam io\k đe\i trong jang mu\k drăm mơdro sa.

{ar te\h đak pơkăp d^h băl hơnơ\ng tơgu\m djru tơdrong pơ tru\t păng ve\i lăng tơdrong pơm tơm kơ d^h kon bơngai păng tơgu\m djru tơdrong ve\i kơ jăp pơma dơnu\h d^h băl ‘lơ\ng hơ iă, tơpăt păng pơ jing găh pơm tơm kơ d^h kon bơngai vă ato\k kơtang hlo#h vao d^h băl păng pơm sa roi tơ je# găh tơdrong phara d^h băl. {ar te\h đak pơ tru\t tơdrong jang hơdoi hlo\h dơ\ng vă sơđơ\ng akhan, rim bơngai, pơ đ^ dôm bơngai lơ\m rim khu\l [ônh đe\i j^ đon, ư\h kơ chă chere dro\ nglo dro\ kăn, hơdre\ch hơdrung, lui khop dăh mă ‘mêm pang dro\ nglo dăh mă dro\ kăn, păng pơ đ^ hăm dôm bơngai jo jăn, đe\i sơng io\k đe\i tôm tong rim tơdrong pơm tơm kơ d^h kon bơngai. Mi hôn bơnê dôm tơdrong hơdrin hre\i au kơ Việt Nam hơmet pơ ‘lơ\ng khôi luơ\t hăm Khôi luơ\t tơm 2013 păng rim tơdrong pơkăp apu\ng ple\nh te\h mă Việt Nam jang kiơ\ vă ato\k tơ iung tôm tong te\h đak, tru\h hloi lơ\m tơdrong pơ tru\t păng ve\i lăng pơm tơm kơ d^h kon bơngai păng rim tơdrong pơm tơm kơ d^h hiôk hian kăl. Mi hôn bơnê tơdrong Việt Nam k^ tơchơ\t Nơ\r pơkăp găh tang găn Te\h dong păng rim Trong pơma sa ư\h kơ ‘lơ\ng dăh mă Phak kơne#, dăh mă chă djre\h koch kon bơngai păng Tơdrong pơkăp găh Sơnong pơm tơm kơ d^h kơ Bơngai Jo jăn, păng [ar te\h đak ‘me\h vă ato\k kơtang jang hơdoi kih thuơ\t lơ\m tơdrong au.

Việt Nam păng Mi ‘me\h vă ato\k kơtang jang hơdoi pơtho pơ hrăm, pơ đ^ jang hơdoi ‘moi kiơ\ dôm an^h jang nhen Hnam trương Đăi ho\k Fulbright Việt Nam păng rim trong jang hơdoi pơtho pơ hrăm đăi ho\k anai adoi nhen lơ\m rim tơdrong jang hơdoi pơtho pơ hrăm nơ\r te\h đak Anh. Tơdrong ato\k kơtang chă năm ngôi d^h băl kơ kon pơle\i hơnơ\ng đe\i tôch g^t kăl. {ar te\h đak ‘me\h vă lăng hơlen rim trong jang pơ jing rơvơn găh chă mơ\t le\ch d^h băl hiôk hian vă pơ tru\t đe\i lơ tơmoi tơmang pơ hiơ\, ho\k tro păng rim an^h mơdro sa chă yak năm tru\h tơ\ [ar te\h đak, adoi krao hơvơn rim an^h bơ\ jang [ơm tru\h kơ Việt Nam păng Mi hrôih pơm keh đang m^nh tơdrong drơ\ng m^nh nơ\r d^h băl găh tơdrong tơ iung pơ jing an^h bơ\ jang ‘nao kơ rim an^h bơ\ jang tang măt, tru\h hloi Dơno\ an^h tang măt te\h đak kơ [ar te\h đak.

Hơto\k jang atu\m găh dôm tơdrong đei [ôh lơ\m tơring păng lơ\m kpal teh:

Teh đak Mih bơnê kơ trong jang hadoi lơ\m kpal teh đơ\ng Việt Nam, păng Việt Nam bơnê kơ trong jang đơ\ng teh đak Mih găh hơto\k janga tu\m lơ\m tơring châu Á – Thái Bình Dương. 2 teh đak bơnê kơ dôm tơdrong tơgop đơ\ng dih băl hăm tơdrong tơgu\m ăn rơngei hiôk hian, xđơ\ng păng jơnap lơ\m tơring păng lơ\m apu\ng plenh teh. Việt Nam păng Mih duh xkơ\t hơto\k jang atu\m găh lơ tơdrong lơ\m tơring păng lơ\m kpal teh mă 2 păh atu\m đei yua păng tơre\k truh.

2 teh đak xkơ\t pơtru\t jang atu\m găh ato\k tơ iung kjăp xđơ\ng, xek tơlang dôm tơdrong pơjoă hăm xđơ\ng tơpôl juăt jue, jo# hloi hăm ‘mi kial cham char pơrăm, te\ch pơdro tơtông glăi kon bri brăh, vei xđơ\ng đak mo\ng păng pơrang j^. 2 teh đak tơchơ\t pơih xă jang atu\m lơ\m dôm tơdrong jang vei xđơ\ng rơngei păng hơyuh to# ‘mi tơplih, tơbang tơdrong tơre\k truh Hop ako\m kpal găh vei xđơ\ng ‘mra#m hơyuh ăh xơnăm 2016 păng ‘meh vă dôm teh đak đei tơdrong jang hơdăh vă pơtru\t vei xđơ\ng ‘mra#m hơyuh. 2 teh đak xkơ\t pơih xă jang atu\m găh Tơdrong hop ako\m vei xđơ\ng tơpôl jang Y tế lơ\m kpal teh (GHSA), jo# hloi tơre\k hrôih truh dôm dôm tơchơ\t kơ GHSA.

Việt Nam păng Mih xkơ\t hơto\k jang atu\m lơ\m dôm tơdrong jang kơ tơring, nhen Hop ako\m jang atu\m găh mu\k drăm châu Á – Thái Bình Dương, Hop ako\m kơ tơring jang dôm teh đak tơring Đông Nam Á (ASEAN), Tơdrong jang atu\m tơ\ tơring đak krong Mê Công păng Hop ako\m Kpal Đông Á, păng xkơ\t tơdrong kăp g^t kơ minh ASEAN tơguăt tơguăl păng kjăp kơtang, xơnong jang tơm kơ ASEAN lơ\m trong jang ch^nh tr^ - vei xđơ\ng tơpôl lơ\m tơring păng Tơbôl jang atu\m Mih – ASEAN.

2 teh đak pơngơ\t găh dôm tơdrong đei [ôh ‘nao âu tơ\ tơring Biển Đông pơm ato\k tơxu\l tơxa\l, pơm pơhơi đon lui păng pơjoă truh tơdrong rơngei, xđơ\ng. 2 teh đak ră hơdăh tơdrong kăl hơto\k dôm tơdrong hiôk hian găh jang tơ\ đak dơx^ păng jang găh gre păr đei apu\ng plenh teh xkơ\t; te\ch pơdro jang atu\m đunh đai, vei xđơ\ng tơdrong jang tơ\ đak dơx^; tang găn dôm tơdrong pơm hơto\k tơxu\l tơxa\l; vei xđơ\ng dôm tơdrong jang athei [lep hăm kơluơ\t apu\ng plenh teh; tơjră hăm tơdrong pơđep pơjoă, io\k yua dăh mă pơjoă tơblăh tơpăi. 2 teh đak tơgu\m xek tơlang rơngei hiôk hian tơdrong tơgar kiơ\ kơluơ\t apu\ng plenh teh, jo# hloi tơdrong đei jơnei lơ\m tơbang Tơchơ\t đơ\ng Liên Hợp Quốc găh kơluơ\t Đak dơx^ ăh năr 10/12/1982 (UNCLOS), păng xkơ\t tơdrong kăp g^t kơ tơdrong tôm tong Tơchơ\t găh oei xa xđơ\ng đak dơx^ tơring Biển Đông, atu\m hăm noh tơgu\m dôm tơdrong adrin vă đei jơnei Tơchơ\t oei xa đơ\ng dôm khul gru\p tơ\ Biển Đông.

Dôm tơdrong tơchơ\t păng drơ\ng nơ\r đei jơnei lơ\m ‘măng năm tơmang:

Dôm tơdrong tơchơ\t păng drơ\ng nơ\r tơ\ hơla âu đei tơgop lơ\m tơdrong ato\k tơbôl 2 păh Việt Nam – Mih păng pơm trong kjăp ăn tơdrong jang atu\m lơ\m khei năr ano# anăp kơnh mă 2 teh đak gô pơtoi chih ako\m đei:

-  Tơchơ\t đơ\ng jơnu\m pơgơ\r teh đak Việt Nam păng Jơnu\m pơgơ\r teh đak Mih găh tang găn io\k thue# 2 ‘măng păng tang găn klenh ăn thue# hăm dôm kơloăi thue# đei yua păng Dôm tơdrong tơchơ\t jang atu\m nai;

-  Hla bar pơkăp tơbăt đơ\ng Anih tơm linh teh đak Việt Nam păng Anih tơm linh teh đak Mih găh jang atu\m lơ\m tơdrong vei xđơ\ng rơngei Liên Hợp Quốc;

-  Hla bar pơkăp tơbăt đơ\ng Anih tơm choh jang xa păng ato\k tơring pơxe\l  Việt Nam păng Anih jang ato\k tơ iung apu\ng plenh teh kơ teh đak Mih găh Tơdrong jang hơlen pơrang j^ lang xă  ‘nao [ôh băt păng Tơdrong jang vei xđơ\ng pơm jang Y tế lơ\m kpal teh;

-  Tơchơ\t drơ\ng nơ\r tơgu\m đơ\ng Anih jang ato\k tơ iung păng Te\ch pơdro kơ teh đak Mih păng Anih jang găh gre păr chơ tơmoi Việt Nam;

-  Việt Nam axong hla bar phep pơjing hnam trưng Đại học Fulbright Việt Nam ‘nao.

Lan - Zứt chih păng rapor