VOV4.Bahnar - Đơ\ng sơ\, ‘nho\ng o\h oe\i lơ\m
hnam tơpôl Radiô Nơ\r Pơma Việt Nam tơ\ Tây Nguyên krao Kpă Simon – Kơ ie\ng
kơdră che\p pơgơ\r kơ po ‘no\h kră pơle\i. Nơ\r krao au hlôi đe\i lang xă tru\h
m^h ma duch nă kon pơle\i lơ\m koeng kơpho#, kang [o# phương, păng tru\h hloi
kơdră che\p pơgơ\r dăh mă bôl boăl bơ\ jang m^nh tơdrong tơ\ Hà Nội mư\h rim
‘măng năm bơ\ jang je\i krao ư\ ‘nho\ng akhan: kră pơle\i Tây Nguyên.
‘Nho\ng t^h, kơ jung nhen te\h đak đe đe\ch. Đe\i ‘măng ‘nho\ng pơtơm ^nh năm răt chơkho\, tơchă hơnơ\ng, tru\h m^nh an^h te\ch mă to mă [o#h đe\i chơkho\ lu\n jơ\ng ‘nho\ng. Mo\ te\ch tơmam drăm pôk ăn hloi kơ ‘nho\ng chơkho\ au kơ yuơ: đ^ [ar sơnăm kơ au bơih mă le\i ư\h kơ đe\i jơ\ng bơngai bu [ot gơ\h chơkho\ au! Lơ\m mă jơhngơ\m oe\i pran jăng, tơdrong chă huch hơlăk [ier kơ ‘nho\ng đe pơ t^h nhen le\ rôih nhă philatop. Et xa tơ\ hnam ‘nho\ng rim bơngai xoai đ^ đăng, mă le\i ‘nho\ng oe\i [re\o hơdrăr đe\ch. Tơdrong hơdrăr je\i pơm ăn ‘nho\ng mơmat kơ yuơ chă ôp hơmet pơ ‘lơ\ng bơ\n pơnhan au to đơ\ng chă et xa.
Lơ\m mă ‘nao tơ iung pơ jing An^h bơ\ jang, đe\i ‘măng
‘nho\ng Lê Đình Đạo (Kơ ie\ng Kơdră dơnơm so che\p pơgơ\r Radiô Nơ\r Pơma Việt
Nam) lơ\m mă no\h sơ\ Kơdră che\p pơgơ\r An^h Radiô Nơ\r Pơma Việt Nam oe\i tơ\
Tây Nguyên chă ap^nh ^nh hăm ‘nho\ng:
- Măr ie\m
je\i hre tơ\ kuan et xa mơ\n a?
- Ye\ng lo\h
ưh [ok ăi, kơ yuơ ^nh ăn jên hơmu\l, an^h te\ch ư\h kơmăh jên chă tơ pl^h kơna
ch^h hre. ‘Nho\ng Si-mon hiơ hie\k tơl lơ lo\h.
Rim bơngai jang ch^h ako\m, bơngai jang ch^h kơtơ\ng ang
kơ Dơno\ an^h Radiô Nơ\r Pơma Việt
‘Nho\ng Kpă
Simon năm bơ\ jang lơ\m sơnăm 1998
‘Nho\ng đe\i bơngai joăt lơ, adoi [ơ\r đon rơhăo kơna
tơmoi năm tơ\ hnam hơnơ\ng. Đe\i bơngai oe\i hăm ‘nho\ng tru\h mơ j^t năr, m^nh
poăt khe\i hloi; bu bu je\i đe\i chă hơvơn so\ng sa et sa chơt hơ iă, mư\h chă
v^h đe\i chrro ăn kon jên hao gre. Rim ‘măng ‘nho\ng chă năm tơ\ m^nh pơle\i
ayơ ‘no\h adoi nhen le\ bro\k v^h hăm pơle\i kơd^h đe\ch. M^nh [ar ge tơdrô,
dôm to\ ie\r, dăh mă m^nh to\ nhu\ng. Đ^ đăng je\i đơ\ng kon jên ‘nho\ng chă
răt ngăl. Jơva ch^ng chêng djơ djr^ng, djơ djrăng, bơngai năm ngôi roi lơ,
đơ\ng no\h chă asoang. Prăt măng, phoăh kơdăh hăm dôm tơdrong hơri păng nơ\r
tơroi hơ ‘mon.
Sơnăm 1994, mư\h le\ch đơ\ng Dơno\ an^h ve\i lăng Jo\h
ayo\ apu\ng Ea Kar, dêh char Dak Lăk mơ\t jang tơblơ\ nơ\r rapor kơ tơdrong
rapor nơ\r Jarai kơ Radiô Nơ\r Pơma Việt Nam, ‘nho\ng hlôi 15 sơnăm xo\ng xa
phe [a te\h đak đơ\ng pơtho ho\k, che\p pơgơ\r tơdrong pơgơ\r jo\h hơri kơ Dơno\
an^h ve\i lăng Jo\h ayo\ kơdo\ soang dêh char, đe\i ‘măng pơtho asoang ... lơ
‘măng bơ\ jang to\k jur. Mă le\i gơnơm 15 sơnăm ‘no\h dôm tơdrong hlo#h vao
tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ kơ rim hơdre\ch hơdrung kon kông Tây Nguyên kơ
‘nho\ng sa roi băt lơ hlo\h dơ\ng. ‘Nho\ng chăm Tây Nguyên nhen le\ lơ\m tơpang
ti. Kon bơngai hăm jơhngơ\m đon phăl hơlăng dang le\ ‘long tơngiơ, nhen le\ xem
giơ\ au, hui bơngai chă tơche\ng gô tơ klep đunh đai tai sơnăm hăm m^nh an^h jang
ayơ ‘no\h. Mă le\i, tơdrong bơ\ jang rapor hlôi koăl kơ jăp ‘nho\ng.
‘Nho\ng hơnơ\ng che\p ba lơ\m akau hla bơar ch^h. Dôm
sơnăm kơ au ‘no\h lơ lo\h, dôm sơnăm kơ au oe\i lơ lo\h. Đo\k [a\o, hơngu\r chă
ch^h; mơ\ng bro\, lăng tivi ch^h io\k; đe\i ‘măng k^ [ai, kơtơ\ng ang rapor,
‘nho\ng je\i oe\i hơnơng che\p ‘long ch^h, tang hlak hla bơar ch^h dôm nơ\r hle,
dôm nơ\r tơnap. Sơlam hơnglau iôp hăm hơnglau to\k bo\k măh kơnu găm kơ yuơ
che\p ‘long ch^h păng ‘nhek hơ\t. Ro\ năng ‘nho\ng je\i ư\h kơ chăm ‘nho\ng
hlôi ch^h đ^ đak mơ\k kơ dôm to\ ‘long ch^h bơih? Mă le\i kơ sơ\p hla bơar ch^h
răk roi năr chă ming roi lơ ‘moi kiơ\ khe\i ‘năr. Đơ\ng anăn kơ m^nh ‘nu Kơdră
che\p pơgơ\r te\h đak, m^nh an^h bơ\ jang ayơ ‘no\h lơ\m apu\ng ple\nh te\h,
dăh mă anăn kơ pơle\i pơla tơ\ Tây Nguyên. Hơngu\r chă ch^h răk hăm nơ\r Yoăn
đơ\ng ‘no\h ch^h hăm nơ\r Jarai. Chrek hu\t, đơ\ng no\h ch^h dơ\ng…
‘Nho\ng Kpă Simon đo\k kơtơ\ng ang
Yak, mơ\ng, đo\k păng ch^h răk hlo\h 20 sơnăm đơ\ng no\h
iung jang tơdrong jang hui bơngai tơche\ng tru\h. ‘o\h pơm tơle\ch kơ sơ\p hla
bơar Ako\m nơ\r ‘măn ăn tơdrong jang rapor. Kơsơ\p hla bơar Ako\m nơ\r Jarai –
Yoăn – Phalăng, dăh mă Yoăn – Jarai sơ\ lăp dang 11.000 ple\i nơ\r pơma. Kơsơ\p
hla bơar mă ‘nho\ng to\k bo\k pơm ‘no\h hlo\h 30.000 ple\i nơ\r pơma. Ba hơdrin
pơm keh đang hơdrol khe\i ‘năr pơdơ\h bơ\ jang. ‘Nho\ng pơma lơ lo\h. ‘Nho\ng
jang tơdrong kiơ ‘no\h no\ng d^ng keh tơdrong ‘no\h hloi. Hơdơ\r m^nh ‘măng ^nh
che\p pơgơ\r pơm tông. Lơ\m mă no\h ‘nho\ng pơm tông. Pơm tông to\k bo\k oe\i
hơ iă ‘no\h kơđeng [rê an^h hiup nơ\r tơp^t he# nhe\p. ‘Nho\ng pơm tông tôch kơ
gơ\h: Te\h kơ [ang, đơ\ng no\h iung tơhlau, pơma hơ mrăi! Bơngai jang kih
thuơ\t hiup nơ\r kơdrăt, ngêh ‘nho\ng hil kơ bơ\n kơna hăt hot p^t tơpăt hiup
nơ\r hloi. Dôm ‘măng ^nh chă năm tơ\ pơle\i pơla tơ\ tơring atăih yăih, mư\h tơ
[ơ\p đe kră, dăh mă dôm bơngai hlo#h vao tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ kơ bơngai
Jarai, hmă hmă ^nh ch^h io\k m^nh [ar [ai hơri, dăh mă m^nh tơdrong tơroi kră
sơ\ che\p bro\k tơpơng ăn kơ ‘nho\ng. M^Nh ‘măng lơ lo\h tơ\ Ayun Pa (Gia Lai) ^nh
hiup io\k m^nh tơdrong tơroi kră sơ\ đunh dang 30 pơn^t. Lăp đang, ^nh ap^nh
bơngai tơroi, [ok yă dăh mă me\ [a\ hlôi chă tơroi ăn kơ ih tơdrong tơroi au? –
Ư|h ôh, ba mơ\ng Simon chă tơroi lơ\m bro\ văi. Hơ iă dêh kơna chăm păng chă
tơroi ăn dơ\ng văi. ‘Nho\ng hlôi sơng io\k đe\i lơ hla bơar pôk bơnê, ro\ năng
dang [ar pêng j^t hlak. M^nh ‘măng ^nh năm tơ\ pơle\i Jarai tơ\ Ia Pa (Gia
Lai). băt ^nh bơngai bơ\ jang lơ\m Radiô atu\m hăm Kpă Simon, m^h ma duch nă
kon pơle\i tơ\ au ap^nh: Simon chă j^ jăn dăh kiơ mă kơte\ch m^nh gie\ng au pă
đe\i kơtơ\ng sư pơma lơ\m bro\? ‘Nau hlak hla bơar pôk bơnê ư\h kơ đe\i chư
păng ‘long yâu [rê.
Sơnăm 2001, khu\l Ful- rô oe\i tơ\ te\h đak đe kơ yuơ Ksor
Kơk che\p kơ\l hlôi pơhlu\ pơ hlôm pơdôr lơ kon pơle\i kon kông năm iung
jre\o athe\i pơ jing mă đe sư krao akhan Te\h đak Đêgar che\p pơgơ\r kơ d^h.
M^nh [ar pơle\i pơla tơ\ Tây Nguyên hlôi jing tơring ư\h sơđơ\ng găh ch^nh tr^.
Lơ bơngai mơ suơ\l mơ soăl tăr văr, tơtăm.
‘Nho\ng Kpă Simon năm ngôi hăm kon pơle\i bơngai Sêdang
‘Nho\ng Kpă Simon hlôi tơ
chăr đe\i trong pơro# pơ rôp tôch hơ iă. ‘No\h năm tru\h tơ\ hnam me\ Ksor Kơk
oe\i tơ\ Buôn {roăi, tơring Ia {roa\i, apu\ng Ia Pa, dêh char Gia Lai vă tơchă
băt hơdăh tôm tơdrong vă đe\i trong chă pơma tơroi ăn kon pơle\i mơ\ng bro\
hlo#h vao hơdăh hlo\h dơ\ng trong che\p pơgơ\r đơ\ng Đảng, tơdrong jang đơ\ng
Te\h đak. ‘Nho\ng chă pơma dơnu\h ‘lơng hơ iă hăm bơngai me\ tôch mơnat au hăm
nơ\r Jarai. ‘Nhôn hiup nơ\r dôm nơ\r chă pơma dơnu\h đơ\ng yă đơ\ng no\h rapor
lơ\m bro\. Yă chă pơkă, pơtho khan ăn kon pơle\i oe\i tơ\ rim pơle\i pơla ‘ne\ mơ\ng
kiơ\ bơngai kon hơ ‘lơ\p kơchu, tơblơ\ kơ yă. &nh oe\i chăm mu\h măt yă kră
tơkôl so\k ko, ji\r ju\r tơ klăh ti ba ‘nho\ng jur kung ‘long pơbu\ng hnam hiăh
hiok kơ yă. Yă rôp ti ‘nho\ng, đơ\ng no\h bơ blơ\n đak măt.
Lê Bích Phượng, bơngai jang hăm ^nh, lăp đơ\ng ro\ng ‘măng
năm bơ\ jang au đe\i ch^h dôm [ai: “ Dôm bơngai u\nh hnam kơ “[ok kơdră tơm”
Ksor Kơk pơma yă kiơ?”, io\k đe\i Mê đai măih ‘măng pơlong rapor lơ\m te\h đak
păng tơmam hơpăh C ‘măng pơlong {a\o ch^ te\h đak sơnăm ‘no\h mơ\n. Kpă Simon
‘no\h lơ lo\h, oe\i sa ‘lơ\ng hơ iă, mă le\i hăm tơdrong jang ‘no\h tôch tơnăp.
Hăm rim tơdrong rapor rim hơdrung kon kông Tây Nguyên ‘nho\ng chă pơtho khan
tôch ‘mơ ‘me\ng. ‘Nho\ng lăng hơlen tôch kơ dêh, chă mơ\ng tôch hơlen tơdrong
rapor vă băt hơdăh [ơ\t yơ glăi [ơ\t yơ [lep. Hmă hmă ‘nho\ng năm tơ\ An^h hiup
nơ\r vă chă pơtho ăn rim bơngai pơma rapor lơ\m bro\ găh tơdrong dui jơhngơ\m,
chă đo\k au to. Kơtơ\ng ang lơ\m te\h đak đo\k pha hăm kơtơ\ng ang te\h đak đe;
đo\k kơtơ\ng ang sar bar au to pha hăm kơtơ\ng ang ch^h tơbăt jang sa đe\i io\k
yua kơ jăp. Pơm tông, đo\ng tơdrong tơroi kră sơ\ ‘no\h phara d^h băl sa roi
dêh hlo\h dơ\ng.
Hôp tơdrong bơ\ jang, ‘nho\ng ngăl chă pơma hơ mrăih, hil
au to. M^nh ‘măng ‘nho\ng pơma:
- Lu bơ\n pă
b^ bu khan hơge\i ôh, mă le\i lăp bơngai kơtul đe\ch. &nh bơngai kơtul
hlo\h, kơna kăl chă đo\k lơ, mơ\ng lơ, ch^h răk mă lơ. Bơ\n hlo#h vao hlơ hlo\
kơna chă pơma tơroi ăn bơngai anai je\i băt [ônh.
Gơnang kơ
‘nho\ng kơna tơdrong chă tơblơ\ nơ\r, đo\k au to kơ rim bơngai rapor, ch^h
ako\m kơ Dơno\ an^h bơ\ jang tơ\ Tây Nguyên roi ‘lơ\ng hơ iă hlo\h. Adoi kơ yuơ
tơdrong ato\k kơtang bơ\ jang ‘lơ\ng tơdrong tơroi rapor au kơna ‘nho\ng kơru\n
đ^ jơhngơ\m pơm tơle\ch kơsơ\p hla bơar Ako\m nơ\r Ja rai - Yoăn.
- ‘Nau tơmam
hơpăh ăn đ^ rim bơngai, đ^ đăng bôl boăl mơ\ng bro\ hlôi đe\i ‘măng hưch hanh
hơmanh bơnê hăm nơ\r chă đo\k păng pơma dơnu\h lơ\m pơm tông kơ ^nh. ‘Nho\ng
Kpă Simon pơma lơ lo\h.
Hơdơ\r dơ\ng klo akăn ^nh, đơ\ng ro\ng brok pơkong tơ\
pơle\i, v^h tơ\ pơle\i tơm Buôn Ma Thuột chă pơgơ\r et sa atu\m hăm [ar an^h
bơ\ jang. &nh krao hơvơn, ‘nho\ng
pơma akhan: “ E ư\h kơ gơ\h chă tơroi hăm [ơ\r đe\ch ôh, mă le\i răt kơ thiêt
‘no\h tro\ hlo\h. Vă liơ, ch^h anăn dôm tơmoi vă krao hơvơn. Dôm tơdrong le#
‘nho\ng ch^h ăn hoe\i mơ\n”. Đơ\ng no\h ‘nho\ng năm răt kơ thiêp, ch^h păng pơ
tru\h ăn. Kon hơdru\h ^nh dang e\i, hlôi ho\k đăi ho\k sơnăm mă 2 bơih, m^nh
[ar hlak kơ thiêp pơkong ^nh ư\h kơ tom năm ba pơ đ^, oe\i ve\i răk.
Sơnăm sơ\
‘nho\ng bro\k tơ\ pơle\i man ăn kơ yă
me\ ‘nho\ng hnam vă je# 200 tr^u hlak jên, sơnăm au ‘nho\ng man dơ\ng hnam chă
pơyơ\ng păng đak koai vă je# 70 tr^u hlak jên. Ro\ năng ‘nau kơso# jên mă
‘nhong chă mong răk đunh kơ au. Dang e\i, ‘nho\ng to\k bo\k oe\i lơ\m hnam
tơpôl să lăp dôm j^t met vuông, pơgê sa su\p riu, huch đak che\hphe j^h trong.
Bro\k đơ\ng jang hao hre bơb^t đ^ so se\nh.
Bơngai ch^h: Lê Xuân Lãm
Tơblơ\ nơ\r: Amazư\t
Viết bình luận