VOV4.Bahnar - Pơih să hơgăt te\h mơ\ng kơ vă, pơra\m hu\t trong pơ pro\ jang, ư\h kơ yom kiơ\ trong Pơm tơle\ch – răt io\k kơ tơdrong te\ch mơdro, pơm tơle\ch mơ\ng kơ d^h ‘me\h”, pơtru\h kơtang đei lơ mă lei ư\hkơ lăng kơ jăp tơdrong ‘lơ\ng ‘no\h dôm tơdrong tơm pơm ăn đei tưodrng tôch sơ ‘ngon kơ an^h vei lăng cho\h jang sa tơ\ Tây Nguyên hrei au. {ai mă 2 kơ rim [ai ch^h “Trong io\k đei jơnei hơgăt te\h go#h bazan să sap tơ\ Tây Nguyên” hăm anăn: “Pơra\m hu\t trong pơpro\ jang, pơra\m tơdrong te\ch mơdro păng “pơm ăn hre đom” yak hơdoi hăm kon pơlei cho\h jang sa”.

Dôm sơnăm 2006, 2007, 2008… kơ jă kơ jăr ksu hơnơ\ng to\k măt păng mă kăl lơ\m sơnăm 2012 hăm 1 tân 120 tr^u hlak jên. Lơ\m mă no\h sơ\ lăng ‘long ksu j^ “hu măih kok”, rim bơngai, rim u\nh hnam lu\h pơtăm ksu, ư\h kơ mơ\ng bri dôm nơ\r chă pơma tơbăt hơdrol dôm tơdrong ư\h sơđơ\ng lơ\m te\ch mơdro đơ\ng rim bơngai khoa ho\k. Hơgăt te\h ‘long ksu tơ\ Tây Nguyên lang să tôch te\nh koăng, pơm pơra\m trong pơ pro\ jang lăp lơ\m m^nh [ar sơnăm đe\ch. Nhen m^nh tơdrong ư\h kơ gơ\h vă ve\h ver, lăp đơ\ng ro\ng ‘no\h, kơ jă kơ jăr ksu hlôi tơ jur đơ\ng 120 tr^u hlak jên lơ\m 1 tân, jur pă 90 tr^u hlak jên, 60 tr^u hlak jên păng gei hơnơ\ng lơ\m kơ jă 30 tr^u hlak jên tru\h lơ sơnăm kơ au hloi. Đơ\ng kon pơlei tru\h an^h mơdro sa tơm jang pơtăm ksu jei mơ hoal hăm kơ jă ksu lơ lau.

Jei lei lăi hăm ksu, kơ jă tiu to\k măt tôch kơtang, đei ‘măng 230.000 hlak jên lơ\m 1 k^, kon pơlai măh bơ brơ\t nơ\r găn ga, chă pơtăm lang să mơ\ng kơ vă. Kiơ\ trong pơ pro\ tru\h sơnăm 2020, lăng tru\h sơnăm 2025, hơgăt te\h tiu lơ\m te\h đak bơ\n đei 50.000 ha mă lei lăp m^nh [ar sơnăm, hơdro# Tây Nguyên hlôi đei tru\h vă je# 93.000 ha, hơto\k hơgăt te\h pơtăm tiu lơ\m te\h đak đei tru\h 150.000 ha, lơ hlo\h trong pơ pro\ jang. {ok Hà Ngọc Uyển, Kơdră che\p pơgơ\r An^h vei lăng Cho\h pơtăm păng Vei lăng ‘long pơtăm dêh char Gia Lai tơbăt: Khei năr kơ jă tiu to\k măt, rim an^h bơ\ jang găh au kơ tơring hlôi hơnơ\ng chă pơtho pơkă ăn kon pơlei ‘ne\ gan lang să chă pơtăm hlo\h tơdrong mă lei kon pơlei ư\h kơ mơ\ng: “Dôm sơnăm hơdrol, kơ yuơ kơ jă tiu măt kơna đe pơtăm ke\t keng, mơ\ng kơ vă, pơ đ^ hơgăt te\h lơ\m pơ pro\ vă jang dăh mă hơgăt te\h găh ‘ngoăih pơ pro\ jang. Dăh mă pơma vă kơ [lep ‘no\h te\h ư\h kơ jing ‘lơ\ng ư\h kơ lăp chă pơtăm tiu ‘no\h kon pơlei jei pơtăm mơ\n. Kơ yuơ lơ lo\h pơm hlo\h trong pơ pro\ jang vă.”

Dôm sơnăm hơgăt te\h tiu mă kon pơlei bơ brơ\t pơ\ih să chă pơtăm, mư\h ư\h kơ đei tôm tơdrong kih thuơ\t gô pơm ăn tru\h đei sơdrông pơra\m kơtang. Tru\h po đơ\ng ro\ng tôch kơ lơ mir pơgar tiu lôch rơ ông rơ ang, “pă b^ bu hơmet ke\”, kon pơlei hiong răm kon jên tơmơ\t jang, pơm ăn truh hre đom. Găh dôm u\nh hnam anai pơtăm tiu đei phe\ plei mă lei kơ yuơ lơ hlo\h trong pơ pro\ jang, tơmam te\ch mơdro lơ hlo\h đe ‘me\h vă răt io\k hlôi pơm ăn kơ jă tiu đơ\ng 200.000 hlak jên lơ\m 1 k^ le# pă 50.000 hlak jên đe\ch.

Hơgăt te\h pơtăm chehphe te\h đak bơ\n đei 720.000 ha, hơdro# Tây Nguyên tơmơ\t dang 630.000 ha. Sơnăm 2017 te\h đak bơ\n đei lơ hlo\h kơ te\h đak Brazil hlôi jing te\h đak te\ch mơdro chehphe lơ hlo\h lơ\m apu\ng ple\nh te\h. Mă lei kơ jă chehphe găr kơ te\h đak bơ\n re hlo\h kơ yuơ ưh gan ‘lơ\ng. Bơngai joăt jang hơlen trong jang sa Hoàng Trọng Thủy akhan: dôm sơnăm kơ au, ư\h khan hơdro# chehphe mă lei đ^ đăng rim tơmam drăm anai bơ\n ‘nao lăng kơ jăp [ơ\t đei plei lơ mă lei ư\h gan lăng tru\h tơdrong ‘lơ\ng kơna pơm ăn kơ jă ư\h kơ măt. Lơ\m au tiu hăm chehphe ‘no\h [o#h hơdăh hlo\h. Tơmơ\t lơ\m no\h dơ\ng, hlo\h trong pơ pro\ jang, hơgăt te\h lang să păng plei lơ, pơm ăn ư\h hơto\ hơnơ\ng lơ\m te\ch – răt kơ te\ch mơdro ư\h kơ jor gô pơm ăn kơ jă sa roi tơ jur hlo\h dơ\ng. “Đ^ đăng rim tơmam drăm cho\h jang sa kơ bơ\n tim mă lăng kơ jăp tru\h tơdrong ‘lơ\ng, đak pơgang vei lăng ‘long pơtăm hram lơ\m plei ‘long pơtăm oei kơtang kơna tơnap mă gơ\h te\ch mơdro tơ\ te\h đak đe răt măt. Kon pơlei cho\h jang sa bơ\n oei io\k yua lơ pơgang vei lăng ‘long pơtăm. Cho\h jang sa mă ư\h kơ lăng kiơ\ tơdrong đe ‘me\h vă răt yă kiơ lei mă đơ\ng đei plei lơ, kơ jă ư\h kơ măt ‘no\h ư\h kơ đei yă kiơ chr^h ôh. Tru\h po đơ\ng ro\ng tơdrong đei io\k yua tim mă lơ”.

Tơdrong tơm sơđơ\ng vă kon pơlei cho\h jang sa sơđơ\ng jơhngơ\m chă jang sa ‘no\h dôm tơdrong đei io\k yua kơ jăp kơ tơmam drăm cho\h jang sa kăl đei tơdrong tơgoăt d^h băl kơ jăp. ‘No\h j^, rim an^h răt io\k, pơm tơle\ch păng te\ch mơdro ăn an^h te\ch răt hăm kon pơlei cho\h jang sa kăl tơgoăt d^h băl kơ jăp. Lơ\m 4 khu\l ‘no\h đei Khu\l kon pơlei cho\h jang sa, Khu\l an^h mơdro sa, khu\l bơngai khoa ho\k păng Te\h đak kăl đei trong jang tơgoăt tơgoăl d^h băl kơ jăp. {ok Huỳnh Văn Thòn, Kơdră che\p pơgơ\r Khu\l che\p pơgơ\r Công ty Cổ phần tập đoàn Lộc Trời, tơdrong tơgoăt tơgoăl au lơ\m khei năr au ki tim mă kơ jăp tơpă. Sơnong jang chă pơ pro\ ăn đơ\ng Te\h đak tim gan kơtang: “Lăp hơdro# an^h mơdro sa jei gơ\h tơgoăt ke\ lơ\m pơm tơle\ch păng te\ch mơdro, ‘nao k^ pơkăp đei te\ch răt d^h băl tơmam drăm cho\h jang sa hăm kon pơlei. Lơ lo\h, lơ\m tơgoăt tơgoăl 4 khu\l, ‘no\h khu\l kon pơlei cho\h jang sa, khu\l an^h mnơdro sa, Khu\l khoa ho\k kăl jing 3 khu\l tơm dơnơm dơ\ng tơ\ 3 pang kơlang. Găh te\h đak ‘no\h lơ\m to\k bo\k 3 gor ‘no\h jing an^h tiơm dơnơm mă khu\l kơdră che\p pơgơ\r te\h đak ngăl pơma hmă, ‘no\h jing sơnong jang pơjing trong jang, pơm kơdranh păng vei lăng năng tông.”

Mư\h kơ jă tơmam drăm cho\h jang sa tơ jur kơ jă kơtang, lơ\m tơdrong jang sa ‘no\h kon pơlei jing bơngai ch^u pu\ răm kơtang hlo\h. Hăm kơ jă tiu, kơ jă ksu, chehphe nhen khei năr au ki … ư\h kơ to\ se\t bơngai măh đei tru\h hre đom kơtang, rim kon jên tơmơ\t jang pă ke\ vă pơdre\o tôm. Pơra\m trong pơ pro\ jang, pơra\m an^h te\ch răt ‘no\h jei lei lăi, kon pơlei gô tơ jră mu\h măt hăm “hre đom” kơtă lơ\m hơgăt te\h jing ‘lơ\ng kơ po hloi.

Bơngai ch^h: Lê Bình

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt

Lăng [ai ch^h blu\ng a pơ\ih [ơ\t dau: http://vov4.vov.vn/Bana/chuyen-muc/trong-jang-va-iok-yoa-long-teh-goh-bazan-toch-xa-to-tay-nguyen-c1376-291766.aspx