VOV4.Bahnar - {ok Y Wang H’ Wing, oei tơ\ pơlei Triă, xăh Ea Tul, apu\ng Chư\ Mgar, dêh char Dak Lak jing bngai yuk trong hơlâu lơ\m tơdrong vei răk tơ[ăk mong tơdrong juăt jue joh ayo\ tơ\ tơring, tơgop lơ\m tơdrong pơtho hơ ‘mon kơ kon pơlei Ê đê, hri Ayray, pơtho tôn ching chêng păng tơdra hri kon kông. {ok duh jing bngai hlôi hơ ‘nhăk tơdrong hri khan tơbang hăm bôl boăl apu\ng plenh teh lơ\m Lêh ako\m joh ayo\ kon kông tơ\ teh đak Phần Lan.

Hơkar chơ măng yuơ to# xa, hơyak jơ\ng pran, nơ\r pơma hơdăh ang, [ok Y Wang lăng mơlôh hloh pơtêng hăm xơnăm 66 kơ po. {ok chơt hơ iă akhan: kơdih inh hơ muh noh yuơ đơ\ng lăp kơ joh ayo\ Ê đê hơnơ\ng kơ hram lơ\m jơhngơ\m inh.

Đei rơneh păng tih vơ\ lơ\m cham char joh ayo\ kơ kon pơlei Êđê, đơ\ng oei ‘la#p. [ok hlôi đei mơ\ng dôm tơdrong hơ ‘mon kơ bngai tơdăm nuih mơng Dam Yi, Dam san…  kiơ\ nơ\r hơ ‘mon [ok po noh  Y Im.  Y Wang duh hơnơ\ng kiơ\ [ok băn ako\m lêh et xa kơ pơlei pơla. Ăh kơmăng tăp dăr jơmu\l unh atu\m hăm jơva ching chêng, rim bngai hlôi xoai tơdrô ge, dôm bngai kloh kle\ch găh tơdrong xo noh pơtơm nơ\r hri khan. Rim tơdrong hơ ‘mon kơjung tơroi khe\ ‘ngah, dăh mă pơtoi đơ\ng măng âu truh kơmăng nai duh tam mă tôch. {ok Y Wang vih hơdơ\r:  “Dôm [ok kră xơ\ ki hơ ‘mo khan prăt măng truh ‘ngah hloh mă duh tam mă tôch, hri lơ nơ\r, pơtih pơto\ng, ba ‘meh ho\k [oi adoi tơnap mơ\n, ưh kơ x^ nhen nơ\r Yuăn chih đang kơ noh ho\k rơbot, mă tơdrong hri hơ ‘mon nơ\r Êđê adro# mơ\ng đe\ch păng chă hri [oi”.

“Hăt hot ră, chăm chă mơ\ng, adro# mơ\ng đe\ch noh ba duh hiơt hloi jơ ‘năr păng cham char tăp dăr” [ok Y Wang tơroi kơ xơnăm oei ‘la#p kơ po hrau atu\m hăm kơmăng mơ\ng hri khan. Păng tơdrong tơm a kơ hri hơ ‘mon hlôi hram lơ\m [ok. Ăh oei ‘la#p, [ok hlôi rơbot dôm tơdrong hơ ‘mon Dam Bhu- Dam Bha; tơdrong hơ ‘mon Dam San- Dam Yi…

Ưh kơ adro# lăp kơ hri khan, [ok oei lăp kơ tơdra hri kon kông. {ok adoi kloh kle\ch găh lơ bro\ nhen: Đing MBuốt, MBuốt Cho\k, Taktar, Goong, Đing năm …, păng kơdih po chă bơ\ bro\. Dôm kơloăi bro\ hăm [ok noh jing mu\k drăm kăp g^t, đei xut hơmet ‘lơ\ng păng vei lăng tơnăp kơ nhă ling lang.

Hlôm ăn kơ nhôn mơ\ng tơdra Đing MBuốt, lăng [ok hlôm păng tơdra Đing MBuốt nhen le\ ‘nhăk [ok vih hơlơ\k hăm hnưr vei kơpô rơmo păng pơhrăm tơdra hri kon kông xơ\:  “Xơ\ [ơ\t vei kơpô, rơmo inh adoi che\p ba  đing mbuốt, goong, dăh mă đing taktar lơ\m kơdu\ng, ưh kơ gơh le# ôh, che\p ba păng [oi kiơ\ ‘nho\ng oh chă hlôm, mơ\ng ‘nho\ng oh hlôm thoi yơ noh inh [oi kiơ\ thoi ăi. Ăh  6 - 7 xơnăm inh lăp kơ ho\k [oi bơih, truh ăh 9-10 xơnăm noh gơh chă hlôm minh [ar tơdra bơih. Ho\k minh ‘măng tam mă băt ôh, athei ho\k hơlen ro\ng ‘ngir ro\ng ‘ngir thoi noh mă gơh băt rơbot văi”.

Dang ei mă xơnăm hlôi ‘lo\, mă lei tơdrong lăp kơ joh ayo\ xơ\ hơnơ\ng kơ to# lơ\m jơhngơ\m [ok Y Wang. Rim bngai ‘meh mơ\ng hri khan, noh ơok adoi chơt hơ iă hri hloi. Rim jơ rơvơn noh [ok hri hơ ‘mon ăn kon xâu mơ\ng, dăh mă hơlen năng dơ\ng dôm nơ\r hri hơ ‘mon. Noh jing trong mă [ok pơhrăm vă kơ băt păng răk vei pơhlom  20 tơdrong hri hơ ‘mon kơ kon pơlei Êđê. 

Vă răk vei păng hơto\k nơ\r hri hơ ‘mon kăp g^t âu, Anih jang joh ayo\- tơplo\ng kơdâu păng tơmang pơhiơ\ dêh char Dak Lak jang atu\m hăm Anih hơlen Joh ayo\ kră xơ\ Việt Nam hlôi pơih 2 lăm pơtho hri hơ ‘mon tơ\ pơlei Triă, xăh Ea Tul, ăn 20 ‘nu lơ\m noh đei hloi kang [o# Êđê oei jang tơ\ xăh Ea Tul păng apu\ng Chư\ M’gar.  {ok Y Wang dăp đon dăp bơnôh chă pơtho hri hơ ‘mon. Dang ei 20 ‘nu ho\k adoi băt păng rơbot lơ tơdrong hri hơ ‘mon kơ kon pơlei  Êđê.  Tơroi kơ lăm ho\k, [ok Y Wang chơt hơ iă: xo# hơ\k yuơ lơ bngai oei lăp kơ tơdrong hri hơ ‘mon, ho\k tenh păng hri hơ ‘mon [lep tơdra, nhen  Y Pă Ksơr, Y Đhin Niê, H’Nhé Niê, Y Păp Ayun, Y Pui Niê...  Lơ\m dôm ‘măng pơlong tôn ching chêng, hri hơxuang tơdra kră xơ\, păng hơ hơ ‘mon yuơ dêh char Đak Lak pơgơ\r, dôm bngai ho\k yuơ [ok pơtho hlôi đei io\k xa hơpăh lơ. Xơnăm xơ\, ho\k tro [ok hlôi đei jơnei rơgei lơ\m tơdrong pơlong joh ayo\ kră xơ\ kơ dôm dêh char tơring

Anh Y Thok Nie, kang [o# jang găh joh ayo\ xăh  Ea Tul, duh jing ho\k tro [ok  Y Wang ăn tơbăt: “{ok Y Wang noh jing bngai tơkle\p hăm tơdrong jang tơ\ tơring tơle\ch, chă pơtho joh ayo\ kră xơ\ ăn kon xâu. Lơ\m xăh pơih 2 lăm ho\k pơtih pơto\ng kơ kon pơlei Êđê, pơtho tôn ching chêng, tơdra hri kră xơ\, [ok Y Wang hlôi jang tơnăp ngăl. Tơdrong pơih lăm pơtho găh joh ayo\ kră xơ\ tơpă kăp g^t ăn khul mơlôh tơ\ tơring nhôn”

Tơroi găh tơdrong jang vei răk joh ayo\ joh ayo\ xo kơ kon pơlei Êđê, [ok Y Wang pơngơ\t: hri hơ ‘mon nhen minh mu\k drăm kăp g^t. Xơnăm [ok hlôi ‘lo\, ưh kơ ke\ erih ling lang vă hri khan ôh. {ok ‘meh vă pơtho ăn kon xâu mơlôh băt găh hri khan, hri ayray, hri kứt, tôn ching chêng, mă lei minh adro# [ok noh tơnap vă pơih lăm ho\k: “Mưh ưh kơ pơtho ăn kon xâu noh tơdrong joh ayo\ xo kơ kon pơlei Êđê gô hiơt hiong pơđ^. Inh ‘meh vă jơnu\m pơgơ\r tơring tơre\k hloh dơ\ng. Ăh oei pran, inh duh adrin pơtho ăn kon xâu roi năr roi che\p răk kơjăp, vă tơdrong joh ayo\ xo kơ kon pơlei Êđể găh hri khan, tôn ching chêng đei vei răk hơnơ\ng păng ato\k tơ iung”

Xơnăm 2014, [ok Y Wang jing minh lơ\m [ar ‘nu bngai đei Anih jang hơlen găh joha yo\ kră xơ\, lơ\m Viện Hàn lâm khoa ho\k tơpôl  Việt Nam, ‘nhăk năm pơdăh hri hơ ‘mon lơ\m ‘măng ako\m joh ayo\ kră xơ\ tơ\ teh đak Phần Lan. Pơ ư pơ ang yuơ kơdih po hlôi hơ ‘nhăk tơdrong hri khan tơbang lơ\m apu\ng plenh teh, mă lei [ok adoi oei pơngơ\t kơ đon noh pơm thoi yơ vă tơdrong hri khan oei tơkle\p hơnơ\ng hăm pơlei pơla po.

Lan chih păng rapor