VOV4.Bahnar - Lơ\m minh khei kơ âu, tơ\ dêh char Gia Lai đei 2 anih te\ch răt tơmam hre hrông tih hăm kxo# jên to\k truh 43 tih hlak jên. 2 tơdrong hre hrông tih âu noh jing 2 anih te\ch răt tơmam choh jang tơ\ Gia Lai păng Tây Nguyên hre hrông adrol kơ noh, đei lơ tơdrong atu\m noh tơdrong vei hơlen đơ\ng kơluơ\t teh đak ưh kơ đei tơnăp lơ\m tơdrong gơih pơkăp tơmam choh jang. Tơdrong mă âu adoi đei tơbang bơih mă lei pơđ^ kon pơlei păng anih jang kpal adoi tam mă băt hơdăh [lep tơdrong đei [ôh vă đei trong jang tang găn.

Minh [ar năr đơ\ng ro\ng kơ Anih te\ch răt cà phê- tơmam choh jang Nguyệt Tỉnh, tơ\ xăh K’Dang, apu\ng Đak Đoa, dêh char Gia Lai tơchơ\t hre hrông hăm kxo# jên hloh 36 tih hlak jên, dôm j^t unh hnam kon pơlei pơtăm tiu, cà phê lơ\m tơring jing tơnap tap hloh kơ lai yơ. {ok Hà Văn Tư, oei tơ\ th^ tra#n Đak Đoa, apu\ng Đak Đoa ăn tơbăt, đơ\ng ro\ng kơ dôm pơyan jang pơtoi, unh hnam [ok răk đei pơhlom 2 tấn găr tiu păng vă je# 9 tấn cà phê klong, đei kjă je# 700 triu hlak jên. Tôm kxo# tiu păng cà phê âu [ok ‘nhăk gơih pơkăp tơ\ Anih te\ch răt Nguyệt Tỉnh, yuơ yă Nguyễn Thị Nguyệt oei tơ\ thôn Hà Lòng 2, xăh K’Dang pơm tơ ‘ngla.

Jing anih juăt đunh, lui ngeh dih băl noh ăh gơih pơkăp [ok adro# đei hla bar chih pơkăp hăm ti dăh mă hla bar pơjao tơmam yuơ yă Nguyệt k^ xkơ\t, oei kxo# tơmam đang kơ noh yă Nguyệt yua pơm yă kiơ [ok ưh kơ băt ôh. Truh dang ei, ăh Anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh tơchơ\t đei hre hrông, pơđ^ unh hnam [ok ưh kơ xơđơ\ng jơhngơ\m, yuơ je# tôm mu\k drăm pơm tơle\ch, ako\m đei dang ei nhen le\ hiong pơđ^: “Lơ ‘măng inh oei kơchăng axong to\k io\k tơmam dăh mă ba te\ch tơmam  đang bơih mă lei duh oei axong mơng. Lui ngeh dih băl bơih, ngêh ngăi pơjao tôm mu\k drăm po jang đei ăn kơ xư noh ưh kơ đei pơngơ\t kiơ. Tơpă tơdrong erih tơ\ tơring ataih yaih thoi âu noh hlôh vao găh kơluơ\t oei kơđeh dêh, noh lơ ‘măng adro# io\k đon lui dih băl đe\ch vă pơm jang, bu mă ê”

          Tơdrong tơroi kơ đon lui đei pơjing hăm tơdrong lui ngeh păng tơdrong ưh kơ vao găh kơluơ\t teh đak lơ\m tơdrong to\k io\k, gơih pơkăp tơmam choh jang pơtoi đei tơbăt truh lơ\m 2 ‘măng đei hre hrông tih kơ anih te\ch răt tơmam choh jang Nguyệt Tỉnh tơ\ apu\ng Đak Đoa păng Kỳ- Niềm tơ\ apu\ng Ia Grai. Dôm hla bar chih io\k hre hăm ti dăh mă dôm hla bar hoă đơn gơih pơkăp tơmam choh jang ưh kơ đei xơkơ\t hơdăh găh tơdrong pơkăp adoi đei io\k yua lang xă. Anih te\ch răt tơmam đơ\ng ro\ng kơ io\k tơmam đơ\ng kon pơlei, noh chă yua tuơ kơ vă mă ưh kơ đei tơdrong pơkăp yơ đơ\ng kơluơ\t teh đak. Tơje# hăm noh, bơbu\ng hnam tih xă kơ anih te\ch răt tơmam pơm ăn kon pơlei [ônh kơ lui, pơjao pơđ^ mu\k drăm po mă ưh kơ đei kơche\ng truh tơdrong răm.

            {ok Dương Văn Chung, oei tơ\ thôn Hà Lòng 2, xăh K’Dang, gơih pơkăp 15 tấn cà phê klong tơ\ anih te\ch răt Nguyệt Tỉnh mă lei tam mă io\k đei jên akhan, athei đei tơchơ\t hơdăh păng kjăp hloh găh tơdrong gơih pơkăp cà phê- tơmam choh jang vă anih te\ch răt ưh kơ kh^n ‘nhăk tơmam kon pơlei chă năm te\ch răt kư\ kă. Atu\m hăm noh, anih jang kpal kăl hrôih tơle\ch tơdrong pơkăp vei hơlen hăm mu\k drăm mă anih te\ch răt tơmam choh jang đơ\ng kon pơlei vă kơ hăp hoai lang xă. Ưh kơ đei le# nhen dang ei le# anih te\ch răt tơmam jang te\ch pơdro kơdih, đang kơ noh [ôh kơluơ\t ưh kơ đei kjăp vă chă pơj^p mu\k drăm kon pơlei:  “Dang ei kơluơ\t teh đak tam mă hơdăh noh oei đei anih te\ch răt tơmam pơhơi. Inh ‘meh vă, kơluơ\t pơkăp thoi yơ vă ning mônh kơnh đei tơdrong tơplih, vă kon pơlei jang mir gơih pơkăp tơmam po pơm tơle\ch xơđơ\ng jơhngơ\m hloh, oei hơnơ\ng thoi âu noh răm tơpă, mă lơ noh kon pơlei đe\ch pu\ răm”

          Duh nhen tơ\ lơ ‘măng hre hrông tih adrol âu ki tơ\ Tây Nguyên, tơdrong tơm kơ tơdrong hre hrông tih ‘nao âu tơ\ Gia Lai noh nhen le\ jên mong glăi. Yuơ [ôh jên cheh kăp, noh lơ kon pơlei ưh kơ đei kơche\ng găh tơdrong răm, dăh mă te\ch tơmam đang noh ‘nhăk jên pơjao ăn anih te\ch răt to\k io\k vă chă đei cheh. Hăm tơdrong đei [ôh tơ\ anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh đei pơkăp, te\ch 10 tấn cà phê klong mă lei ưh kơ io\k jên mă axong to\k io\k noh pơyan đơ\ng ro\ng gô đei tơplih jing 13-15 tấn. Oei mưh ăn to\k io\k jên măt noh jên cheh dôm xơnăm adrol noh 3-5%/khei mă lei roi đunh khei năr, jên cheh roi to\k kjung, truh 6-9%/khei. Hơdăh noh, vă hơvơn đei jên, khei năr tơje# âu anih jang hơto\k jên cheh truh 3%/năr, dang 21% rim [lon. Tơdrong kơche\ng nhen hơpo âu hlôi pơm ăn lơ kon pơlei jang mir pă đei kơche\ng kiơ bơih. Kiơ\ tơdrong hơlen mă blu\ng, kxo# jên mă anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh to\k io\k hăm jên cheh to\k truh 16tih hlak jên. Minh [ar bngai kơche\ng, mă băt anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh xơ\ hlôi hre hrông tơ\ Đak Lak, kơdâu klenh tơ\ Gia Lai vă chă te\ch pơdro mă lei adoi oei axong to\k io\k mơ\n. {ok Dương Văn Hòa, oei tơ\ thôn Hà Lòng 2, xăh K’Dang ăn Anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh to\k io\k kxo# tơmam đei 6 tấn tiu păng 15 tấn cà phê, đei kjă je# 1 tih 700 triu hlak jên tơroi:“Ba athei kơchăng hloh, oei mưh thoi âu noh kon pơlei ưh kơ đei xa yua ôh, lơ bngai chiu pu\ răm đe\ch bơih. Đơ\ng tơdrong mă âu, rim jăl kdră kpal, anih jang kpal athei xek tơlang mă tơnăp, vă tang găn ning mônh kơnh đei [ôh dơ\ng tơdrong thoi âu”.

          Tơdrong hre hrông kơ 2 anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh (apu\ng Đak Đoa) păng Kỳ- Niềm (apu\ng Ia Grai) đei [ôh pă pha kiơ hăm dôm tơdrong hre hrông lơ\m khei năr tơje# âu tơ\ dêh char Gia Lai păng Tây Nguyên mă Rađiô nơ\r pơma Việt Nam hlôi tơroi. Tơ ‘ngla anih te\ch răt tơmam kơdih năm truh anih jang kpal vă tơroi găh tơdrong hre hrông, ưh kơ x^ chă kơdâu klenh đơ\ng tơring ôh. Trong jang âu tơgu\m ăn tơ ‘ngla anih te\ch răt tơmam ưh kơ adro# ưh kơ đei [ưom đe tơkêng mă oei jing anih ăn đe xư klenh noh jing anih jang vei lăng kon pơlei xăh dăh mă Ko\ng ang apu\ng lơ\m khei năr oei chă hơlen vă hơdăh. Tơ\ minh anih xơđơ\ng, tơ ‘ngla anih te\ch răt tơmam nhen tơ oei tơ\ kpal, rơhơi năm tơroi păng kơche\ng trong vă chă klă hre.

            Yă Nguyễn Thị Nguyệt, Kdră Anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh, tơroi găh tơdrong tơm đei hre hrông păng trong chă klă hre: “Ưh kơ đei jên noh inh to\k io\k hăm jên cheh 3% minh năr. To\k io\k đơ\ng bngai âu vă klă ăn bngai to, đang kơ noh mơng io\k cà phê đơ\ng bngai âu klă ăn bngai nai. Truh mă ano# noh pă đei jên bơih, ưh kơ gơh to\k io\k bơih noh inh năm tơroi hăm jơnu\m pơgơ\r tơring băt găh tơdrong jang xa ưh kơ đei jơnei. Dang ei jang ưh kơ đei cheh bơih noh pơm jang adoi măh vă klă hre, dang ei mă jo# cheh noh inh pă ke\ klă ôh”.

  Tam mă băt hơdăh, tơdrong tơroi hre hrông đơ\ng anih te\ch răt tơmam Nguyệt Tỉnh păng Kỳ Niềm tơ\ Gia Lai noh đei tơpă dăh mă ưh, dăh mă adro# tơdrong chă pơhlu\ pơhlôm vă tơgar io\k mu\k drăm kon pơlei. Kơlih kiơ\ tơroi đơ\ng kon pơlei, pơtơm minh [ar năr adrol kơ tơchơ\t hre hrông, kơdih tơ ‘ngla anih te\ch răt hao gre tih năm truh rim unh hnam kon pơlei, chă pơma xa, chă trong k^ pơkăp răk tơmam dăh mă răt tiu, cà phê. Mă lei đơ\ng ro\ng kơ noh tơchơ\t akhan hre hrông, anih ‘măn tơmam kơ anih te\ch răt âu pă đei tơmam kiơ, cà phê păng tiu kơ kon pơlei ưh kơ băt hiong tơ\ yơ.

Păng kplăh anih jang te\ch răt - anih hre hrông noh rơhơi chă tơroi tơbăt păng kơche\ng chă trong klă hre noh tơ ‘ngla hre - kon pơlei jang mir noh ưh kơ xu\k xan. Đe ye\t ưh kơ băt vă pơm thoi yơ adro# gô mơ\ng tơroi đơ\ng anih jang kpal đe\ch păng gô nơ\r pơkăp truh năr klă hre đe\ch. Mă lei, vă je# mơ j^t xơnăm kơ âu jo# đơ\ng đei tơdrong hre hrông tơ\ dôm anih te\ch răt cà phê- tơmam choh jang lang xă ja#p Tây Nguyên, nhen le\ ưh kơ đei bngai io\k đei hre po. Duh tam mă [ôh anih xek tơlang yơ đei pơgơ\r vă tơgu\m io\k hre ăn kon pơlei. Dôm anih ưh kơ đei tơnăp đơ\ng kơluơ\t teh đak lơ\m tơdrong chă k^ pơkăp răk cà phê- tơmam choh jang adoi oei [ôh tơ\ noh, tơdrong jang găh jên mong ưh kơ [lep adoi oei lang xă păng dôm tơdrogn hre hrông adoi oei đei, pơdui kơ hre\ng, kơ rơbâu kon pơlei jang mir jing tơnap tap hloh.

Lan chih păng rapor