VOV4.Bahnar - Gia Lai ‘no\h jing dêh char gơnang kơtang lơ\m cho\h jang sa, hăm đe\i lơ tơdrong drăm cho\h jang sa g^t kăl, mă kăl ‘no\h chehphe, tiu, ksu. Lơ\m dôm sơnăm au ki, atu\m hăm tơdrong hơdrin đơ\ng kon pơle\i păng An^h mơdro sa tơm, trong jang tơgu\m ăn to\k io\k kon jên ato\k tơ iung cho\h jang sa jing m^nh trong jang tơgu\m kăl hlo\h, tơgop g^t kăl lơ\m tơdrong jang ato\k tơ iung mu\k drăm – tơpôl tơ\ tơring.

           U|nh hnam [ok Huỳnh Đình Hội oe\i tơ\ pơle\i Cây Xoài, tơring Ia Hla, apu\ng Chư Pưh, dêh char Gia Lai jing u\nh hnam cho\h jang sa, mơdro sa hơge\i. Dang e\i, u\nh hnam đe\i an^h să rong nhu\ng hăm 400 to\ nhu\ng yo\ng păng hlo\h 4.500 to\ nhu\ng rong te\ch. Atu\m hăm ‘no\h, u\nh hnam [ok to\k bo\k jang 12ha tiu ‘nao ple\i sơnăm mă blu\ng. 5 sơnăm au ki, lơ\m m^nh sơnăm u\nh hnam [ok Hội jang sa io\k đe\i 5 ti hlak jên păng gô đe\i iok lơ hlo\h dơ\ng lơ\m khe\i năr kơnh mư\h tiu đe\i ple\i tơpă. Dơ\ng to\k bo\k pơgar tiu jing ‘lơ\ng, ple\i tr^u trăo, [ok Hội chơt hơ iă ‘nă hal tơbăt, tơdrong io\k đe\i au gơnơm u\nh hnam jang sa hơdrin ‘no\h trong jang tơgu\m ăn to\k io\k jên tơmơ\t jang je\i jing trong jang kăl hlo\h: “ &nh chă to\k io\k jên đơ\ng an^h mong jên cho\h jang sa tru\h dang e\i đ^ 20 sơnăm. ‘Măng mă blu\ng, ^nh to\k io\k 20 tr^u đe\ch, đơ\ng au u\nh hnam jang sa roi đe\i, đơ\ng mă ‘nao đe\i 20 to\ nhu\ng yo\ng păng tiu ‘no\h 2-3 sao đe\ch. Tru\h dang e\i ^nh hlôi to\k io\k jên đơ\ng an^h mong jên cho\h jang sa tru\h 20 ti hlak jên. Adoi gơnơm đơ\ng An^h mong jên cho\h jang sa kơna dang e\i u\nh hnam mă jang sa io\k đe\i lơ lau.”

          Je\i nhen u\nh hnam [ok Huỳnh Đình Hội, trong jang ăn to\k io\k kon jên tơgu\m ăn cho\h jang sa hlôi tơgu\m ăn mơj^t rơbau u\nh hnam kon pơle\i tơ\ dêh char Gia Lai đe\i kon jên tơmơ\t jang sa, mơdro sa đe\i io\k yua kơ jăp.  

         Atu\m hăm kon pơle\i, lơ an^h mơdro sa tơm tơ\ Gia Lai je\i gơnang trong tơgu\m djru to\k io\k jên tơmơ\t cho\h jang sa mơ\n. Ko\ng ty Chehphe Ia Sao 1, găh Gru\p jang chehphe Việt Nam ‘no\h m^nh lơ\m dôm an^h jang đe\i tơgoăt kơ jăp hăm Dơno\ an^h mong jên Cho\h jang sa păng ato\k tơ iung tơring tơrang apu\ng Ia Grai, lơ hơgăt te\h chehphe kơ Ko\ng ty đ^ kră kru\t, ple\i pă gan lơ, kăl vă đe\i kon jên pơtăm ming. Hăm kon jên ăn to\k io\k 39 ti hlak jên, dang 200ha chehphe kră kru\t kơ Ko\ng ty to\k bo\k đe\i pơtăm ming, lơ hơgăt te\h chehphe hlôi đe\i ple\i hăm ple\i lơ. {ok Nguyễn Hữu Đại, Kơdră che\p pơgơ\r Ko\ng ty Ia Sao 1 tơbăt: “Lơ\m mă no\h đe\i trong che\p pơgơ\r đơ\ng Khul kơdră Te\h đak păng Gru\p jang chehphe Việt Nam găh pơtăm ming chehphe, ‘no\h tơdrong ăn to\k io\k kon jên vă pơtăm ming hlôi jing hơyak pran kơtang vă ato\k tơ iung jang sa. Dang e\i, Ko\ng ty hlôi đe\i tơle\ch kon jên jang păng sơng io\k đe\i tơdrong pơ jing rơvơn đơ\ng An^h mong jên Agribank tôch hơ iă. Ko\ng ty je\i hlôi pơtăm chehphe păng hlôi đe\i ple\i kơ jăp.”

          Tơ\ dêh char Gia Lai, hre\i au hlôi đe\i mơj^t An^h mong jên pơ jing an^h jang iung bơ\ jang. Mă le\i, An^h mong jên cho\h jang sa oe\i jing an^h tơm hlo\h lơ\m ato\k tơ iung mu\k drăm – tơpôl lơ\m dêh char, hăm kon jên chă hơvơn đe\i tơmơ\t 30%, ăn chă to\k io\k hlo\h 21%. Jo# tru\h đ^ sơnăm 2015, ako\p ăn chă to\k io\k đe\i tru\h 12.000 ti hlak jên. Lơ\m dêh char hre\i au đe\i 32 an^h jang, lơ\m au đe\i 23 an^h sơdrai păng 8 an^h jang ăn to\k io\k. Trong jang ăn to\k io\k tơgu\m ăn cho\h jang sa đe\i rim an^h sơdrai tơle\ch jang đơ\ng pơle\i tơm tơring kơdrơ\m tru\h tơ\ tơring cho\h jang sa lơ\m dêh char. Hơlen găh tơdrong bơ\ jang jơne\i kơ An^h sơdrai Mong jên cho\h jang sa păng ato\k tơ iung tơring tơrang dêh char Gia Lai, [ok Nguyễn Đức Hoàng, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơle\i dêh char Gia Lai pơma: “ Dơno\ an^h mong jên cho\h jang sa je\i hlôi iung jang ‘lơ\ng trong tơle\ch jang đơ\ng Trung ương, dôm trong che\p pơgơ\r đơ\ng Trung ương lơ\m dêh char. Kon jên tơmơ\t jang sa hlôi tru\h hăm tơpang ti kon pơle\i, tơgop kơtang lơ\m tơ pl^h ‘long pơtăm, tơgop tơ pl^h jơhngơ\m đon chă tơche\ng jang sa kơ kon pơle\i lơ\m tơring, tơgop kơtang hlo\h dơ\ng lơ\m tơdrong jang t^h hre\i au ‘no\h tơ iung pơ jing tơring tơrang ‘nao. Đe\i lơ u\nh hnam kon pơle\i kon kông, sơnăm oe\i mơlo#h lăp đơ\ng 35 tru\h 38 sơnăm đe\ch đe sư hlôi man hnam đe\i 300 tr^u hlak jên păng răt m^nh tong gre ôtô vă chă yơ yak. Tơdrong au je\i đơ\ng lơ tơdrong jang tơgu\m djru mơ\n ră, mă le\i trong tơle\ch jang kăl hlo\h ‘no\h Dơno\ an^h mong jên cho\h jang sa, đe\i trong ăn to\k io\k jên jang sa hăm cho\h jang sa, tơring cho\h jang sa.”

          Dôm tơdrong io\k đe\i lơ\m khe\i năr au ki ‘no\h jing jơhngơ\m pran kơtang hlo\h vă rim kang [o#, bơngai jang lơ\m An^h sơdrai Dơno\ an^h mong jên Cho\h jang sa dêh char Gia Lai kơru\n jơhngơ\m iung jang kơtang hlo\h dơ\ng lơ\m khe\i năr kơnh. {ok Phan Tiến Thu, Kơdră che\p pơgơ\r An^h au pơma: “Tru\h dang e\i An^h mong jên hlôi tơmơ\t jang ăn cho\h jang sa, tơring cho\h jang sa tơmơ\t 86% lơ\m ako\p ăn to\k io\k vă je# 12.000 ti hlak jên. Hăm 66.000 u\nh hnam to\k iok ‘no\h u\nh hnam cho\h jang sa tơmơ\t 81%. Găh păh An^h mong jên, kon pơle\i ‘me\h vă to\k io\k kon jên ‘no\h ư\h kơ đe\i tơnap kiơ ôh. Trong tơle\ch jang lơ\m sơnăm 2016, An^h au gô hơdrin jang keh kong trong chă hơvơn to\ se\t hlo\h 11%, ăn to\k io\k ato\k đơ\ng 8-10%, jang sa io\k đe\i to\k dang 20%.”

Ro\ năng vă chă pơma, An^h Mong jên cho\h jang sa dêh char Gia Lai tok bok tơgop atu\m hăm Dơno\ an^h mong jên Choh jang sa Việt Nam ve\i kơ jăp anăn lơ\m 30 sơnăm au ki. Anăn ‘no\h hlôi păng to\k bo\k yak hơdoi, tơgu\m djru kon pơle\i cho\h jang sa păng rim an^h mơdro sa tơm kơ yuơ tơdrong cho\h jang sa ato\k tơ iung kơ jăp ‘lơ\ng.

Tơblơ\ nơ\r: Amazư\t