VOV4.Bahnar - Tơ\ apu\ng sơ lam Ia Grai, de#h char Gia Lai, m^nh [ar ‘nu kon pơ lei kon kông hlôi đei jrok trong kiơ\ nơ\r pơ hlu\ pơ hlôm đơ\ng bơ ngai kơ ne# kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe glăi. Lơ bơ ngai lơ\m kơ so# đe sư hlôi đei [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam păng rim khu\l gru\p, khu\l kơ dră tơ ring tơ gu\m, hlôi lăng băt đei tơ drong [lep, pơ nam jang sa pơ jing tơ drong ar^h sa lơ\m pơ lei pơ la kơ d^h. Dôm tơ drong tơ pl^h ‘lơ\ng tơ\ Kuk, pơ lei đei lơ bơ ngai hlôi kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe hlo\h kơ Ia O, apu\ng Ia Grai, de#h char Gia Lai.

Ksor Năk, bơ ngai Ja Rai, m^nh lơ\m kơ so# dôm bơ ngai oei tơ\ plei Kuk, xăh Ia O, apu\ng Ia Grai hlôi đei kơ dâu kle\nh tơ\ Campuchia. Ksor Năk tơ băt, mơ\ng kiơ\ bơ ngai kơ ne#, sư kơ dâu kle\nh tơ\ Campuchia, hiong kơ te\ch kơ gie\ng yak kle\ch bri, koa kơ đak krong đak glung ‘mơ\i mă gơ\h tru\h tơ\ an^h oei tơ klăh. Nge\h ngăi kơ gô đei so\ng sa hiôk, hru\k hơ băn ao ‘lơ\ng, đei jên yua măk ai nhen đe sư tơ roi, mă lei tơ pă ‘no\h tơ plơ\ he#. Sư ku\m hăm lơ kon pơ lei nai athei oei sa lơ\m pơ su\n koăl tăng pơm pơ gia, so\ng sa mơ mat tat, pơ ngot rơ ve\t. Đei 7 khei ‘no\h pă ke\ ch^u bơ\ih, sư tơ chă trong bro\k dơ\ng tơ\ pơ lei. Bro\k hơ lơ\k hăm jơ hngơ\m đon pơ nă ‘lơ\ng, sư đei [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam păng khu\l kơ dră xăh Ia O tơ gu\m pơm dơ\ng hnam. Hơ dai hăm ‘no\h, sư oei đei to\k io\k jên vă pơ tăm [um [lang, pơ tăm hơ [o, hơ to\k tơ iung mu\k drăm. Dang ei tơ drong ar^h sa kơ u\nh hnam đ^ sơ đơ\ng, hnam oei ‘lơ\ng. {ơ\t tơ che\ng dơ\ng năr sơ\ ki, Ksor Năk [o#h ơ\h ol yua kơ hlôi kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe mơ\ng kiơ\ nơ\r dôm bơ ngai kơ ne#: “Năm tơ\ Campuchia ‘no\h ^nh glăi bơ\ih, năm tơ\ no\h gle\h hai, mơ mat tat hai. Yua đơ\ng ^nh mơ\ng nơ\r khu\l bơ ngai kơ ne# kơ na năm kiơ\, oei dang ei ‘no\h ^nh đ^ băt trong jang sa, te\h đak păng linh vei lăng tơ ring sơ lam ku\m pơ jing tơ drong hiôk ăn kơ ^nh”.

Oei hăm yă Ksor Blá, bơ ngai Ja Rai, ku\m oei tơ\ plei Kuk, hlôi đei 3 sơ năm kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe ar^h lơ\m an^h oei tơ klăh, yak hlo\h dôm ‘măng pơ ngot rơ ve\t, j^ jăn. Lăng yă tơ oei hơ ngu\r yuă hla [um chrâu rơ\ ăn kơ nhu\ng sa, ư\h kơ đei bu tơ che\ng hơ drol sơ\, yă Ksor Blá hlôi jing bơ ngai pơ dro\ng đei [o#h hlo\h lơ\m pơ lei. Lăp yua kơ lui kiơ\ nơ\r bơ ngai kơ ne#, te\ch hnam, te\ch te\h đang kơ ‘no\h ako\m đ^ đăng mu\k drăm kơ dâu kle\nh năm tơ\ Campuchia, yă Ksor Blá jing bơ ngai tơ pang ti ho\h. Kră pă jăng, 1 ‘nu 1 dro# dơ\ng,  đe tơ tông pơ go\h bơ\n jên, mu\k drăm, ar^h kư\ kă tơ\ an^h oei tơ klăh đei 3 sơ năm ‘no\h Ksor Blá pu\n ai đei 2,3 ‘nu bơ ngai lơ\m xăh pơ tơm bro\k tơ\ pơ lei pơ la: “Oei tơ\ te\h đak nai ‘no\h ^nh ro\ gơ\h pơ ma nơ\r đe sư lei. Tơ\ no\h ^nh kơ băt pơm kiơ hloi, ^nh ư\h kơ [o#h chơt kiơ hloi, tơ dăh chơt ‘no\h ^nh đ^ năm hloi bơ\ih. Đe ap^nh liơ ^nh năm bơ\ih mă bro\k hơ lơ\k dơ\ng. &nh akhan ^nh kră bơ\ih, ư\h kơ băt jang kiơ. Tơ\ no\h ‘no\h tă kơ dro\ nglo ngăl, lu sư ư\h kơ gơ\h bơ ngơ\t kơ ^nh o#h. &nh ‘me\h bro\k hơ lơ\k tơ\ pơ lei pơ la vă mư\h j^ pơ lo\ oei đei kon sâu sư bơ ngơ\t ăn. &nh athei bro\k tơ\ pơ lei pơ la, mă pă pơ\n năm tơ\ yơ dơ\ng bơ\ih”.

Hlôi jing bơ ngai tơm dơ nơm lơ\m khu\l kơ dâu kle\nh năm te\h đak đe glăi, [ok Ksor Thịt, plei Kuk, xăh Ia O, dang ei ‘no\h j^ 1 lơ\m bơ ngai vang jang ‘lơ\ng ku\m hăm {o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam tơ roi tơ băt vă kơ kon pơ lei ư\h pă kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe. {ok Thịt tơ băt, kiơ\ đơ\ng dôm ‘măng oei tơ\ păih to tơ ring sơ lam, [ok lăng [o#h kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe ư\h khan hơ nhăk tơ drong ar^h sa ‘lơ\ng [iơ\, mă oei pơm ăn lơ bơ ngai huo\ng lơ\m tơ drong gle\h hrat mơ mat tat dơ\ng. Kơ d^h kâu sư păng u\nh hnam ku\m athei hiong 1 khei ‘năr ‘mơ\i mă tơ iung ming jang sa, mir ro\h, chu\n pơ gar yua kơ đei hơ chăng hu\t le#. Păng hăm tơ drong pơ nam jang sa, đei khu\l kơ dră tơ ring, kơ đông linh vei lăng sơ lam tơ gu\m, tơ drong ar^h sa kơ u\nh hnam sư hrei ‘nâu tôch kơ hiôk: “Oei tơ\ hnam bơ\n jang sa mir jang ro\h chơt hlo\h, mơ\ng kiơ\ nơ\r bơ ngai nai pơ hlu\ pơ hlôm pơm kiơ. Oei tơ\ yơ ‘no\h ba ku\m athei bơ\ jang đe\ch. Bơ\n bơ ngai  Việt Nam ‘no\h bơ\n oei tơ\ te\h đak Việt Nam đe\ch, te\h đak bơ\n sơ đơ\ng bơ\ih ‘no\h bơ\n bơ ngơ\t kơ jang sa đe\ch, jang lơ sa lơ, jang to\ se\t sa to\ se\t. ‘Ne\ kơ ham dôm hlak jên păih to, ro\ băt tơ drong ar^h sa tơ\ no\h gô thoi yơ lei.”

{ok Rmah Hly, bơ ngai pơ gơ\r pơ lei plei Kuk tơ băt, hơ drol sơ\ lơ\m pơ lei đei lơ bơ ngai lui kiơ\ bơ ngai kơ ne# kơ dâu kle\nh glăi tơ\ te\h đak đe hăm hơ me\ng “ ư\h kơ jang mă lei ku\m đei tơ drong ar^h sa pơ dro\ng hiôk”. Đ^ đăng dôm bơ ngai âu đơ\ng ro\ng ‘no\h tă kơ mơ mat ta ngăl, athei ar^h kư\ kă tơ\ tơ ring te\h nai. {ơ\t bro\k hơ lơ\k tơ\ plei so, hăm tơ drong tơ gu\m đơ\ng khu\l kơ dră, đơ\ng [o# đo#i vei lăng tơ ring sơ lam, đe sư hlôi đei tơ drong ar^h sa sơ đơ\ng jang sa: “Dôm sơ năm 2004, kon pơ lei ư\h kơ băt jang sa te\ch mơ dro, kơ na mơ\ng kiơ\ nơ\r đe pơ hlu\ pơ hlôm năm tơ\ te\h đak Mi, năm tơ\ te\h đak đe vă pơm pơ dro\ng. Hrei ‘nâu, đei kang [o#, đei ‘nho\ng o\h [o# đo#i vei lăng sơ lam tơ gu\m, vei lăng kơ na ư\h kơ đei bu năm kiơ\ dơ\ng bơ\ih. Kon pơ lei dang ei bơ ngơ\t jang sa, hơ to\k tơ iung mu\k drăm bơ\ih, ư\h pă đei bu ‘me\h kơ dâu kle\nh tơ\ te\h đak đe dơ\ng bơ\ih”.

Vă kon pơlei oe\i tơ\ pơlei kon kông băt hơdăh tơdrong răm đơ\ng tơdrong kơdau kle\nh yak hlo\h tơring sơlam te\h đak, Kơđông [o# đo#i Ia O, găh Dơno\ an^h tơm {o# đo#i dêh char Gia Lai hlôi đei lơ trong jang chă pơro# pơ rôp, pơtho tơbăt ăn kon pơlei. Gơnơm đơ\ng no\h tơdrong chă kơdau kle\nh yak hlo\h tơring sơlam te\h đak hlôi dă [iơ\ păng dôm bơngai bơ\h [ơm v^h er^h sa ‘lơ\ng hơ iă hăm pơlei pơla po dơ\ng. Thiếu tá Nguyễn Quang Công, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Kơđông [o# đo#i Ia O, Dơno\ an^h tơm {o# đo#i dêh char Gia Lai, tơroi tơbăt hơdăh hlo\h dơ\ng găh tơdrong au.

- Tơdrong kơdau năm oe\i tơ\ te\h đak đelơ\m tơring Ia O khei năr au ki lơ liơ ho\ [ok?

Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Đơ\ng dôm sơnăm 2001, tơdrong kon pơlei lơ\m tơring pơma atu\m, kon pơlei kơ pơlei Kuk pơma hơdro#, jei đei m^nh [ar ‘nu bơngai đei jơhngơ\m đon tơche\ng ư\h kơ [lep, mơ\ng kiơ\ đe chă pơhlu\ pơdôr năm kơdau jăk oe\i tơ\ Campuchia. Mă kăl lơ\m dôm sơnăm đơ\ng sơnăm 2001 tru\h sơnăm 2007. Măt bơngai kơdau jăk oe\i tơ\ te\h đak đe kơ tơring Ia O ‘no\h 121 ‘nu, dang ei to\k bo\k er^h sa lơ\m tơring ‘no\h 86 ‘nu. Găh măt bơngai hơdrol au ki kơdau jăk oe\i tơ\ te\h đak đe hlôi đei UNHCR chơ tơblo\k, m^nh [ar ‘nu bơngai đei rôp hơnhăk v^h tơ\ tơring, găh m^nh [ar ‘nu bơngai dơ\ng ‘no\h đe sư chôt v^h kơ d^h. Dang ei, măt bơngai kơdau jăk oe\i tơ\ te\h đak đe lơ\m tơring hlôi sơđơ\ng jơhngơ\m, hơdrin chă jang sa, tơ iung pơjing mu\k drăm u\nh hnam ato\k tơ iung.

- Kơđông [o# đo#i ve\i lăng sơlam te\h đak Ia O bơ\ jang lơ liơ vă tang găn kon pơlei kơdau jăk oe\i tơ\ te\h đak đe adoi nhen tơgui\m djru dôm bơngai au v^h er^h sa ‘lơ\ng hơ iă hăm kon pơlei pơla dơ\ng ho\ [ok?

Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Hlo\h đơ\ng ch^h jo#, dăr lăng hơlen, pơma dơnu\h tơgu\m djru ‘no\h khei năr tơ je# au, dôm bơngai hlôi đei ‘măng kơdau jăk oe\i tơ\ te\h đak đe hlôi tơbăt hơdăh jơhngơ\m đon oe\i sa ‘lơ\ng hơ iă kơ po păng vang mơ\t er^h sa hiôk hian ‘lơ\ng lie\m hăm kon pơlei. Păng hơdrin chă cho\h jang sa, vang tơ iung pơjing tơring tơrang, vang vei lăng Te\h đak, ve\i lăng tơring sơlam te\h đak đơ\ng {o# đo#i ve\i lăng sơlam te\h đak. Pơma atu\m, m^nh [ar ‘nu bơngai sơ\ j^ dôm bơngai chă ba trong ăn kơ đe kơdau jăk oe\i tơ\ te\h đak đe mă lei dang ei hlôi đei jơhngơ\m đon tơpl^h, oe\i sa, jang sa ‘lơ\ng hơ iă pă đei tơdrong lơ lo\h dơ\ng bơih.

‘Nho\ng o\h [o# đo#i bơ\n hơnơ\ng ăn kang [o# jang hơdoi hăm khu\l kơdră tơring jur năm pơtho khan, mă kăl ‘no\h tơgu\m djru dôm tơdrong hơdăh hlo\h. Nhen chă pơtho ăn kon pơlei trong cho\h jang sa, ato\k tơ iung mu\k drăm, pơtho ăn kon pơlei tang găn pơrang j^ jăn, mư\h đei bơngai j^ ‘no\h chơ ba năm tơ\ hnam pơgang … Mă kăl bơ\ jang pơro# pơ rôp, tang găn hơlau dôm tơdrong chă pơhlu\ pơdôr kơdau jăk oe\i tơ\ te\h đak đe lơ\m tơring au.

- Lei ah, bơnê kơ ih hơ!

Bơngai ch^h: Công Bắc

Tơblơ\ nơ\r: Thuem - Amazưt