VOV4.Bahnar – Lơ\m tơ drong jang to\k mu\k drăm tơ pôl, tơ drong tơ plih bri vă pơ yoa ăn dôm tơ drong jang ‘no\h tôch kơ kăl. Tơ drong tơm ‘no\h athei bơ\ jang thoi yơ vă Tây Nguyên jang to\k pran mă lei oei vei kơ jăp ‘lơ\ng bri ‘long. Păng, kăl hlo\h dơ\ng ‘no\h athei hơ to\k tơ drong jang bri ‘long kiơ\ trong pơm tơ le\ch tơ mam drăm, hơ nhăk io\k yoa ‘lơ\ng găh mu\k drăm păng cham char. Mă tơ pă tơ\ Tây Nguyên, hlôi đei lơ trong jang ‘nao, dôm trong jang ato\k tơ iung bri ‘long đei yoa. Mă lei, bri ‘long Tây Nguyên gô hiong hơ nơ\ng dơ\ng tơ dăh oei jang kiơ\ trong “io\k tơ ngle\p s^t pơ kle\p tơ\ hơ ngie\ng”, io\k xa tơ mam đơ\ng bri mă lei ưh chu tơ le\ch jên jang ‘lơ\ng.

Pơ yan ‘mi ‘nâu, dôm an^h pơ tăm bri tơ\ dêh char Kon Tum hơ met vă je# 2 triu tơ đăh ‘long, vă pơ tăp lơ\m 850 ha bri ‘long tơ plih. {ok Nguyễn Kim Phương, Pho\ Kơ dră An^h vei lăng tơ drong cho\h jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang dêh char Kon Tum, tơ roi, đơ\ng ro\ng kơ jo# hơ len jên pơ tăm dang 44 triu m^nh ha vă dôm tơ ngla tơ mât jên jang nôp jên lơ\m an^h mong jên vei lăng, ato\k tơ iung bri, dêh char hlôi tơ le\ch trong jang ăn rim an^h pơ tăm bri. Dêh char oei kơ chăng to\k io\k jên hơ drol vă pơ tăm bri tro\ pơ yan.

Hăm trong jang âu, Kon Tum adrin truh sơ năm 2016 gô pơ tăm đang bri ‘long tơ plih. {ok Nguyễn Kim Phương ăn tơ băt: ‘Lơ\ng hlo\h ‘no\h pơ jao ăn dôm an^h jang bri, an^h vei lăng bri ‘long tang găn sar bar pơ tăm yoa đe sư jang gơ\h păng bơ\ jang kơ tă tơ\ an^h đe sư vei lăng. Mưh dôm tơ ‘ngla tơ mât jên jang ưh jăh nôp jên ‘no\h An^h vei lăng cho\h jang xa athei Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei dêh char asong to\k io\k jên hơ drol vă ăn dôm an^h bơ\ jang, yoa pơ tăm bri athei jang kiơ\ pơ yan. Kư\ pơ tăm hơ drol, jên bơ\n oei thu hơ nơ\ng; lơ\m tơ drong jang đei chih hơ dăh khei ‘năr tơ mât jên jang, athei thu pơ tôm ming; trong jang ‘nâu sư hre\nh [iơ\.

Nhen thoi Kon Tum, dôm dêh char Tây Nguyên ku\m tơ le\ch jên jang jo# păh lăp vă dôm tơ ngla tơ mât jên jang nôp jên tơ plih ăn kơ dih pơ tăm bri. Ku\m hăm tơ drong pơ gơ\r jang kơ tang đơ\ng khul kơ dră dôm tơ ring, tơ drong pơ tăm bri ‘long tơ plih đei [ôh lơ tơ drong ‘lơ\ng [iơ\. ‘No\h j^ dôm an^h jang nôp jên pơ tăm bri ‘long tơ plih [ônh [iơ\. Păng đei lơ an^h jang pơ tăm bri ‘long kơ chăng ko\h io\k ‘long đơ\ng ro\ng kơ te\h đak ch^t găn trong mât tơ\ bri ‘long chăt kơ dih.

Pơ tih gia nhen Công ty jang hơ doi gru\p jang Trường Thành, dang ei bri ‘long pơ tăm đ^ to\k hlo\h 14 rơ bâu ha, đei tơ\ dôm dêh char Dak Lak, Dak Nông păng Phú Yên. M^nh sơ năm công ty đei hlo\h 1000 ha bri ‘long pơ tăm truh sơ năm ko\h io\k, đei măh mai tơ\r ‘long vă pơm tơ mam te\ch tơ\ te\h đak đe. Kiơ\ [ok Võ Trường Thành, Kơ dră che\p kơ\l Công ty, tơ drong pơ tăm bri ‘me\h jang đei ‘no\h ưh gơ\h tơ ple\h hăm kon pơ lei tơ\ tơ ring: “Nhôn io\k yoa bơ ngai jang lơ\m u\nh hnam ‘no\h păng đe sư krao dơ\ng bơ ngai jang đơ\ng dôm u\nh hnam ju\m dăr vă bơ\ jang pơ tăm, vei bri, păng nhôn tơ le\ch jên jang kiơ\ khei ‘năr. Tơ drong vei bri ‘nao pơ tăm nhôn ku\m pơ jao ăn đe sư, păng kle\p truh khei ‘năr ko\h ‘no\h klăih song tơ drong đei yoa kiơ\ hla ar pơ kăp mă nhôn hlôi k^ tơ\ khul kơ dră tơ ring. Thoi no\h jên pơ tăm, rong păng vei lăng dang 25 triu hlak jên 1ha, mă lei jên vă io\k te\h, cho\h hơ met te\h ‘no\h hơ nat vă gơ\h jo# dôm yơ păng ưh đei to\ se\t [iơ\ kơ so# âu ‘năi. Tơ drong pơm hla ar io\k te\h vă pơ tăm, an^h jang pơm hre\nh hlo\h ‘no\h 1 sơ năm, oei hmă hmă athei kơ te\ch 2 sơ năm mă ưh ‘no\h đunh hlo\h dơ\ng.”

Thoi no\h, hăm an^h jang, tơ drong tơ hlăk hlo\h păng mơ mat kơ jo## jên hlo\h lơ\m tơ drong pơ tăm ming bri ‘long ‘no\h tơ tă tơ hlăk đơ\ng trong vei lăng, pơm hla ar vă io\k te\h jang. Oei hăm dôm an^h vei lăng, tơ drong mơ mat tat ‘no\h tơ\ kơ so# jên vă pơ tăm dơ\ng. Jo# hơ len jên pơ tăm loi 70 triu ăn 1ha, [ok Nguyễn Quốc Hưng, Kơ dră An^h vei lăng bri ‘long Dak Lak, akhan, bri ‘long athei pơ tăm lơ kơ loăi ‘no\h sư gơ\h hơ nhăk ăn io\k yoa kơ jăp: “Tơ dăh bơ\n pôm pơ tăm ‘long đunh sơ năm ‘no\h io\k pơ dreu jên jang tôch hiơ\, tôch mơ mat ăn bơ ngai pơ tăm bri, yoa thoi no\h mưh pơ tăm hrou bơ\n đei hai ‘long kơ đe\h năr vă te\ch mơ dro, đei hai ‘long tơ\r tih. Pơ tih gia nhen tơ\ Công ty jang ‘long Ea Wy pơ tăm hrou hăm ‘long têch, dăh mă Công ty jang ‘long Krông Bông ‘no\h pơ tăm hrou bơ\n ‘long pang hăm ‘long keo lai; hơ nhăk ăn io\k yoa hơ nơ\ng lơ\m m^nh hơ găt te\h, pơm ăn cham char bri brăh ‘lơ\ng sơ đơ\ng truh khei ‘năr ko\h io\k ‘long. Bơ\n tơ mât jên jang tôm ‘no\h ‘long gơ\h chăt blu\h ‘lơ\ng, ưh jor ning mônh kơnh sư đei yoa ‘lơ\ng, oei bơ\n tơ mât jên pơ lôh pơ lônh ‘no\h liơ mă hơ me\ng đei xa.”

Kiơ\ [ok Hà Công Tuấn, Pho\ Kơ dră An^h tơm vei lăng cho\h jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang, Tây Nguyên oei đei hlo\h 1 triu ha te\h ho\h. Te\h tôch xă âu ‘me\h sư đei yoa ‘no\h athei đei trong jang mă rơ đăh ‘lơ\ng [iơ\. Khei ‘năr âu ki, lơ an^h jang pơm glăi luât mưh io\k te\h đơ\ng te\h đak vă bơ\ jang hơ doi găh cho\h jang xa, pơ tăm ‘long bri. Trong vei lăng te\h lăp ‘lơ\ng ‘no\h j^ tơ drong kăl vă tơ ring âu sơng đei jên jang ato\k tơ iung bri ‘long pơm tơ mam. {ok Hà Công Tuấn, pơ ma: “Pơ ma kiơ ‘no\h pơ ma, jang xa ưh kơ gơ\h to\h io\k jên te\h đak hơ nơ\ng ôh, mă athei pơ jing đei trong jang rơ đăh ‘lơ\ng ăn kon pơ lei păng an^h jang vang jang xa. ‘Me\h an^h jang truh jang xa ‘no\h athei đei trong vei lăng te\h mă lăp, athei đei te\h rơ go\h păng te\h vă jang hơ doi hăm kon pơ lei, ‘nâu j^ tơ drong jang đơ\ng Khul kơ dră tơ ring tơ klep hăm tơ drong che\ng hơ met te\h. Hăm Tây Nguyên te\h thoi yơ, hăm asong thuê dăh ưh, tơ drong ‘nâu athei tơ roi ăn Trung ương hơ len năng. Tơ pă ‘nei tơ drong tơm đơ\ng pơ tăm ‘long ‘no\h j^ te\h.”

Tơ pă tơ\ yăn âu hlôi đei lơ trong jang ‘nao ato\k tơ iung bri ‘long đei yoa găh mu\k drăm păng cham char hai, mă lei bri ‘long Tây Nguyên gô hiong dơ\ng tơ dăh oei jang kiơ\ trong “io\k tơ ngle\p s^t pơ kle\p tơ\ hơ ngie\ng”. Hiong bri tơ\ Tây Nguyên đơ\ng lơ tơ drong, mă lei lăp hơ dro# pơ ‘nho\ ăn dôm tơ drong jang ato\k tơ iung mu\k drăm tơ pôl lơ\m dôm sơ năm âu ki đ^ “xa” kơ hre\ng rơ bâu ha bri bơih.

Đei tơ drong ‘nâu blu\ng a ‘no\h yoa đơ\ng dôm tơ ring ‘mơ\i. Dôm tơ drong jang đei [ơm truh tơ\ te\h bri athei vei lăng mă kơ jăp, ưh kơ le# đei dơ\ng tơ drong io\k tơ mam đơ\ng bri mă ưh kơ chu tơ mât jên jang tơ găl. Ato\k tơ iung bri ‘long oei to\k bo\k jing tơ drong jang tôch g^t kăl hăm Tây Nguyên păng lơ\m te\h đak, [ât mă hơ yuh plenh te\h oei tơ plih tôch hơ mơt păng tơ drong mât jang hơ doi găh mu\k drăm hăm apu\ng plenh te\h roi kơ to\k hrei ‘nâu.

Lơ\m hop ako\m găh tơ drong vei lăng, ato\k tơ iung bri ‘long pơ gơ\r tơ\ Dak Lak [ât blu\ng sơ năm ‘nâu, Pho\ Thủ tướng Hoàng Trung Hải pơ ma hơ dăh: “Bơ\n j^ m^nh lơ\m dôm te\h đak pu\ răm dêh hlo\h yoa đơ\ng hơ yuh plenh te\h tơ plih, đ^ đăng kơ so# chih tơ [ôh tơ tă ưh kơ ‘lơ\ng ngăl: to\ phang ku\m roi dêh, ‘mi kial đak lơ\p ku\m roi kơ tang; păng bri ‘long ‘no\h j^ m^nh lơ\m dôm trong jang vă bơ\n găn [iơ\ dôm tơ drong răm đơ\ng hơ yuh plenh te\h tơ plih ‘no\h. Tơ drong g^t kăl đơ\ng bri hăm tơ drong jang ato\k tơ iung kơ jăp roi [ôh hơ dăh, athei bơ\n tơ le\ch jên jang ăn sư mă lơ hlo\h dơ\ng, păng athei tơ che\ng đei lơ trong jang ‘lơ\ng pơ yoa ăn sư jang to\k pran kơ jăp. Mă đơ\ng oei đei lơ tơ drong mơ mat tat, mă lei bơ\n athei băt, mưh ưh đei tơ gu\m ăn tơ drong jang to\k pran kơ jăp ‘no\h bơ\n gô tơ [âp lơ tơ drong ưh ‘lơ\ng đơ\ng sư.”

 “Xa hơ păh tơ mam đơ\ng bri – bơ blơ\n le\ch đak măt”. Ku\m hăm tơ drong hiong bri ‘long ‘no\h j^ to\ phang pơ đang, ‘mi kial đak lơ\p hơ nơ\ng kơ đei, păng roi đunh roi dêh. Pơ dreu dơ\ng kơ mâu jơk [lik ăn Tây Nguyên yoa thoi no\h roi jing tơ drong g^t kăl hlo\h dơ\ng, yoa tơ drong jang to\k iung pran kơ jăp ăn đ^ đăng tơ ring păng jơ\p lơ\m te\h đak.

Dơ\ng: Tơ blơ\