VOV4.Bahnar - Hla ar chih Chinh tr^ tơ roi lơ\m Hop ako\m mă XIII kơ Đảng chih tôch hơ len găh kon bơ ngai, năng ‘no\h j^ jơ hngâm pran tơm, j^ tơ drong kăl hlo\h vă jang to\k đunh đai kho\m bơ\ jang đei tơ drong ‘me\h vă kon pơ lei pơ dro\ng, te\h đak pran, kon pơ lei pơm tơm, hơ to\ băl, gơ\h hơ gei. Đon tơ che\ng “Tơ iung jơ hngâm pran ‘mêm kơ te\h đak, đon adrin kơ dih đơ\ng hơ dre\ch hơ drung, jơ hngâm pran đơ\ng tơ guăt đ^ đăng hơ dre\ch hơ drung păng đon hơ pơi ‘me\h jang ato\k tơ iung te\h đak hơ nu\k hơ noa, hiôk chơt” ‘no\h j^ 1 lơ\m dôm tơ drong đei chih tơ [ôh tôch hơ dăh.

Đon ‘me\h vă jang to\k đơ\ng 1 hơ dre\ch hơ drung ‘no\h j^ ako\m dôm tơ drong ‘me\h vă jang to\k đơ\ng tơ pôl, đơ\ng kon bơ ngai hơ dai m^nh te\h đak – hơ dre\ch hơ drung, ako\m jing jơ hngâm pran tih, pran, jơ hngâm pran ưh đei tơ\ yơ đei dơ\ng. Pơ ma nhen Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, tơ dăh rim bơ ngai, rim khul gru\p ưh đei đon ‘me\h vă jang to\k ‘no\h te\h đak ưh đei lai yơ jang đei tơ drong ‘me\h vă jing pơ dro\ng, pran kơ tang. Vă tơ iung tơ drong ‘me\h vă ‘no\h, ưh đei bu nai ‘no\h j^ đe bơ ngai mơ lôh – dôm bơ ngai đei hơ me\ng jing jrăng tơm dơ nơm kơ te\h đak, j^ bơ ngai pơm tơ ‘ngla ning mônh kơnh kơ te\h đak.

Pơ tho ho\k kiơ\ đơ\ng asong ăn ho\k tro đo\k rap! Jơ ho\k jing chơt hơ iă [iơ\, trong ho\k ‘nao tơ gu\m ăn ho\k tro [ônh rơ bot [ai. Hơ nơ\ng thoi no\h, kô Hà Ánh Phượng, pơ tho tơ\ Hnam trưng THPT Hương Cần, apu\ng Thanh Sơn, dêh char Phú Thọ hlôi tơ iung jơ hngâm hưch hanh ăn ho\k tro lơ\m rim jơ ho\k thoi no\h: “Kiơ\ đơ\ng jơ ho\k thoi âu, o\h [ôh đei pơ ma nuh hăm bôl boăl te\h đak đe hăm nơ\r Anh. Păng kiơ\ đơ\ng jơ ho\k âu o\h ku\m roi tơ băt đei tơ drong juăt ‘lơ\ng đơ\ng Việt Nam truh hăm bôl boăl te\h đak đe.”

Tơ mam mă kô Hà Ánh Phượng io\k yoa ‘no\h j^ kơ măy tinh kơ dih, 1 kơ măy pơm phim păng kơ măy phần mềm Sky – dôm kơ măy tơ [ưh, pơih pơ dăh trư\k tuye#n kiơ\ mang internet. Pơ\n tơ plih ‘nao, tơ mât yoa kơ măy kơ mo\k lơ\m tơ drong pơ tho ho\k ‘no\h j^ trong ho\k pơ hrăm tôch ‘nao jo# hloi tơ\ lơ tơ ring đei tôm kơ măy kơ mo\k ‘nao ku\m tam mă jang đei.

Tơ drong tơ roi kơ kô pơ tho 9X Hà Ánh Phượng hơ nhăk truh tơ drong chơt hơ iă, hưch hanh ăn kon pơ lei Việt Nam mưh sư hu\t le# tơ drong jang đei jên khei truh rơ bâu USD tơ\ plt vă vih tơ\ pơ lei, 1 apu\ng groi kông tơ\ Phú Thọ vă pơ tho chư, pơih đei lơ lăm ho\k nơ\r Anh hơ dai hăm te\h đak đe ăn đe o\h tơ\ tơ ring groi kông, jing 1 ‘nu bơ ngai Việt Nam truh dang ei đei mât lơ\m gru\p 10 ‘nu tho kô pơ tho rơ gei hlo\h lơ\m plei te\h.

Kô Hà Ánh Phượng oei hơ nơ\ng bơ\ jang tơ drong jang kơ dih tơ\ lăm ho\k, hơ nơ\ng tơ iung jơ hngâm hưch hanh tơ gu\m ăn ho\k tro jing kon pơ lei jơ\p plei te\h păng gơ\h mât le\ch hăm apu\ng plenh te\h: “Mă 1 tơ drong jang kiơ ku\m đei tơ drong mơ mat păng tơ drong nol ngăl. Mă đei tơ ring yơ păng inh tơ che\ng, tơ drong vih tơ\ pơ vei ưh đei năng mơ mat tat kiơ, mă ‘no\h j^ tơ drong ‘lơ\ng tih vă tơ gu\m ăn inh gơ\h bơ\ jang đei tơ drong hơ pơi ‘me\h đơ\ng ‘lơ\p sơ\, jing tơ drong ‘lơ\ng vă tơ gu\m inh pơ jing đei kơ jă kăp g^t mă jên hu [ât lăp ưh đei hơ nhăk ăn.”

Tôch hơ iă ‘no\h roi đunh roi đei lơ bơ ngai mơ lôh arih xa đei đon tơ che\ng ‘lơ\ng păng đon hơ pơi ‘me\h pơ jing đei tơ drong jang kơ jăp ăn kơ dih kâu, unh hnam păng tơ gop ăn tơ pôl. Tơ drong tơm đơ\ng iung jang xa ưh lăp chă rơih trong arih, pơ jing tơ drong jang đe\ch mă oei jing 1 tơ drong tro\ [lep, tơ [ôh hơ dăh kơ dih kâu, pơ long năng kơ dih kâu, hơ len năng tơ drong pran, gơ\h hơ gei đơ\ng kơ dih kâu kơ rim bơ ngai. Tơ dăm rơ ne\h sơ năm 1990 – Lê Anh Tiến, io\k đei yaih như\k tơ drong thi “Tơ chă bơ ngai iung jang xa rơ gei kơ te\h đak 2019” j^ 1 lơ\m dôm ‘nu bơ ngai thoi no\h.

Mưh đei ap^nh găh trong iung jang xa, Lê Anh Tiến ăn tơ băt, lăp đei 1 tơ drong đe\ch, ‘no\h j^ jơ hngâm hưch hanh păng hơ pơi ‘me\h: “Adrol sơ\ unh hnam nhôn j^ unh hnam tơ nuh, inh ku\m hăm o\h kơ mar ‘no\h Lê Hoàng Anh adrin vă pơm thoi yơ gơ\h klăih đơ\ng tơ nuh păng vă tơ drong hlôh vao đei yoa ăn kơ dih kâu blu\ng a. Đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h hơ nhăk ăn tơ pôl 1 kơ jă yơ ‘no\h. Inh băt trong iung jang xa tôch mơ mat, lăp kăl đe boăl chă đei đon lui, chă đei đon hơ pơi ‘me\h, bôl boăl athei đei đon lui păng athei đei đon adrin dơ\ng, lei mă gơ\h jing.”

2 ‘nu boăl mơ lôh âu lăp jing 1 lơ\m tôch lơ bơ ngai oei mơ lôh đei [e\nh tơ drong ‘me\h vă jang to\k, tơ iung jơ hngâm hưch hanh, đon arih đei yoa ăn tơ pôl. Đe sư j^ dôm bơ ngai Việt Nam ‘nao, pơm lăp hăm tơ drong ‘me\h vă đơ\ng tơ drong jang kơ măy kơ mo\k ‘măng mă 4 păng mât jang hơ doi hăm apu\ng plenh te\h. Jơ hnơr mơ lôh hrei ‘nâu đei arih lơ\m 1 te\h đak rơ ngei hiôk hian, roi đunh roi to\k pơ dro\ng; 1 te\h đak mă kơ dră che\p kơ\l Đảng, Te\h đak tôch tơ re\k truh tơ drong pơ tho bơ ngai, bơ\ jang kiơ\ tơ drong ‘me\h vă găh 1 te\h đak pơ dro\ng pơ ran kơ tang, lơ bôl boăl oei mơ lôh hlôi rong đei đon hơ pơi ‘me\h, đon adrin, hơ met ăn tơ drong arih xa ning mônh kơnh gơ\h ‘lơ\ng hơ iă, hiôk jơ nap [iơ\. Đe sư j^ dôm to\ “go\ch” man tơ iung đei “hnam” khul bơ ngai jang gơ\h hơ gei – mă tơ drong tơm ‘no\h truh sơ năm 2045 hơ nhăk te\h đak bơ\n jing te\h đak pơ dro\ng, đei io\k yoa lơ.

Vă gơ\h đei tơ dỏng ‘no\h, kiơ\ [ok Đoàn Quang Vinh, Hie#u trơng Hnam trưng Đăi ho\k Bách khoa, (Đăi ho\k Đà Nẵng), tơ drong kăl hlo\h j^ pơ jing păng tưk tơ iung đei jơ hngâm pran kon bơ ngai Việt Nam – đei jang to\k hiôk hian mơ\ng kơ vă, tôm tơ drong, rơ gei đei jơ hngâm đon ‘lơ\ng, băt ‘mêm te\h đak, hưch hanh kơ hơ dre\ch hơ drung. Mă loi, dôm bơ ngai Việt Nam ‘nao, athei tơ iung đon gơ\h hơ gei:

“Pơ che\h gơ\h rơ gei” ‘no\h ưh lăp truh đơ\ng dôm bơ ngai tơ che\ng hơ len, dôm bơ ngai jang khoa ho\k lơ\m tơ drong jang kơ măy đe\ch mă truh đơ\ng dôm bơ ngai jang hmă hai. Đơ\ng tơ drong pơ jei băl ‘mêm te\h đak mưh bơ\n tơ le\ch tơ\ jơ\p tơ ring, mât hlom lơ\m jơ\p tơ pôl ‘no\h dôm kơ\l ‘ngok rơ gei đơ\ng rim bơ ngai jang lơ\m te\h đak âu gô tơ gu\m ăn bơ\n lơ tơ drong ‘lơ\ng, jơ hngâm pran vă jang to\k.”

Ku\m oei đei mơ\n lơ bơ ngai oei mơ lôh arih xa ưh đei đon hơ pơi ‘me\h jang to\k. Mă loi lơ\m khei ‘năr đei lơ kơ măy kơ mo\k tơ roi tơ băt hrei ‘nâu, tơ drong to\k pran đơ\ng lơ mang tơ pôl đei [ơm truh đon tơ che\ng kơ lơ bơ ngai mơ lôh pơm ăn 1 kơ so# bơ ngai đei đon tơ che\ng, trong arih xa ưh tro\; hlôh vao găh chinh tr^, tơ pôl; hơ năp jang đơ\ng kon pơ lei, đon ki luơ\t mưh bơ\ jang ưh kơ jru\...

Thạc sỹ Nguyễn Văn Vệ, tơ\ Hnam trưng kăn [o# dro\ kăn Trung ương ăn tơ băt: “Đei lơ tơ drong pơm truh tơ drong arih xa ưh kơ tro\ đơ\ng khul mơ lôh, ro\ năng đei lơ đơ\ng unh hnam, tơ drong ưh lăp đơ\ng tơ drong jang mu\k drăm chăl ‘nao, dăh mă pơ ma xă [iơ\ ‘no\h j^ tơ pôl tơ plih tih sư oei [ơm truh tôch dêh tơ\ khul mơ lôh, đei đon tơ che\ng, trong arih xa ưh kơ tro\ lơ\m jơ hngâm.”

‘Nho\ng Nguyễn Quang Thạch – Bơ ngai pơ che\h tơ drong jang Kơ sơ\p hla ar tơ\ jơ\p tơ ring păng bơ\ jang kiơ\ lơ tơ drong jang lơ\m tơ pôl akhan, lơ\m tơ drong jang pơ jing kon bơ ngai ‘nao, tơ drong tưk tơ iung dôm kơ jă kăp g^t đơ\ng sơ\ athei năng tơm hlo\h. Lơ\m no\h, đei tơ drong pơ jing trong arih xa “1 ‘nu yoa lơ bơ ngai, lơ bơ ngai yoa kơ 1 ‘nu”, tơ guăt [ơ\r đon, tơ gu\m băl ‘no\h tôch g^t kăl. Trong arih âu hlôi [ôh tôch đei yoa lơ\m tơ drong tang găn j^ Covid-19 mưh rơ bâu ‘nu kon pơ lei ako\m jing 1 jơ hngâm đon:

“Vang tơ gu\m băl lơ\m tơ pôl ‘no\h inh tơ che\ng sư athei jing 1 tơ drong hơ găt ‘lơ\ng lơ\m tơ pôl păng athei pơm kơ jung hlo\h dơ\ng ‘no\h j^ athei hu\t hơ kâu, bơ\ jang plang jơ hngâm mă ưh đei ap^nh tơ drong kiơ. Inh đa pơ ma hăm dôm bơ ngai jang lơ\m gru\p jang Kơ sơ\p hla ar jơ\p tơ ring, bơ\n bơ\ jang tơ drong ‘nâu, [ôh ‘lơ\ng bơ\n ku\m ưh đei ap^nh pơ kue\l tơ drong kiơ. Rim bơ ngai athei đei đon tơ năp hăm kơ dih đang kơ ‘no\h dôm bơ ngai ju\m dăr dơ\ng. Hnam tơ no\ bơ\n, tơ pôl, pơ lei pơ la bơ\n, năm truh hăm lơ tơ pôl tih.”

Lơ\m chăl ‘nao, hăm lơ tơ drong nol đei [ơm truh đơ\ng trong jang hơ doi jơ\p plei te\h, bơ ngai mơ lôh hơ nơ\ng đei hơ me\ng jing khul năm hơ drol – khul jang rơ gei gơ\h tơ chơ\t đei tơ drong jang kơ măy kơ mo\k kơ te\h đak, pơm lăp hăm tơ drong ‘me\h vă đơ\ng jang kơ măy kơ mo\k ‘măng mă 4 păng tơ drong mât jang hơ doi hăm apu\ng plenh te\h. Ku\m hăm tưk tơ iung kơ jă kăp g^t đơ\ng sơ\, kiơ\ GS Đinh Quang Báo (Sơ\ pơm Hie#u trơng Hnam trưng Đăi ho\k Sư phạm Hà Nội), bơ\n athei tơ [ôh hơ dăh dôm tơ drong jang tơ iung jơ hngâm hưch hanh, bơ\ jang plang pơ yơ\r ăn khul mơ lôh; pơ jing an^h ‘lơ\ng ăn bơ ngai mơ lôh lơ\m te\h đak păng ‘ngoăih kơ te\h đak vang tơ le\ch trong tơ iung pơ jing te\h đak:

“Inh tơ che\ng, te\h đak athei đei lơ trong jang, tơ drong tơ gu\m mă pran vă sơng io\k bơ ngai rơ gei. ‘Nao âu đei bơ ngai đ^ pơm hla ar quốc tịch te\h đak đe bơih mă lei oei vih tơ\ te\h dơ\ng. Oei dôm bơ ngai mă bơ\n ‘me\h đe sư vih hloi ‘no\h athei đei trong tơ gu\m mă lăp, pơ jing tơ drong ‘lơ\ng vă đe sư bơ\ jang. 2 tơ drong, mă 1 ‘no\h tơ gu\m tơ mam, mă 2 ‘no\h pơ jing tơ drong ‘lơ\ng ăn đe sư bơ\ jang j^ tơ drong mă te\h đak athei jăh bơ\ jang.”

Hơ pơi ‘me\h păng đon adrin ‘no\h j^ tơ drong đei lơ\m jơ hngâm đon mă lei sư iung tôch pran mưh đei tơ le\ch bơ\ jang. Te\h đak bơ\n hlôi yak hlo\h lơ jơ năr tôch mơ mat tat, yak hlo\h tơ drong pơ ngot rơ ve\t, tơ ngie\t găng, kơ tul jơ dư, bơ\n io\k đei jơ nei păng jang to\k kiơ\ đơ\ng đon hơ pơi ‘me\h kơ hơ dre\ch hơ drung. Dang ei, bơ\n ‘moi kiơ\ dôm kơ jă kăp g^t đơ\ng hơ dre\ch hơ drung, đon lui păng đon hơ pơi ‘me\h đơ\ng hơ dre\ch hơ drung ‘no\h, mă druh dăm ‘no\h j^ khul jang tơm. Păng tơ drong ‘me\h vă đơ\ng bơ ngai mơ lôh athei tưk tơ iung, vei rong păng pơ jing an^h hiôk hian vă pơm dôm tơ drong ‘me\h vă ‘no\h jing tơ drong bơ\ jang tơ pă tơ\ yăn âu, tơ gop jơ hngâm plang ăn pơ lei pơ la, te\h đak roi đunh roi ‘lơ\ng hơ iă nhen Tố Hữu chih lơ\m [ai thơ “Một khúc ca xuân”: “Tơ dăh jing sem, jing hla ‘long. ‘No\h sem athei asi, hla athei [l^k ‘lơ\ng. Lơ liơ mă to\k io\k ưh kơ kla. Ba arih ưh lăp asong, ưh lăp io\k ăn kơ dih đe\ch”.

Lê Thu: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\