VOV4.Bahnar – Dôm năr ‘nâu, pơ yan puih phang sang truh hăm jơ\p pơ lei pơ la Tây Nguyên. Tơ\ dôm pơ lei Bahnar lơ\m dêh char Gia Lai, gơ măng sơng sơ năm ‘nao rim bơ ngai mât hơ dai jing m^nh, vang tôn ch^ng Hơ iă kơ Đảng – Hơ iă kơ pơ yan Puih Phang – Hơ iă kơ pơ lei pơ la tơ plih ‘nao, che\p đing et ngôi tơ drô ge, rôp ti hơ xoang dăr pla u\nh tơ\ cham rông pơ lei, pơ jing đei jơ hngâm đon ‘nă hal vang sơng sơ năm ‘nao.

Hơ pơi kơ mih ma duch nă păng bôl boăl vang kiơ\ Dơng – Bơ ngai chih hla ar tơ roi ăn Radio nơ\r pơ ma Việt Nam oei tơ\ tơ ring Tây Nguyên jur ngôi hăm pơ lei pơ la Bahnar tơ\ dêh char Gia Lai lơ\m dôm năr âu vă gơ\h [ôh jơ hngâm đon hưch hanh sơng sơ năm ‘nao đơ\ng kon pơ lei tơ\ âu.

Dôm năr vă je# truh Têt Bính Thân tơ\ plei Biă 1, xăh A Dơk, apu\ng Đak Đoa, dêh char Gia Lai lơ kon pơ lei Bahnar vang hơ met ming rông, pơm gơ\ng vă hơ met ăn gơ măng sơng sơ năm ‘nao. M^nh khul bơ ngai tôn ch^ng oei đơ đu\k pơ hrăm tôn ch^ng tơ\ cham rông. {ok Yư\n, {ok pơ gơ\r plei Biă 1 ăn tơ băt: “Sơ năm ‘nâu, plei nhôn đei xăh tơ gu\m jên, tơ mam vă pơ gơ\r tôn ch^ng sơng sơ năm ‘nao. Rim tơ drong hơ met đang ngăl bơih, kon pơ lei tôch ‘nă hal. ‘Năr 30 Têt, plei nhôn pơ gơ\r pơ chơt hơ dai tơ\ rông. Bơ nê kơ Đảng, Te\h đak tơ gu\m jên, tơ mam ăn kon pơ lei ngôi pơ chơt sơ năm ‘nao, tôn ch^ng, hơ xoang... Sơng sơ năm ‘nao, kon pơ lei hơ pơi ‘me\h đei lơ tơ drong chơt dơ\ng, tơ drong erih xa roi to\k.”

Mât tơ\ plei Mơ Răh, xăh K’Dang, apu\ng Đak Đoa, rim hnam kon pơ lei oei hăt hơ met têt ăn hnam tơ no\ kơ dih. Sơ năm âu ki, gơ nơm pơ tăm che\h phe, tiu, cao su… lơ hnam tơ\ pơ lei đei io\k yoa kơ jăp, nhen hnam [ok Vôn, ‘nho\ng Dâm, ‘nho\ng Di dăh mă hnam kră pơ lei [ok Ao jang xa đei đơ\ng 100 truh 200 triu hlak jên. Tơ drong erih xa kơ kon pơ lei tơ\ âu đei tơ plih ‘lơ\ng. U|nh điên đei tôm hnam, trong man bê-tông vă jơ\p pơ lei, hnam man tih ‘lơ\ng roi đunh roi lơ, rim hnam đei gre hon đa, tivi… lơ\m plei pă 5 u\nh hnam tơ nuh, ưh đei hnam yơ pơ ngot.

Sơng Têt sơ năm ‘nâu, rim hnam hơ met tôm tơ mam, bơ\n tơ drô ge, ‘nhie\m nhu\ng, têt, [e\nh keo, mưt âu to. {ok Vôn, oei tơ\ plei Mơ Răh chơt hơ iă pơ ma: “Sơ năm ‘nao hnam nhôn chă pơ gơ\r et xa, pơ ma nuh hăm băl, ưh lăp hnam nhôn đe\ch mă đe mih ma duch nă ju\m dăr hai, pơ gơ\r xa têt, sơng sơ năm ‘nao ngăl, tôch chơt. Hnam nhôn, sơ năm âu ki jang xa thu đơ\ng 100 triu to\k tơ\ kơ pal, gơ nơm đơ\ng Đảng, Te\h đak pơ tho pơ tăm bơ\n cao su, ca phê… Đơ\ng no\h mă kon pơ lei lơ\m plei nhôn gơ\h đei tơ drong erih xa hiôk jơ nap [iơ\.”

Hiôk chơt hơ dai hăm tơ drong sơng sơ năm ‘nao, jơ\p jang pơ lei pơ la Bahnar tơ\ xăh Tơ Tung, apu\ng Kbang, dêh char Gia Lai oei hăt jang pơ ke\h dôm tơ drong jang oei đei lơ\m sơ năm so vă sơng io\k sơ năm plơ\ng. Sơ năm âu ki, kon pơ lei xăh Tơ Tung pơ tăm [a, [um hơ [o, kơ tao… jing ‘lơ\ng, đei io\k yoa kơ jăp. Roi kơ chơt dơ\ng, mưh kơ jă tơ mam jang đei tơ\ âu te\ch sơ đơ\ng, hơ dro# hơ [o hrei ‘nâu 1 k^ te\ch đơ\ng 3.500 hlak to\k tơ\ kơ pal, kơ na lơ hnam đei dơ\ng kon jên vă pơ ‘nho\ ăn tơ drong erih xa păng sơng sơ năm ‘nao.

‘Nho\ng Đinh Senh, tơ\ plei Đe Bar pơ ma: “Năr ‘nâu hnam nhôn sak đ^ hơ [o âu, phun đang ‘no\h pă pơ ngơ\t kiơ bơih, vă năr têt đei pơ dơ\h ngôi, xa têt, hiôk chơt. Sơ năm ‘nâu jang xa ku\m pôm păi, hơ [o thu loi 100 [ao, hơ mo\ sơ năm truh to\ ‘mi sơ đơ\ng ‘lơ\ng vă jang xa đei lơ hlo\h dơ\ng.”

Têt hơ dre\ch hơ drung bơ\n ưh pă chrih kiơ hăm kon pơ lei Bahnar tơ\ xăh Tơ Tung, apu\ng Kbang. {ât năr vă je# truh Têt, đơ\ng plei Đe Klech, truh plei Đe Bar, plei Stơr, dăh mă mât hlom tơ\ plei Leng, plei Doong tơ\ jih xăh… jơ\p pơ lei pơ la, kon pơ lei hăt puih hơ met cham hnam, pơm hơ met rông vă sơng xa têt. Jơ hngâm đon chơt hơ iă ‘nă hal kơ Pơ yan puih phang ‘nao đei [ôh tơ\ rim răih bơ ngai tơ\ tơ ring kăch mang âu. {ok Đinh Rí, 55 sơ năm, tơ\ plei Doong hiôk jơ hngâm pơ ma: “Têt sơ năm yơ ku\m chơt. Sơ năm ‘nâu, sơ năm đơ\ng ro\ng kơnh roi chơt hlo\h dơ\ng. Têt truh đe mih ma chă pơ gơ\r ngôi pơ chơt ăn kon hơ io\h. Đe druh dăm ako\m tơ rông tôn ch^ng, re\h t^ng n^ng, hơ ri hơ xoang tôch hiôk chơt. Adrol sơ\ ưh đei thoi âu ôh, dang ei đei Đảng, Te\h đak pơ gơ\r, tơ drong erih xa roi đunh roi tơ plih ‘nao ‘lơ\ng ro\…”

Plei H’Way oei je# jâng kông Mang Yang ]hing tơ bơ\ng, j^ m^nh pơ lei Bahnar tơ\ xăh tơ ring II Hà Tam, apu\ng Đak Bơ, dêh char Gia Lai. Adrol kơ têt, khul kơ dră tơ ring ăn lơ khul gru\p năm hơ pong, asong tơ mam têt ăn pơ lei. Hơ iă loi ‘no\h hăm dôm u\nh hnam tơ nuh, u\nh hnam đei ko\ng, linh j^ rơ ka, bơ ngai đei ayăt rôp kron sơ\ hơ nơ\ng đei te\h đak tơ gu\m ăn tôm tơ drong. Lơ tơ pu tơ mam têt, nhen phe tơ yông, [e\ng, đak kho păng jên hai đei hơ păh tơ tom, tơ gu\m ăn rim bơ ngai sơng đei m^nh pơ yan têt ph^ tơ to\, dơ no\ ‘lơ\ng păng hiôk chơt.

Drâm kơ sơ\ 29 têt, tơ drong jang te\h đak, tơ drong tơ\ pơ lei pơ la lơ\m sơ năm so hlôi jang đang đ^, mih ma duch nă, kon pơ lei tơ\ plei H’Way chơt hơ iă chông băl năm tơ\ rông tôn ch^ng, sơng sơ năm ‘nao. Lơ\m jơ hngâm tôch ]hôk ‘nă, {ok Bay kră pơ lei, 73 sơ năm pơ ma: “Ôih, inh tôch ]hôk, têt truh kon pơ lei hơ ri hơ xoang chơt hơ iă, đei hloi đe mih ma đơ\ng plei kơ pal kông, hơ la kông vang truh tơ\ âu. Đ^ đăng kon pơ lei Bahnar mât tơ\ âu hơ ri hơ xoang pơ chơt hăm băl, rim bơ ngai ‘nă hal, kh^ đei tơ drong hil hơ ve\ng kiơ. Mă 2 dơ\ng, tơ\ plei [ok âu oei mơ mat tat, dôm bơ ngai đei ko\ng, linh j^ rơ ka, u\nh hnam liêt si đei te\h đak tơ gu\m, asong bơ\n tơ mam, bơ\n phe, bơ\n jên… Kon pơ lei hiôk chơt dêh, tôch bơ nê!”.

Jơ va ch^ng chêng chơt hơ iă kơ Đảng – Hơ iă kơ Pơ yan puih phang – Hơ iă kơ pơ lei pơ la tơ plih ‘nao păr ang jơ\p jang bri kông Tây Nguyên, roi tơ băt sơ năm ‘nao đ^ truh hăm rim u\nh hnam. Brơ\ch tơ drô ge hlôi gai oei krao đe kră pơ lei, kơ tum kơ to\ng ‘nho\ng o\h rông [ôt gu\t kang et ngôi; đe druh dăm rôp ti pơ ngiưt hơ xoang dăr pla u\nh kiơ\ boa ch^ng lơ\m gơ măng sơng sơ năm ‘nao. Pơ yan Puih phang hiôk chơt hlôi truh hăm đ^ đăng pơ lei pơ la Bahnar.

Dơng: Chih