VOV4.Bahnar – Đơ\ng ro\ng kơ Kăch mang khei 8 io\k jơ nei, te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đei pơ jing, {ok Hô athei jăh pơ gơ\r roi hrôih roi ‘lơ\ng tơ drong pôk rơih Kuo#k ho#i. {ok k^ hla ar kơ so# 14 ‘năr 8/9/1945 păng Hla ar kơ so# 51 ‘năr 17/10/1945 găh tơ drong pơ gơ\r pôk rơih. Kiơ\ đơ\ng no\h, tơ drong pôk rơih Kuo#k ho#i mă blu\ng kơ te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đei pơ gơ\r ‘năr 6/1/1946 păng pơ gơ\r đang ‘lơ\ng. 

‘Năr 2/9/1945, tơ\ Cham xă Ba Đình, tơ\ hơ năp dôm j^t rơ bâu kon pơ lei tơ\ An^h tơm, {ok Hô tang măt ăn Khul kơ dră te\h đak che\p kơ\l pơ gơ\r kơ plăh do\h sơ\ iung đo\k Hla ar pơ re Nơ\r rơ ngei, tơ roi tơ băt ăn đ^ đăng kon pơ lei păng apu\ng plenh te\h: Te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đei pơ jing. Hla ar pơ re nơ\r rơ ngei chih hơ dăh: “Te\h đak Việt Nam gơ\h io\k yoa tơ drong rơ ngei hiôk hian păng Tơ pă hlôi jing te\h đak rơ ngei hiôk hian bơih. Đ^ đăng hơ dre\ch hơ drung Việt Nam kho\m io\k đ^ jơ hngâm păng khul linh, tơ drong erih păng mu\k mam vă vei kơ jăp tơ drong rơ ngei hiôk hian ‘no\h”.

Tơ drong gơ\h erih xa rơ ngei hiôk hian kơ hơ dre\ch Việt Nam đei chih hơ dăh lơ\m Nơ\r pơ re rơ ngei yoa [ok Kơ dră Hồ Chí Minh roi tơ băt ‘năr 2/9/1945 jing tơ drong tôch g^t kăl, pơ jing đei te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Việt Nam hlôi jing m^nh te\h đak rơ ngei, hiôk hian. Khul kơ dră che\p kơ\l pơ gia kơ te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ‘nao pơ jing j^ an^h che\p kơ\l pơ gơ\r te\h đak tih hlo\h vă pơ gơ\r đ^ đăng kon pơ lei bơ\ jang dôm tơ drong g^t kăl găh tơ drong vei lăng lơ\m te\h đak, jang tơ bôl, găh khul linh, mu\k drăm, jo\h ayo\ kơ do\ xoang, tơ pôl gô kle\p truh năr pôk rơih Kuo#k ho#i vă rơih đei m^nh Khul kơ dră te\h đak che\p kơ\l tơ pă, tro\ khôi luât.

Tơ drong chih tơ le\ch đei Khôi luât tơm, pơ jing Khul kơ dră te\h đak jing m^nh lơ\m dôm tơ drong jang tơm vă hơ met kơ jăp păng hơ to\k tơ drong che\p kơ\l pơ gơ\r đơ\ng kon pơ lei. Yoa thoi no\h, ‘năr 3/9/1945, jing dang m^nh năr đơ\ng ro\ng kơ te\h đak kăch mang đei pơ jing, lơ\m jơ hop ako\m mă blu\ng kơ Khul kơ dră te\h đak che\p kơ\l pơ gia, {ok Hô athei Khul kơ dră te\h đak “pơ gơ\r roi hrôih roi ‘lơ\ng tơ drong pôk rơih jo# kiơ\ kơ ph^u kon pơ lei tăh. Đ^ đăng kon pơ lei dro\ nglo dăh mă dro\ kăn đơ\ng 18 sơ năm gơ\h chih măt le\ch pơ jei păng năm pôk rơih, ưh đei jo# bơ ngai pơ dro\ng, bơ ngai tơ nuh, lui yă kiơ, bơ ngai găh hơ dre\ch yơ…”. 

‘Năr 8/9/1945, Kơ dră che\p kơ\l Khul kơ dră che\p kơ\l pơ gia kơ te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tơ le\ch tơ drong tơ chơ\t kơ so# 14-SL chih hơ dăh vă pơih xă tơ drong pơ gơ\r pôk rơih vă pôk Kuo#k ho#i. Tơ drong tơ chơ\t chih hơ dăh: “Lăng kiơ\ tơ drong Tơ chơ\t đơ\ng Kuo#k ho#i ‘năr 16, 17/8/1945 tơ\ an^h io\k rơ ngei, chih akhan, te\h đak Việt Nam vă druh kiơ\ trong che\p kơ\l dân chủ cộng hòa păng Khul kơ dră kơ kon pơ lei jơ\p te\h đak mơ\ng đơ\ng m^nh Kuo#k ho#i pôk rơih jo# kiơ\ kơ ph^u kon pơ lei tăh, bu lơ bơ ngai ‘no\h to\k jang".

Hla ar chih tơ drong tơ chơ\t chih hơ dăh tơ drong tôch g^t kăl đơ\ng pôk rơih, atu\m hăm ‘no\h akhan, bơ\n đei tôm tơ drong tro\ luât, tơ drong kăl đơ\ng ‘ngoăih păng đơ\ng kơ dih bơ\n hai vă pơ gơ\r tơ drong pôk rơih ‘no\h. Păng 2 kơ tơ drong tơ chơ\t chih: “Đ^ đăng kon pơ lei Việt Nam, dro\ nglo hăm dro\ kăn hai, đơ\ng 18 sơ năm to\k tơ\ kơ pal gơ\h năm pôk rơih păng chih măt le\ch pơ jei pơm tih, ưh kơ jo# hăm dôm bơ ngai pơm yoch păng dôm bơ ngai vơnh, sem brem".

Đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h, ‘năr 26/9/1945, Khul kơ dră che\p kơ\l pơ gia tơ le\ch hla ar chih Tơ chơ\t kơ so# 39-SL, găh tơ drong pơ jing An^h tơ le\ch trong pôk rơih; Tơ drong tơ chơ\t kơ so# 51-SL ‘năr 17/10/1945 chih tơ băt trong pơ gơ\r pôk rơih athei pơm kiơ\ trong jo# hơ len kơ ph^u kon pơ lei tăh, năm tăh kơ dih păng tăh kơ ph^u sre\p; Tơ drong tơ chơ\t kơ so# 71-SL ‘năr 2/12/1945 chih hơ met ming Păng 11 Chăl V kơ Tơ drong tơ chơ\t kơ so# 51 vă pơ jing tơ drong ‘lơ\ng ăn đ^ đăng bơ ngai chih măt le\ch pơ jei.

Tơ drong hơ met ăn pôk rơih tôch hăt hot khul tơ jră lơ\m te\h đak, ayăt đơ\ng te\h đak đe, tơ drong chinh tr^, ku\m drăm, tơ pôl oei tôch mơ mat tat, iung tơ blăh tơ\ tơ ring pơ băh hai, athei sek tơ lang ‘lơ\ng rim tơ drong g^t kăl rim năr hai, athei chă trong pơm rơ du hăm khul linh Tưởng tơ\ tơ ring găh Tu te\h đak hai; athei pơ gơ\r iung tơ blăh găn plơ\ dôm tơ drong phă ngơ\r đơ\ng lu sư hai.

Tơ drong Khul kơ dră te\h đak che\p kơ\l pơ gia tơ le\ch lơ tơ drong tơ chơ\t tơ [ôh tơ drong adrin đ^ jơ hngâm vă tơ drong pôk rơih mă blu\ng gơ\h io\k đei jơ nei ‘lơ\ng.

Yoa đei lơ tơ drong kăl thoi no\h, tơ drong pôk rơih âu ưh lăp jing 1 tơ drong krao hơ vơn chinh tr^ hmă đ\e\ch, mă oei jing m^nh tơ drong tơ blăh chinh tr^, tơ blăh đơ\ng khul gru\p păng hơ dre\ch hơ drung tôch mơ mat tat, krê hơ mơt păng tôch krưp kre\nh ‘năi.

Lơ hla ar chih tơ roi đơ\ng khul iung tơ jră pơ jei băl chih lơ [ai kơ ne#, roi [ơm Việt Minh, krao hơ vơn kon pơ lei le# năm pôk rơih. Vă găn le# dôm nơ\r pơ ma kơ ne# đơ\ng khul iung tơ jră, hla ar tơ roi Cứu Quốc – an^h tơ roi tơ băt kơ Mặt trận Việt Minh, hơ nơ\ng chih [ai tơ jră plơ\, pơ tho tơ [ôh trong ăn tơ pôl, pơ lung kon pơ lei năm pôk rơih. Yoa pôk rơih j^ tơ drong rơ ngei, kon pơ lei pơm tơm, hơ to\ hơ nơ\ng, lăp pôm pôk rơih đe\ch gơ\h pơm ăn kon pơ lei rơih đei bơ ngai tang măt tơ păt ‘lơ\ng păng m^nh jơ hngâm hăm kon pơ lei, lăp pôm pôk rơih đe\ch gơ\h đei 1 an^h che\p kơ\l tih hlo\h ke\ tơ le\ch ăn te\h đak Việt Nam m^nh khôi luât tơm chih hơ dăh tơ drong đei yoa kơ đ^ đăng kon pơ lei păng Khul kơ dră te\h đak; ku\m nhen phă hut pơ đ^ đon hul hơl ưh gan lui lơ\m păng tơ\ ‘ngoăih te\h đak hăm khul kơ dră che\p kơ\l đơ\ng kon pơ lei. {lep thoi nơ\r {ok Hô pơ ma: “Pôk rơih j^ 1 tơ drong ‘lơ\ng ăn đ^ đăng kon pơ lei chă rơih dôm bơ ngai rơ gei, đei đon ‘lơ\ng vă io\k jang tơ drong jang tih kơ te\h đak… pôk rơih j^ rơ ngei hiôk hian, hơ to\ hơ nơ\ng; jing dang kon pơ lei pơm tơm, tơ guăt pôm nơ\r [ơ\r đon".

Roi vă je# truh năr pôk rơih, jơ hngâm đon roi hưch hanh. Tơ drong kơ tâng ang pôk rơih chơt hơ iă tơ\ rim tơ ring đei chih tơ roi tôch tơ tom pơm tơ iung jơ hngâm đon chinh tr^ chơt hơ iă lơ\m te\h đak hue lăng truh ‘năr 6/1/1946.

‘Năr 6/1/1946, tơ drong pôk rơih Kuo#k ho#i mă blu\ng đei pơ gơ\r lơ\m te\h đak, jo# hloi tơ\ dôm tơ ring oei đei tơ drong tơ blăh tơ\ găh Pơ băh, Tơ ring to\k bo\k păng Tây Nguyên… Tơ\ Hà Nội, 91,95% bơ ngai tăh hla lơ\m 74 tơ ring lơ\m pơ lei tơm păng 118 pơ lei tơ\ ‘ngoăih pơ lei tơm vang năm pôk rơih hăm jơ hngâm đon tôch hơ iă. Mă hơ tuch, 6 lơ\m kơ so# 74 ‘nu bơ ngai le\ch pơ jei đei pôk pơm bơ ngai tang măt Kuo#k ho#i. {ok Hô đei kơ ph^u pôk rơih lơ hlo\h hăm (98,4%).

Lơ\m te\h đak, đei 89% kơ so# bơ ngai tăh hla năm tăh kơ ph^u, lơ tơ ring đei truh 80%, đei tơ ring truh 95%. Lơ\m te\h đak pôk rơih đei 333 ‘nu bơ ngai tang măt, lơ\m no\h đei 10 ‘nu bơ ngai dro\ kăn păng 34 ‘nu bơ ngai kon kông.

Tơ drong pôk rơih mă blu\ng kơ Việt Nam sơ năm 1946 đei pơ gơ\r kiơ\ trong tơ păt ‘lơ\ng, rơ gei hlo\h, ‘no\h j^ đ^ đăng kon pơ lei năm pôk rơih, hơ to\ hơ nơ\ng, năm tăh kơ dih păng tăh kơ ph^u sre\p hlôi io\k đei jơ nei ‘lơ\ng. Kuo#k ho#i mă blu\ng kơ te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đei pơ jing. Kuo#k ho#i hlôi rơih đei Khul kơ dră che\p kơ\l tơ pă, chih pơ jing ăn Việt Nam m^nh khôi luât tơm. Tơ drong jơ nei ‘no\h j^ m^hh tơ drong tôch g^t kăl chih tơ băt hơ yak to\k pran mă blu\ng găh tơ drong che\p kơ\l pơ gơ\r kiơ\ kon pơ lei pơm tơm kơ te\h đak Việt Nam.

Kuo#k ho#i Việt Nam đei pơ jing ‘no\h j^ tơ drong jơ nei hai, tơ drong tôch kăl đei đơ\ng kăch mang hai. Kuo#k ho#i đei pơ jing lơ\m khei ‘năr iung tơ blăh tôch kơ tang kơ hơ dre\ch hơ drung. ‘No\h j^ Kuo#k ho#i ăn tơ drong rơ ngei hơ dre\ch hơ drung, đơ\ng m^nh te\h đak kơ jăp ‘lơ\ng păng đơ\ng tơ drong tơ guăt pôm nơ\r [ơ\r đon đ^ đăng kon pơ lei. Kuo#k ho#i ako\m đei tôm bơ ngai tang măt ăn 3 tơ ring Găh Tu-To\k bo\k-Pơ băh, ‘no\h j^ đon adrin đơ\ng kon pơ lei lơ\m te\h đak. Kuo#k ho#i hlôi đei bơ ngai tang măt ăn rim jơ hnơr bơ ngai Việt Nam ‘mêm kơ te\h đak kơ plăh do\h sơ\, ako\m đei dôm bơ ngai tang măt ăn rim an^h jang, khul gru\p tơ pôl đơ\ng công nhân, bơ ngai jang chu\n, dro\ kăn, dro\ nglo klep truh bơ ngai te\ch mơ dro, dôm bơ ngai đei ho\k jru\ păng dôm bơ ngai jo\h ayo\ kơ do\ xoang đei ư hơ nhang, đei bơ ngai tang măt ăn dôm tơ drong lui khop lơ\m te\h đak Việt Nam, đ^ đăng hơ dre\ch hơ drung, đ^ đăng dôm bơ ngai ưh đei kiơ\ khul gru\p păng khul jang chinh tr^…

Tơ drong jơ nei đơ\ng pôk rơih tơ [ôh hơ dăh khei ‘năr yak to\k pran đơ\ng Te\h đak kăch mang Việt Nam, pơih đei m^nh khei ‘năr ‘nao, chăl hle kơ te\h đak bơ\n đei m^nh Kuo#k ho#i, m^nh Khul kơ dră te\h đak pôm nơ\r [ơ\r đon, m^nh Khôi luât tơm rơ gei păng rim khul kơ dră che\p kơ\l tơ\ tơ ring đei tôm tơ drong tro\ găh luât vă tang măt ăn kon pơ lei Việt Nam găh tơ drong jang lơ\m te\h đak păng jang tơ bôl. Tơ drong pôk rơih j^ tơ drong kăl tơ [ôh hơ dăh te\h đak Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tro\ luât, kon pơ lei pơm tơm – Te\h đak kơ kon pơ lei, đơ\ng kon pơ lei păng yoa kon pơ lei, đei đ^ đăng kon pơ lei pơ jao ăn tơ drong jang tih ‘no\h che\p kơ\l pơ gơ\r te\h đak, pơ gơ\r đ^ đăng kon pơ lei iung tơ blăh io\k rơ ngei  te\h đak, sek tơ lang ‘lơ\ng rim tơ drong pơ vei đơ\ng Việt Nam lơ\m apu\ng plenh te\h.

Tơ drong jơ nei đơ\ng pôk rơih oei tơ [ôh hơ dăh đon lui kơ jăp đơ\ng Đảng păng {ok Hô hăm jơ hngâm đon ‘mêm kơ te\h đak đơ\ng kon pơ lei bơ\n; atu\m hăm ‘no\h ku\m jing tơ [ôh đon hơ pơi hơ to\ ‘lơ\ng đơ\ng kon pơ lei păng jơ hngâm pran đơ\ng tơ guăt đ^ đăng kon pơ lei.

Tơ drong jơ nei đơ\ng pôk rơih nhen {ok Hô pơ ma lơ\m hop ako\m mă 1 kơ Kuo#k ho#i blu\ng a, ‘no\h j^ “tơ drong io\k đei đơ\ng đon chu hu\t hơ kâu, iung tơ blăh đơ\ng chăl yă [ok bơ\n sơ\, ‘no\h j^ tơ drong io\k đei đơ\ng tơ guăt m^nh [ơ\r đon kơ tang nuih mơng, đon adrin đơ\ng đ^ đăng kon pơ lei Việt Nam, tơ drong tơ guăt pôm nơ\r [ơ\r đon đơ\ng đ^ đăng kon pơ lei ưh kơ jo# kră, ‘lơ\p, ‘lo\, tih, ie\, đei hloi đ^ đăng tơ drong lui khop, đ^ đăng hơ dre\ch hơ drung lơ\m jơ\p te\h đak Việt Nam tơ guăt kơ jăp jing m^nh, chu lôch tang, ưh hli tơ drong krê hơ mơt kho\m tơ gar io\k tơ drong rơ ngei ăn Te\h đak".

Dơ\ng: Tơ blơ\ kiơ\\ TTXVN