VOV4.Bahnar - Đunh kơ âu 60 sơ năm, Kon Tum ‘nŏh jĭ dêh char mă blŭng đei khul linh Mi pruih pơ gang kơ nê̆ dioxin. Tơ drong tơ blăh tôch đunh bơih mă lei tơ̆ tơ ring tĕh âu, dang ei đei dang 8.000 ‘nu bơ ngai đei jâu ƀơm kơ nê̆ đơ̆ng pơ gang. Lơ̆m nŏh đei vă jê̆ 900 ‘nu bơ ngai đei xa yoa tơ drong tơ gŭm ăn bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin, vă jê̆ 550 ‘nu bơ ngai ‘nŏh jĭ jơ hnơr mă 2, mă 3 đei ƀơm kơ nê̆ păng kơ mlo, jo jăn kăl đei tơ gŭm rim khei. Lơ̆m dôm sơ năm âu ki, vă pơm pơ hơi ƀiơ̆ tơ drong ơ̆h sơ ‘ngon, mơ mat tat yoa đơ̆ng pơ gang dioxin tơ̆ tơp ring tĕh mă blŭng pŭ răm đơ̆ng pơ gang kơ nê̆ âu, Đảng, tĕh đak, khul kơ dră tơ ring, dôm khul grŭp, tơ pôl, bơ ngai đei đon ‘lơ̆ng đei lơ tơ drong jang tôch đei yoa chă tơ gŭm găh  tơ mam drăm păng jơ hngâm đon vă dôm bơ ngai pŭ răm gơ̆h yak tŏk lơ̆m tơ drong arih xa.

Ƀât tŏk bŏk ‘mi tih kơ klơ̆k, lơ̆m hnam đơ̆ng tĕh đak man tơ gŭm ăn tơ̆ thĭ trơ̆n Sa Thầy, apŭng Sa Thầy, dêh char Kon Tum, linh so Y Blỷ, 71 sơ năm, bơ ngai lăng ƀôh gre păr khul linh Mi săy pơ gang kơ nê̆ ăn tơ băt: đơ̆ng rŏng lơ 'măng pruih, săy pơ gang kơ nê̆, lơ kông tơ ter trong gre 14, đang kơ 'nŏh jĭ dôm xăh: Rờ Kơi, Sa Nhơn, Hơ Moong… hla 'long hơ lŭng, lôch kro truh dang ei. Kơ dih kâu yă dŏh sơ̆ ưh tom chă anih ôn, kơ na pơ gang nhen đak bur pruih hơ 'yuih đĭ kơ̆l đơ̆ng nŏh tơ drong jĭ jăn đei hơ nơ̆ng truh dôm jĭt sơ năm 'nâu. Klo yă 'nŏh linh lôch tang tĕh đak, yă đei tơ drong jĭ jăn đơ̆ng vang tơ blăh sơ̆, tơ drong pơm ăn yă Y Blỷ huei kơ pơ̆k hloi 'nŏh gơ nơm đơ̆ng Đảng, tĕh đak, khul kơ dră tơ ring, khul grŭp tơ pôl đơ̆ng apŭng truh tơ̆ dêh char hơ nơ̆ng tơ gŭm ăn. Dang ei, 1 khei yă Y Blỷ iŏk đei jên tơ gŭm hlŏh 2 triu. Yă kŭm đei tơ gŭm man ăn hnam oei kơ na tơ drong arih xa roi sơ đơ̆ng ƀiơ̆.

Linh so Y Blỷ tŏk klăih đơ̆ng ơ̆h sơ ‘ngon yoa đơ̆ng pơ gang dioxin

Oei lơ̆m hnam man kơ jăp 'lơ̆ng âu, yă Y Blỷ tôch hơ iă pơ ma: “Bơ nê kơ Đảng, tĕh đak. Inh âu ưh đei Đảng, tĕh đak lei inh lôch bơih. Apŭng kŭm tơ gŭm lơ dêh. Bí thư, Phŏ Kơ dră, Kơ dră vei lăng apŭng đe năm ngôi tơ̆ inh hơ nơ̆ng. Mih ma duch nă rông ƀôt, đơ̆ng plei nai mơ mat tat, kŭm đei tĕh đak tơ gŭm ăn ‘năi. Inh ƀôh ưh kăl apinh, pơ kuĕl tơ drong kiơ bơih”.

Apŭng Sa Thầy, dêh char Kon Tum dang ei đei 31 ‘nu bơ ngai pŭ răm đơ̆ng pơ gang dioxin oei xa yoa tơ drong tơ gŭm đơ̆ng tĕh đak. Lơ̆m nŏh, 17 ‘nu bơ ngai vang năm tơ blăh sơ̆ ƀơm kơ nê̆ đơ̆ng pơ gang dioxin, oei đei 14 ‘nu bơ ngai ‘nŏh kon hơ ‘lơ̆p lu bơ ngai vang năm tơ blăh sơ̆. Ƀok Lê Văn Phúc, Phŏ Kơ dră Anih vei lăng bơ ngai jang, linh jĭ rơ ka păng tơ pôl apŭng ăn tơ băt, kŭm hăm jang ‘lơ̆ng, tôm, tơ tom dôm tơ drong tơ gŭm hăm bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin, anih jang kŭm đei lơ trong tơ gŭm ăn dôm unh hnam jang atŏk tơ iung mŭk drăm, pơm hơ tŏk tơ drong arih xa:

“Anih jang roi tơ ƀôh ăn Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei apŭng tơ lĕch jang hrơ̆ch dôm tơ drong tơ gŭm, mă loi ‘nŏh tơ drong tơ gŭm tŏk iŏk jên kiơ̆ đơ̆ng Anih mong jên tơ gŭm tơ pôl vă pơm tơ jur ƀiơ̆ dôm tơ drong mơ mat tat lơ̆m tơ drong jang xa. Kiơ̆ đơ̆ng tơ gŭm asong tŏk iŏk jên păng bơ̆ jang ‘lơ̆ng lơ tơ drong tơ gŭm găh hnam oei, pơ gang, truh dang ei 17 ‘nu bơ ngai vang năm tơ blăh sơ̆ ƀơm kơ nê̆ đơ̆ng pơ gang dioxin đei tơ drong arih xa sơ đơ̆ng bơih, đei hnam man kơ jăp, ưh đei bơ ngai yơ hnam oei hiăh hiok”.

Năm ngôi, pơ lung unh hnam bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin tơ̆ plt Kon Tum

Linh so Nguyễn Thanh Bình, hnam tơ̆ thôn 2, thĭ trơ̆n Sa Thầy, apŭng Sa Thầy pơ ma hơ dăh, tơ drong tơ gŭm đơ̆ng Đảng, tĕh đak, đơ̆ng khul kơ dră tơ ring, dôm khul grŭp, tơ pôl hlôi tơ gŭm ăn dôm bơ ngai pŭ răm đơ̆ng pơ gang kơ nê̆ nhen ƀok, hiơt hiong ƀiơ̆ tơ drong ơ̆h sơ ‘ngon vă jang tŏk lơ̆m tơ drong arih xa:   

“Tơ drong tơ gŭm đơ̆ng tĕh đak hăm bơ ngai đei kŏng, linh jĭ rơ ka, linh jĭ jăn, bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang kơ nê̆ tôch lơ. Tơ gŭm găh hŏk pơ hrăm, găh tĕh oei, pơm hơ tŏk tơ drong arih xa, đang kơ ‘nŏh jĭ hnam oei. Dôm tơ drong tơ gŭm găh ƀao hiêm y tê̆, tơ gŭm xa jên rim khei, lơ tơ drong tơ gŭm tôch đei yoa. Inh đei 3 ‘nu kon hrei ‘nâu đe mon năm hŏk đei tĕh đak tơ gŭm mưh năm thi Đăi hŏk, đang kơ ‘nŏh mưh hŏk ưh đei nôp jên kiơ ‘năi, tơ gŭm tôch lơ ăn đe mon”.

Tơ drong hơ iă đơ̆ng linh so ƀơm kơ nê̆ đơ̆ng pơ gang dioxin Lê Hồng Chấm tơ̆ apŭng Đăk Tô hăm pơ gar ‘long unh hnam sư

Hăm lơ trong jang tôch đei yoa, lơ̆m dôm sơ năm âu ki Anih mong jên yoa bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin dêh char Kon Tum iŏk đei hlŏh 9 ti hlak jên đŏng hlŏh 2.500 ‘nu bơ ngai, khul grŭp vang tơ gŭm. Đơ̆ng kơ sô̆ jên âu, Khul bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang Dioxin jơ̆p tơ ring lơ̆m dêh char Kon Tum tơ tom năm ngôi, pơ lung bơ ngai răm păng unh hnam bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin. Yă Nguyễn Thị Bình, Phŏ Kơ dră Khul vei lăng bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang Dioxin dêh char Kon Tum, ăn tơ băt:

“Nhôn jĭ gơng tơ ƀưh đơ̆ng dôm anih jang, anih tĕch mơ dro, dôm bơ ngai đei đon ‘lơ̆ng truh hăm dôm bơ ngai răm kiơ̆ đơ̆ng lơ tơ drong jang tôch đei yoa, nhen năm ngôi, pơ lung bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang kơ nê̆. ‘Ngoăih kơ ‘nŏh đei lơ tơ drong jang nai hai nhen tơ gŭm hnam oei ăn dôm bơ ngai răm đei tơ drong arih xa mơ mat tat, ưh đei hnam oei kơ jăp ‘lơ̆ng. Tơ gŭm jên, asong tŏk iŏk jên ưh đei jô̆ jên kon vă jang atŏk tơ iung mŭk drăm ăn dôm bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang kơ nê̆ đei tơ drong arih xa mơ mat tat. ‘Nŏh jĭ dôm tơ drong jang mă nhôn tơ chĕng tôch ‘lơ̆ng păng tôch đei yoa hăm bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin”. 

Tơ̆ dêh char Kon Tum, roi đunh roi đei lơ unh hnam bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin jang tŏk lơ̆m tơ drong arih xa, kĕ tơ jră hăm tơ drong jĭ jăn, pơ ngot tơ nuh. Mă hơ dăh nhen unh hnam ƀok Lê Hồng Chấm, tơ̆ xăh Diên Bình, apŭng Đăk Tô; yă Trần Thị Cảnh, xăh Sa Nghĩa, apŭng Sa Thầy; ƀok A Đầng, xăh Đắk Tơ Lung, apŭng Kon Brăih; ƀok Lý Quang Sận, ƀok Trịnh Quang Thạo, xăh Đắk Blà, plt Kon Tum... ‘Năr 10/8 sơ năm ‘nâu, ƀlep ƀât tơ băt 60 sơ năm Năr yoa bơ ngai răm đơ̆ng pơ gang dioxin Việt Nam, 41 ‘nu bơ ngai răm păng unh hnam bơ ngai ƀơm kơ nê̆ đơ̆ng pơ gang dioxin tơ̆ dêh char Kon Tum đei Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei dêh char hơ păh ăn Ƀăng khen yoa đon adrin yak hlŏh mơ mat tat, jang tŏk lơ̆m tơ drong arih xa. ‘Nâu jĭ tơ drong chih tơ băt, tơ drong pơ lung tôch tơ tom ăn dôm bơ ngai răm păng unh hnam đe sư hlôi adrin yak hlŏh tơ drong mơ mat tat, ơ̆h sơ ‘ngon đơ̆ng pơ gang dioxin.

                   Khoa Điềm: Chih

Dơ̆ng: Tơ blơ̆