VOV4.Bahnar - Pơyan puih mak, hơyuh ‘năr tơno\, pơkao pơlang [ru\ng [reo chôh brê ja#p tơring Tây Nguyên, duh jing khei năr hơdruh Chu ru tơ\ apu\ng Đơn Dương, dêh char Lâm Đồng hăt hot hă m pơ yan “io\k klo”. Khôi io\k klo pơtơm đơ\ng khôi kiơ\ găh me\ kơ bngai Chu-ru. Đunh xơnăm yăm kơ khei adoi oei đei răk vei khe\ dang ei.

{ơ\t minh ‘nu hơdruh Chu ru lăp kơ tơdăm mă yơ, noh duch mă âu gô vih pơma dơnuh hăm me\ [ă vă pơgơ\r et pơx^t pơkoong hăm bngai tơdăm noh. Lơ\m 3 khei pơyan puih phang, găh hnam drăkăn rơih ‘năr ‘lơ\ng vă ‘nhăk plei ‘long kơdih po pơtăm lơ\m pơgar truh tơ\ hnam bngai tơdăm păng apinh trong hăm dôm nơ\r pơtih pơto\ng nhen thoi âu: Unh hnam đei kơpô gưu mă yơ tam mă truơ\ ăch noh axong inh chă mơng minh pôm hăm lăp ưh? Pơyan [a âu unh hnam inh ưh kơ măh kơpô vă chă pơchoh teh. Unh hnam bơ\n dâu lăp đon ưh dêh?

Mưh găh hnam dro\ nglo hơngăh, găh hnam bngai drăkăn vih păng pơkă gô năm truh lơ ‘măng truh lai yơ găh unh hnam bngai dro\ nglo drơ\ng nơ\r ăn oei noh mă le#. ‘Măng truh đơ\ng ro\ng kơ noh, găh unh hnam bngai drăkăn năm lơ bngai hloh ăh kơmăng vă tang găn đe chă jâu. Bngai hơdruh ưh kơ đei năm atu\m hăm khul trong, hli găh unh hnam dro\ nglo ưh kơ lăp noh kon pơlei băt kơnh mơlâu kơ đe. ‘Măng mă âu, găh unh hnam bngai drăkăn pơtru\t răh păng đoh răh tơkie\n ăh hơnglâu ti bngai tơdăm kho\m mă đei. {ơ\t hơnglâu ti bngai tơdăm hlôi đei tơkie\n đơ\ng găh hnam drăkăn noh dang jing o\ng đe bơih. Mưh ưh kơ lăp đon, bngai tơdăm pơih tơkie\n păng pơdreo ăn unh hnam bngai drăkăn (dăh mă đe oei krao ot tơkie\n) noh găh unh hnam tơdăm athei hơmet kơpô, tơdrô ge vă hru\ ăn găh unh hnam drăkăn. Oei [ơ\t 2 păh lăp đon bơih, unh hnam bngai hơdruh gô hơmet tôm tơmam drăm ăn ‘năr xơng o\ng vih. Găh unh hnam dro\ nglo kơdih pơkăl tơmam hơpăh păng đei 2 păh atu\m lăp đon. {ok Nguyễn Văn Phúc – kang [o# anih jang joh ayo\ apu\ng Đơn Dương, dêh char Lâm Đồng ăn tơbăt: ‘Ngoaih kơ tơkie\n, chơmei păng dôm tơmam drăm nai, oei đei kơn kok păng kơn jơk, kơn kok noh ‘măn ăn dro\ nglo, kơn jơk noh ‘măn ăn hơdruh, đe yă đe me\, đe pơmai, lơ dăh mă to\ xe\t noh yuơ găh unh hnam dro\ nglo pơkăl, unh hnam bngai tơdăm pơkăl dôm yơ tơmam drăm noh găh unh hnam bngai hơdruh athei pơm kiơ\ [lep tôm noh mă gơh io\k klo.

‘Năr pơkong, ăh pơgê hrôih, unh hnam bngai tơdăm pơm lêh xơng o\ng vih tơ\ hnam mai. Đơ\ng ro\ng kơ tơtă păng axong mu\k tơmam, me\ bngai hơdruh cho# tơbre o\ng mai dih băl hăm kơn. Tơdrong cho# kơn hăm bre o\ng mai noh jing khôi kăp g^t hơpơi ăn tơbre erih jơnap xơnêp xơnoa lơ\m khei năr jơnap duh nhen tơnap tap. Đơ\ng ro\ng kơ xkơ\t, unh hnam găh drăkăn hơvơn 2 kơtum kơto\ng năm oei ăh lăm hơne# vă chă et bơ\n tơdrô, hri tơtơl păng tôm ching chêng. 2 păh et xa thơ thâu kơ bre o\ng mai chơt hơ iă. Đơ\ng noh, dôm tơdrong tơh^l kơ 2 kơtum kơto\ng đei xut pơđ^ bơih. Kiơ\ khôi, bngai tơdăm gô vih oei găh hnam hơkăn păng 2 păh kơtum kơto\ng pơtơm hơlen lăng tơdrong erih kơ bre klo hơkăn mơlôh ăh xơnăm mă blu\ng. Yă Ma Bio, bngai hdrung Chu ru tơ\ apu\ng Đơn Dương, Lâm Đồng ăn tơbăt: Minh xơnăm đơ\ng ro\ng găh dro\ nglo axong jên jang kơdih đơ\ng găh hnam bngai dro\ nglo, hnam đei kơpô noh axong kơpô, đei yă kiơ axong mă noh nhen hơbe\n ao, pơnhan hia. Đơ\ng ro\ng kơ noh găh bngai drăkăn axong jên jang ăn kơ bre klo hơkăn đang kơ noh apinh bre klo hơkăn ‘meh oei pha dăh mă oei atu\m hăm me\ [ă.

Mă oei atu\m dăh mă oei kơdih noh [ok o\ng hơnơ\ng tơgu\m tơdrong jang ăn găh unh hnam hơkăn, erih kiơ\ khôi kră xơ\, băt ‘mêm dih băl, vei tơnăp xơnong po hăm kơtum kơto\ng păng me\ [ă 2 păh.

Kiơ\ khôi bngai Chu ru tơ\ Lâm Đồng, bngai drăkăn xkơ\t rim tơdrong jang tih ie\ lơ\m unh hnam. Hăm tơ oei unh om hloi, đe ye\t jing bngai xkơ\t tôm tơdrong păng kon hơ ioh rơneh noh kiơ\ kơto\ng găh me\ ngăl. Mă lei, xơnong jang kơ bngai klo ưh kơ x^ thoi noh mă đe lăng pơhơi. Minh ‘nu dro\ nglo bngai Chu ru hơnăn Gia Lang tơroi: Kiơ\ găh me\, bngai Chu ru nhôn noh hơkăn io\k klo noh ba athei vih oei găh hnam hơkăn. Bngai klo bngai hơkăn nhen băl đe\ch, mă hơkăn io\k klo mă lei xơnong jang trăp noh klo jang ngăl, kơlih klo jing xơnong tơm lơ\m unh hnam.

Khôi io\k klo đơ\ng bngai Chu ru dang ei duh đei răk vei tơ\ lơ pơlei pơla Tây Nguyên, tơgop pơjing um ru\p kăp g^t lơ\m joh ayo\ kơ tơring teh âu. Vă đơ\ng noh, pơyan puih mak truh, khul hơdruh Chu ru hăt hot gô chang jơ pơn^t vă đoh tơkie\n lơ\m hơnglâu ti kơ bngai mă po hưch băt. Plenh teh tơring groi kông vang vơch hăm [uih tơdrô ge xo# hơ\k hăm tơdrong tơ oei unh om đơ\ng hơdruh tơdăm.

(Lan tơblang nơ\r Bahnar)