Lơ\m pơ yan kơ tao 2014 -2015, yoa to\ ‘mi kial ưh kơ ‘lơ\ng, to\ phang pơ đang đunh, kơ tao tơ\ tơ ring Hơ le\ch păng Hơ le\ch pơ băh dêh char Gia Lai ưh jing, kơ tao iơ ie\, ưh ‘lơ\ng. {ok Lê Văn Bộ, tơ\ plei Tú Thủy 2, xăh Tú An, th^ xăh An Khê tơ roi, hnam [ok đei hlo\h 20ha kơ tao, tơ dăh nhen dôm sơ năm adrol ki, jo# păh lăp ko\h io\k đei 70 tân kơ tao 1 ha ‘no\h dang ei pă dang 50 tân/ha. Hăm kơ jă kơ tao ‘nhrong hrei ‘nâu ‘no\h 810 hlak 1 k^, kơ tao ‘lơ\ng, 1 ha hnam [ok lăp io\k đei hlo\h 40triu hlak jên. Oei ako\m đ^ đăng jên pơ tăm, vei rong păng ko\ng ko\h ‘no\h đ^ to\k hlo\h 40triu hlak jên ăn 1 ha ‘năi bơih. Pơ yan kơ tao âu, hnam [ok Lê Văn Bộ nhen thoi jang đe\ch, ưh đei xa kiơ. {ok Lê Văn Bộ pơ ma:“Sơ năm ‘nâu jang kơ tao tôch mơ mat, to\ phang đunh kơ na kơ tao ưh jăh tih, truh đei ‘mi hơ nơ\ng ‘no\h đ^ vă truh pơ yan ko\h bơih kơ na kơ tao sơ năm ‘nâu lăp to\ se\t đe\ch. Kơ tao sơ năm ‘nâu lăp ko\h đei dang 50tân/ha.”

Ưh lăp jang ưh đei xa yoa dơng kơ tao ie\ păng kơ jă jur đe\ch, [ok Bộ păng kon pơ lei tơ\ th^ xăh An Khê păng dôm apu\ng găh Hơ le\ch dêh char Gia Lai oei ưh kơ lăp đon kiơ yoa mưh te\ch kơ tao ăn hnam kơ măy pơm s^k Bình Định, ‘no\h hnam kơ măy pơ go\ đe sư io\k s^k. {ok Lê Huy Hồng, tơ\ lei Tú Thủy 1, xăh Tú An, th^ xăh An Khê, đei hlo\h 20ha kơ tao tơ roi, mưh te\ch kơ tao ăn hnam kơ măy pơm s^k Bình Định, đe pơ go\ [ok io\k s^k, jo# kiơ\ kơ jă s^k ‘no\h 11.100 hlak 1 k^. Mă lei kơ so# s^k âu lăp chih tơ\ hla ar đe\ch, mă tơ pă [ok ưh đei io\k 1 k^ s^k yơ. ‘Me\h io\k đei jên, [ok athei te\ch s^k âu ăn hnam kơ măy dơ\ng, hăm kơ jă 10.900 hlak 1 k^, to\ se\t [iơ\ kơ jă blu\ng a 200 hlak 1 k^. Thoi no\h, 1 tân s^k [ok hiong 200.000 dơ\ng păng 1 ha kơ tao ‘no\h hiong vă je# 1triu. {ok Lê Huy Hồng tơ to\ đon pơ ma:“Ko\h kơ tao chơ jur tơ\ hnam kơ măy pơm s^k Bình Định, mưh io\k jên hnam kơ măy ưh kơ kla jên mă pơ go\ nhôn io\k s^k, mưh io\k s^k ‘no\h athei te\ch kơ tă tơ\ no\h hloi mă ưh gơ\h te\ch tơ\ nai, te\ch đang le\ch io\k jên [ât ‘măng jang hnam kơ măy. Sơ năm ‘nâu kiơ\ inh j^ 1 pơ yan kơ tao tăng.”

Ku\m tơ to\ đon thoi no\h mơ\n, [ok Thiều Kim Chung, Kơ dră hơp tak xăh Minh Chung, tang măt ăn 35 u\nh hnam kon pơ lei hăm 250ha kơ tao, tơ\ thôn 4, xăh An Thành, apu\ng Đak Pơ, dêh char Gia Lai, pơ ma:"Mă hơ tuch luch ‘no\h lu sư kla s^k, pơ go\ kon pơ lei. Lu sư tơ le\ch kla ăn bơ\n hăm kơ jă 11.100 hlak, lu sư mât [ơ\r đon pơ joă bơ\n te\ch hăm kơ jă 10.900 hlak. Dang ei mă hơ tuch ‘no\h kon pơ lei pu\ đ^.”

Rơ bâu ‘nu kon pơ lei tơ\ dôm apu\ng găh Hơ le\ch păng Hơ le\ch pơ băh dêh char Gia Lai lăp pôm gơ nang yoa đơ\ng kơ tao đe\ch. Kon pơ lei tơ\ âu te\ch kơ tao ăn 3 hnam kơ măy pơm s^k ‘no\h Hnam kơ măy pơm s^k An Khê, Hnam kơ măy pơm s^k Ayun Pa păng Hnam kơ măy pơm s^k Bình Định. Mă lei, tơ drong te\ch kơ tao, pơ go\ io\k s^k lăp đei hăm dôm u\nh hnam te\ch kơ tao ăn Hnam kơ măy pơm s^k Bình Định đe\ch. Dang ei đ^ vă truh têt bơih, vă đei jên răt tơ mam xa rim năr păng hơ met ăn Têt, lơ hnam kon pơ lei chu pu\ lôh đe\ch bơih. Mưh răt kơ tao, hnam kơ măy akhan ưh đei jên kla ăn kon pơ lei, mă lei mưh kon pơ lei chu lôh ‘no\h, io\k s^k te\ch io\k jên tom măt dơ\ng, lơ kon pơ lei tơ che\ng akhan tơ drong pơ dăr âu ro\ năng đei bơ ngai pơ gơ\r. {ok Phạm Ngọc Niên, tơ\ plei Tú Thủy 2, xăh Tú An, th^ xăh An Khê pơ ma:“Sơ năm ‘nâu tơ [âp lơ mơ mat tat, inh apinh Te\h đak tơ gu\m thoi yơ vă vă kon pơ lei da [iơ\ mơ mat tat, sơ năm ‘nâu kon pơ lei j^ jơ hngâm dêh yoa te\ch kơ tao athei tơ plih io\k hăm s^k thoi âu.”

            2 pơ yan kơ tao je# âu, hnam kơ măy pơm s^k Bình Định kla jên răt kơ tao ăn kon pơ lei tôch kơ hiơ\, pơm ăn rơ bâu ‘nu bơ ngai tơ\ dôm apu\ng găh Hơ le\ch kơ dêh char Gia Lai chông băl năm tơ\ Hnam kơ măy tơ\ apu\ng Tây Sơn, dêh char Bình Định apinh jên hre. Tơ drong ‘nâu pơ dui đunh lơ khei, pơm tơ hiong tơ drong sơ đơ\ng. Đơ\ng ro\ng kơ Khul kơ dră che\p kơ\l 2 dêh char Bình Định păng Gia Lai ăn khul jang hăm hnam kơ măy ‘no\h tơ drong hre jên kơ tao âu ‘nao kla tôm. Pơ yan kơ tao sơ năm ‘nâu, hnam kơ măy âu đei dơ\ng trong jang pha pơm hiong răm ăn kon pơ lei, mă lei tam đei khul kơ dră păng dôm an^h jang kơ pal vei lăng tơ drong đei yoa ăn bơ ngai pơ tăm kơ tao.  

Sơ năm ‘nâu, ako\m đ^ đăng te\h pơ tăm kơ tao tơ\ tơ ring găh Hơ le\ch păng Hơ le\ch pơ băh dêh char Gia Lai đei hlo\h 38.000 ha, to\k vă je# 10 ‘măng pơ têng hăm sơ năm 1999 – 2000. Kơ tao oei vă jing ‘long pơ tăm tơm. Mă lei tơ dăh ưh đei hơ met pơ ‘lơ\ng dôm tơ drong ưh kơ hơ iă, ưh đei hut le# dôm tơ drong kơ ne#, pơ gâm lơ\m tơ drong te\ch mơ dro đơ\ng Hnam kơ măy hăm kon pơ lei, tơ drong jang âu ưh jor gô tơ [âp lơ mơ mat tat. Pơ đ^ kon pơ lei pơ tăm kơ tao păng dôm an^h jang pơm tơ le\ch, te\ch mơ dro s^k ưh ke\ dơ\ng mưh Tơ drong tơ chơ\t te\ch mơ dro hiôk hian (FTA) đei tơ mât yoa, mưh an^h te\ch mơ dro s^k Việt Nam pơih ‘măng, tơ jur, ưh io\k thue# hăm s^k đơ\ng m^nh [ar te\h đak.

                                                   (Dơng tơblơ\ nơ\r Bahnar)