VOV4.Bahnar - Pơlei Alao - pơlei tơnap tao tơ\ xăh Lơ Pang, apu\ng Mang Yang, dêh char Gia Lai. Kon pơlei Bahnar tơ\ âu kơche\ng:“Rơneh lơ kon hơ ioh noh jơnap, pơdro\ng păng tơno\” yuơ noh rơneh lơ kon hơ ioh nhen yang pơxư\, unh om rơneh đơ\ng 5 truh 7 kon hơ ioh tơ\ pơlei âu noh lơ. Păng đơ\ng noh đei he# tơdrong pơngot, hin dơnuh păng kơtul chơdư oei [ôh ling lang hăm lơ unh hnam tơ\ pơlei pơla âu.

Bngai hơnăn Cân, 30 xơnăm oei tơ\ pơlei A Lao tơ oei unh om đơ\ng lăp ‘nao 19 xơnăm, dang ei rơneh đei 4 ‘nu hơ ioh, 2 ‘nu dro\ nglo, 2 ‘nu drăkăn.

 Lơ\m hnam ưh kơ đei tơmam yơ kăp g^t hloh kơ tivi xo. Lơ\m hnam noh đei minh [ar k[ao [a ‘nao kăt đang. ‘Nho\ng ăn tơbăt: minh [ar k[ao [a âu adro# măh xo\ng xa lơ\m 1-2 khei đe\ch, oei dôm khei nai noh athei năm jang xa hơpăh kơ đe vă chă xa.

Pơngơ\t kơ đon hloh noh kon dro\ nglo lăp 11 xơnăm mă lei le# ho\k đơ\ng to\k lăm 2, rim kơ năr kiơ\ me\ [ă năm jang tơ\ mir, vei rơmo dăh mă oei tơ\ hnam rong oh, mă lei ‘nho\ng duh ưh kơ đei chă hơlêm pơtru\t kon hơ ioh năm ho\k. 

Rơneh lơ hơ ioh, tơdrong erih tơnap tap mă lei klo hơkăn Cân tam mă lai yơ kơche\ng truh tơdrong tang găn rơneh hơ ‘la#p lơ\m unh hnam vă kơche\ng chă jang hơto\k mu\k drăm lơ\m unh hnam. Tơroi truh tơdrong xkơ\t rơneh kon hơ ioh lơ\m unh hnam noh Cân akhan: “Bu mă băt băi! Duh ‘meh pơdơh ăh 4 ‘nu kon mă lei ưh kơ ê hơnăp dơ\ng noh thoi yơ? Inh ưh kơ băt chă xkơ\t tang găn ôh... Tơdrong erih adrol ki duh hin dơnuh, dang ei duh oei hin!”

Unh hnam ‘nho\ng Yân oei tơ\ pơlei Alao duh đei 6 ;nu xo\ng xa gơnơm lơ\m pơđ^ 2 sào na, minh [ar j^t tơm tơ[ăr. Tơdrong erih tơnap tap, kơdâu chă xa rim kơ năr, ‘nho\ng Yân akhan:“Tơdrong erih tơnap tap, đei phe [a noh xo\ng xa lơ\m minh [ar khei đe\ch, đang kơ noh năm jang hơpăh kơ đe vă chă tơmam xo\ng xa rim kơ năr”

Hin dơnuh pơngot rơve\t, mă lei lơ unh om adoi ‘meh yang axong rơneh lơ kon hơ ioh. Pơmai Ní, rơneh xơnăm 1979 oei hơ ‘lơ\ kơđoh tơm tơ[ăr xơ\k kro vă te\ch. Mă hlôi đei xâu păng tơdrong erih tơnap tap, mă lei adoi hơpơi rơneh đei lơ kon xâu mơ\n: “Inh ‘meh đei lơ kon xâu noh tơno\, pơdro\ng jơnap găh kon bngai. Rơneh to\ xe\t kon hơ ioh noh duh hin dơnuh tơnap tap bơih, adoi k[ah xo\ng xa bơih. Đei lơ kon hơ ioh noh ‘lơ\ng hloh hă ….”

Rơneh lơ kon hơ ioh pơm ăn tơdrong erih kon pơlei tơ\ pơlei Alao jing tơnap tap hloh. Lơ\m pơlei đei 145 unh hnam, hăm hloh 840 măt bngai mă lei đei hloh 60 unh hnam hin dơnuh pơngot rơve\t. Kxo# unh hnam hin dơnuh hơto\k kiơ\ kơ xơnăm, ăh xơnăm 2013 đei 30 unh hnam noh ăh xơnăm 2014 to\k truh 42 unh hnam. Lơ\m noh, mă lei unh hnam pơngot truh 4, 5 khei, mă kăl noh yuơ đơ\ng rơneh lơ kon hơ ioh, nhen unh hnam Yân 4 ‘nu kon, Lội noh 9 ‘nu, Khap 11 ‘nu…

Tơroi găh tơdronghơvơn pơtho xkơ\t rơneh hơ ioh lơ\m unh hnam tơ\ pơlei Alao, yă Đinh Thị Lan, Kdră Jơnu\m jang găh drăkăn xăh Lơ Pang lao đon akhan: “Tam mă lai yơ inh [ôh tơnap tap nhen chă hơvơn kon pơlei yua trong xkơ\t rơneh kon hơ ioh tơ\ pơlei Alao. Kang [o# truh noh đe tang ‘măng hnam hloi, đang kơ noh pơhach băl akhan: Yua dôm tơdrong xkơ\t tang găn rơneh hơ ioh noh ưh kơ [lep hăm xkơ\t đơ\ng Yang, gô đei lơ tơdrong j^, tơpă ưh kơ ‘lơ\ng hăm jơhngơ\m jăn...”

Tơdrong hlôh vao ưh kơ [lep âu atu\m hăm đon kơche\ng  “Yang pơjing plenh, yang axong tơmam xa” jing minh lơ\m dôm tơdrong tơm pơm ăn kon pơlei tơjră hăm tơdrong xkơ\t rơneh kon hơ ioh lơ, rơneh kon hơ ioh truh lai yơ đ^ noh mă le#. 

Yuơ noh lơ unh om rơneh truh 7, 8 ‘nu kon, pho\ noh rơneh truh 10 ‘nu kon. Yă Đinh Thị Lan tơroi găh tơdrong tơnap tap lơ\m chă hơvơn kon pơlei thoi âu: “Ăh ba truh pơtho akhan noh kon pơlei apinh: Thoi ăi yă [ok bơ\n xơ\ ki thoi yơ? Rơneh đei dôm yơ noh rong dôm ăi, dang ei athei đe chă năm gơ\ nge, ưh kơ ăn rơneh hơ ioh. Ưh ôh, nhôn ưh kơ pơm kiơ\ ôh, pơm thoi noh kơnh đei tơdrong yoch, nhôn ưh kơ ‘meh pơm dôm tơdrong yoch!”

Kdră thôn  Yôh noh tơroi găh tơdrong he\l kơ đond dei [ôh tơ\ pơlei A Lao thoi âu: “Kang [o# hơvơn kon pơlei rơneh 02 ‘nu đe\ch, mă lei kon pơlei ưh kơ mơ\ng kiơ\, rim bngai adoi rơneh lơ kon hơ ioh. Khul hơdruh tơdăm dang ei tơ oei unh om noh rơneh 2, 3 ‘nu. Oei chăl nhôn noh rơneh 5, 6 ‘nu; adrol ki noh rơneh 7, 8 ‘nu, oei khul ‘lo\ hloh noh rơneh yoh kơ 10 ‘nu... Tơdrong erih ưh kơ măh xo\ng xa rim kơ năr, hô\k pơhrăm noh ưh kơ truh tôch, lơ\m pơlei đei hơ ioh ho\k truh lăm 8 lăm 9 noh pă dôm yơ. Tih vơ\ noh năm jang mir, drăkăn 14, 15 xơnăm noh ‘meh oei unh ôm, le# ho\k đe\ch bơih …”

Tơdrong he\l xơ ‘ngon oei bang [enh jơ\ng kông pơlei Alao. Lơ unh om rơneh lơ kon hơ ioh hăt hot jang mir le# he# kon hơ ioh pơngot hal kơ đak oeigô tơ\ hnam. Tơdrong erih kơ hơ ioh tơ\ pơlei Alao gô jing thoi yơ? Me\ [ă đe xư gô đei yua kiơ đơ\ng kon hơ ioh ưh kơ đei ho\k pơhrăm đơ\ng ‘la#p âu? ‘Nâu jing tơdrong mă nhôn hơnơ\ng kơche\ng [ơ\t yak jơ\ng le\ch đơ\ng pơlei hin dơnuh rơneh lơ kon hơ ioh âu.

Lan chih păng rapor