VOV4.Bahnar - Pơ jei băl jang ato\k tơ iung mu\k drăm, vei kơ jăp tơ drong jo\h ayo\ kơ do\ xoang ‘lơ\ng hơ iă kơ hơ dre\ch hơ drung, lơ kon pơ lei kon kông tơ\ Tây Nguyên hlôi đei tơ drong erih xa ph^ tơ to\ dơ no\ ‘lơ\ng, hiôk chơt. Sơng sơ năm ‘nao Đinh Dậu, kon pơ lei vă pơ vei băl kơ jăp hlo\h dơ\ng, vang ako\m jơ hngâm pơ jing tơ drong erih xa roi đunh roi ‘lơ\ng hơ iă [iơ\.

Gơ nơm pơ nam cho\h jang, gơ\h jang kiơ\ khoa ho\k ki thuơ\t dơ\ng, kon pơ lei Ja-rai tơ\ plei Nhing, xăh Nghĩa Hưng, apu\ng Chư Păh, dêh char Gia Lai, hlôi to\k klăih đơ\ng tơ nuh hin, mơ mat tat, man trong pơ lei, kueng [ôt, man hnam kơ jăp ‘lơ\ng. Sơng sơ năm ‘nao 2017, kră pơ lei Myui hmach ăn mih ma duch nă ling lang tơ guăt pôm nơ\r [ơ\r đon, adrin jang xa, pơ lei pơ la roi đunh roi ph^ tơ no\, hiôk chơt.

{ok Myui pơma: “Têt sơ năm 2017 ‘nâu, inh hmach ăn kon pơ lei pơ la tơ [âp lơ tơ drong pu\n ai, erih xa ph^ tơ no\, hiôk chơt, jang xa đei [ôh [iơ\ vă sut pơ đ^ pơ ngot tơ jur tơ nuh hin. Inh hmach ăn kon pơ lei kiơ\ khop hơ nơ\ng tơ guăt 1 [ơ\r đon, vang adrin cho\h jang xa vă gơ\h ph^ tơ no\, adrin vei rong che\h phe, [a phang sơ năm ‘nâu. Inh ku\m hơ pơi ‘me\h đei Đảng păng te\h đak tơ gu\m lơ hlo\h dơ\ng vă kon pơ lei jang sut pơ đ^ pơ ngot, tơ jur tơ nuh hin kơ jăp ‘lơ\ng, vă gơ\h pơ dro\ng, so\ng xa jơ nap, erih xa hiôk chơt.”

Hăm plei Têa Djê, xăh Đak Rơnga (Đak Tô, Kon Tum), tơ drong ar^h sa kơ bơ ngai Sê-đăng ku\m đ^ tơ pl^h pơ têng hăm hơ drol sơ\. Lơ hnam man, pơ bu\ng go\ch [rê tơ ngo\k tơ ngônh lơ\m dôm pơ gar che\h phe, kơ su, tơ [a\r jing ‘lơ\ng. Hăm yă Y Ui, kon pơ lei plei Têa Djê, hơ drol kơ têt, u\nh hnam yă ‘nao man đang hnam tôch kơ ‘lơ\ng, să sap.

Sơ năm ‘nao, yă Y Ui ‘me\h vă dôm tơ drong ‘lơ\ng hơ iă: “ Sơ năm ‘nao âu, ^nh lui nge\h kon pơ lei lơ\m pơ lei tơ goăt 1 jơ hngơ\m đon, ako\m jơ hngơ\m pran vă hơ to\k tơ iung lơ\m tơ drong ar^h sa. U|nh hnam hơ nơ\ng mu\ih ro\h cho\h klăng chu\n na, pơ tăm ‘long kăp g^t vă đei mu\k drăm pơ kom, vei lăng, rong ‘me kon sâu ph^ tơ no\, hơ gei. ‘Me\h rim ‘nu ling lang đei lie\m kâu, ar^h sot. Sơ năm ‘nao, kiơ\ tơ drong joăt tơ\ âu, nhôn et tơ drô ge, vang atu\m chơt hơ iă sơng pơ yan phang lơ\m te\h đak, hmach pran jăng grăng hơ kâu ăn bơ ngai kră, hơ io\h. Kon sâu đei ngôi hơ dai, chơt hơ iă ku\m hăm [ok yă, me\ [a\; pơ lei pơ la 1 jơ hngơ\m đon, tơ drong ar^h sa sơ đơ\ng”.

Pơ jei băl hăm bơ ngai Ja-rai tơ\ Gia Lai, bơ ngai Sê-đăng tơ\ Kon Tum, kon pơ lei bơ ngai Rađe, M’nông tơ\ Dak Lak, Dak Nông oei hăt jang ato\k tơ iung mu\k drăm ‘năi. Am^ Linh, tơ\ peli Ka Na B, xăh Cư M’gar, apu\ng Cư M’gar, dêh char Dak Lak jang xa kiơ\ trong jang pơ gar hơ dai hăm rong kon tơ rong, rong ka, yă đei: 3 ha cao su, 5 sao pơ gar pơ tăm [um hơ [o, rong bơ be, nhu\ng yo\ng păng rong ka. Sơ năm 2016, mă đơ\ng to\ ‘mi kial ưh ‘lơ\ng, [a hơ [o ưh plei lơ, mă lei gơ nơm pơ tăm lơ kơ loăi ‘long, rong kon tơ rong mă u\nh hnam Am^ Linh oei đei io\k yoa kơ jăp, pơ huach tôm jên jang oei rơ kăh hlo\h 60 triu hlak jên. Mât lơ\m sơ năm ‘nao 2017, u\nh hnam Am^ Linh vă pơ tăm thim pơ mâu dơ\ng.

Am^ Linh hơ me\ng:“Mât lơ\m sơ năm ‘nao, hnam nhôn adrin jang xa vă hơ to\k mu\k drăm, pơm sơ đơ\ng tơ drong erih, adrol sơ\ inh đ^ rong bơ\n bơ be, nhu\ng păng rong ka bơih. Dang ei inh vă pơ tăm dơ\ng pơ mâu, yoa kiơ\ kơ inh [ôh trong jang ‘nâu jang [ônh mă lei đei yoa lơ. Mưh pơ tăm pơ mâu đei xa lơ ‘no\h inh ‘me\h kon pơ lei vang jang kiơ\ ‘năi, vă tơ gop pơm hơ to\k tơ drong erih xa ăn kon pơ lei, inh vă pơ tho ăn kon pơ lei trong pơ tăm pơ mâu âu”.

Pơ nam jang sa, hơ drin ho\k pơ hrăm ki thuơ\t pơ tăm che\h phe, u\nh hnam Ami Hạnh, oei tơ\ plei Dak Prí, xăh Nâm N’Dir, apu\ng Krông Nô, de#h char Dak Nông, hlôi đei mu\k drăm ‘măn răk, man đei hnam ‘lơ\ng, răt bơ\n tơ mam yua păng ăn kon hơ ‘lơ\p ho\k pơ hrăm tôm. Hăm 3 hec tar che\h phe plei, pơ yan âu ki u\nh hnam yă hlôi phe\ đei hlo\h 11 tân che\h phe găr. Tam mă lăp đon hăm io\k yua âu, Ami Hạnh tơ roi, u\nh hnam kăl kơ hơ drin lơ hlo\h dơ\ng vă đei io\k yua lơ hlo\h.

Am^ Hạnh pơma: “ Sơ năm âu ki to\ phang pơ đang, ^nh tơ che\ng hơ drin pơm kiơ\ ‘mơ ‘met đak tơ ru\ih, vei lăng che\h phe, kơ na u\nh hnam oei phe\ io\k đei hlo\h kơ sơ năm hơ drol. Sơ năm hơ drol io\k 10 tân ‘no\h sơ năm ‘nâu đei 11 tân. Mă lei hơ yu\h to\ ‘mi nhen âu ki ‘no\h tơ drong vei lăng che\h phe tôch kơ mơ mat. ‘No\h ^nh athei hơ drin đ^ jơ hngơ\m, lăng kiơ\ đơ\ng hơ drol vă vei lăng che\h phe mă ‘lơ\ng, sơ năm tru\h ‘no\h athei jang ăn io\k yua lơ hlo\h kơ sơ năm ‘nâu.” 

Lơ\m sơ năm âu ki, mă đơ\ng to\ ‘mi kial ưh kơ ‘lơ\ng, mă lei gơ nơm adrin jang xa, vei rong ‘long che\h phe kơ na u\nh hnam mo\ Su Nròng Thoại, tơ\ thôn 3 xăh Đinh Trang Thượng, apu\ng Di Linh, Lâm Đồng, oei io\k đei hlo\h 4 tân che\h phe găr. Sơ năm ‘nâu, u\nh hnam mo\ xa Têt đei tôm tơ mam, hiôk chơt [iơ\ kơ sơ năm sơ\. Mo\ ku\m răt hơ met tôm bơ\n pho\ng vă săy ăn che\h phe, vă sơ năm truh gơ\h đei plei ‘lơ\ng [iơ\.

Mo\ Su Nròng Thoại, chơt hơ iă: “Sơ năm ‘nao truh, sơ năm so đ^ bơih, hmach ăn rim răih bơ ngai xa têt chơt hơ iă, jang xa đei [ôh. Kon pơ lei xa têt athei gơ\h ‘mơ ‘met ‘năi, le# kơ brăh brư, pơ huach kư\ kă, đ^ đăng bơ ngai chă thông têt hiôk chơt păng u\nh hnam tơ [âp lơ tơ drong pu\n ai. Hơ pơi ‘me\h kon pơ lei lơ\m sơ năm ‘nao âu jang [a, jang che\h phe đei io\k yoa lơ hlo\h sơ năm sơ\.”

Sơ năm 2016, hơ met pơ ‘lơ\ng dôm tơ drong mơ mat tat găh hơ yu\h to\ ‘mi kial, u\nh hnam [ok Y’Drich Kman, oei tơ\ xăh Bông Krang, apu\ng Lak, de#h char Dak Lak, hlôi lăng kăl vei lăng tiu, pơ tăm [a, rong rơ mo, rong pơ be, đơ\ng ro\ng jo# đ^ jên jang oei io\k đei hlo\h 40 triệu hlak jên. Sơ năm ‘nao âu, [ok hlôi tơ le\ch trong vă jang hơ dăh vă hơ to\k tơ iung mu\k drăm kơ jăp ăn kơ u\nh hnam.

{ok Y’Drich Kman tơ roi: “ Lơ\m sơ năm 2017 âu u\nh hnam nhôn gô hơ to\k tơ iung mu\k drăm kiơ\ trong vei lăng ‘long che\h phe, tiu mă ‘lơ\ng vă đei plei lơ, vei lăng ‘lơ\ng ăn rơ mo, pơ be. Yak lơ\m sơ năm ‘nao âu ap^nh hmach ăn kơ m^h ma duch nă lơ\m pơ lei ling lang pran jăng grăng hơ kâu, jang sa roi ‘năr roi to\k pơ dro\ng.”

Thuem tơ blơ\

Lơ sơ năm ‘nâu, nge# nhơ\n A Jar, Plei Don, phương Quang Trung, pơ lei tơm Kon Tum, dêh char Kon Tum chih răk lơ tơ drong juăt, tơ drong hơ ‘mon, nơ\r pơ đơ\k… kơ kon pơ lei dôm hơ dre\ch kon kông tơ\ tơ ring. Lơ\m sơ năm 2016, nge# nhơ\n A Jar chih ako\m đei 10 tơ drong tơ roi hơ ‘mon kơ bơ ngai Bahnar, Sêdang, Jarai ... Băt hơ dăh găh tơ drong juăt, đei kon pơ lei lui yơm, [ok ku\m jing m^nh lơ\m dôm ‘nu bơ ngai đei An^h sek tơ lang kon pơ lei pơ lei tơm Kon Tum, dêh char Kon Tum lui, krao pơm bơ ngai chă pơ ma tơ blang nơ\r kon kông lơ\m dôm tơ drong sek [ơm truh kon pơ lei kơ dih.

Tơ roi găh tơ drong vă jang đơ\ng kơ dih lơ\m sơ năm ‘nao, [ok A Jar pơ ma: “Sơ năm 2016, đei an^h sek tơ lang pơ lei tơm, dêh char krao chă pơ ma tơ blang nơ\r lơ\m dôm ‘măng sek tơ lang [ơm truh kon pơ lei Jơlơng, Rơngao, Sêđăng, Bahnar păng Jarai mă đe sư ưh kơ băt nơ\r yoăn. Mă đơ\ng kră bơih ră, mă lei sơ năm truh, inh vă adrin ho\k pơ hrăm dơ\ng, vă hlôh vao lơ nơ\r kon kông tơ\ Kon Tum, vă mưh vang mơ\ng sek tơ lang ba gơ\h jang ‘lơ\ng [iơ\ hơ năp jang đơ\ng 1 ‘nu bơ ngai chă pơ ma tơ blang nơ\r ăn kon pơ lei”./.                                                                        

Tơblơ\: Dơ\ng - Thuem