VOV4.Bahnar – Kơsô̆ bơngai ƀơm jĭ Covid-19 tơ̆ Đăk Lăk tŏk bŏk oei tŏk lơ hli hlơt. Đei pơlei đei truh  34 ‘nu bơngai ƀơm jĭ lơ̆m 1 giĕng. ‘Nguaih kơ tơdrong tơpoh, tơroi y tê̆ ưh tơpăt, pơm ăn anih jang y tê̆ tơnap kơ hơlen, noh tơdrong pơkăp oei tơklăh tơ̆ hnam jing tơdrong hiơ̆r hloh. Mă kăl lơ bơngai chôt vih đơ̆ng tơring hơbuh pơrang roi năr roi lơ, pơm ăn pơrang tơpoh lang xă roi tŏk kơjung, pơkăl dôm tơring lơ̆m dêh char kăl đei trong jang tenh kuăng vă hơmet, hơtŏk hloh dơ̆ng tơdrong jang kơjăp lơ̆m tang găn pơrang jĭ tơpoh.

Giĕng âu ki, tơ̆ Đăk Lăk đei dơ̆ng apŭng M’Drak đei bơngai ƀơm jĭ SARS-CoV-2 mă blŭng lơ̆m ‘măng pơrang jĭ hơbuh âu. Bơngai âu đơ̆ng plei tơm Hồ Chí Minh chôt vih hlôi pơkăp oei tơklăh 1 giĕng tơ̆ unh hnam, tơ̆ thôn 16 xăh Ea Riêng. Jơnŭm pơgơ̆r jang tang găn păng tơjră jĭ Covid 19 tơ̆ tơring hlôi axong 5 tơdrong jang, hơlen tơdrong pơm kiơ̆ pơkăp oei tơklăh tơ̆ unh hnam hăm 164 ‘nu bơngai. Yă Trần Thị Thanh, Kơdră Anih jang Y tê̆ xăh Ea Riêng ăn tơbăt, mă lơ noh rim bơngai adoi pơm kiơ̆ ƀlep dôm tơdrong pơkăl đei chih lơ̆m pơkăp oei tơklăh đơ̆ng Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh, nhen kĭ pơkăp oei tơklăh, hơmet tôm đak pơgang pơlôch xơmach, xơkơ̆t test renh tơ̆ anih jang y tê̆.

Rim unh hnam đei bơngai pơkăp oei tơklăh adoi kơtol kơƀang chih tơbang vă kon pơlei băt hơlen. Chŏng mă, kiơ̆ kơ yă Trần Thị Thanh, oei lơ anih tam mă ƀlep pơm ăn pơrang jĭ tơpoh lang xă mă tơdrong hơmet dang ei tam mă kơjăp tơ̆ xăh: “Xăh Ea Riêng jing tơring tơnap tap hloh, đei hnam noh đei lăm pơkăp oei hơdrô̆, đei hnam noh ưh kơ đei; hnam yô chơgaih duh tam mă xơđơ̆ng. Mă pêng noh hnam iĕ. Mă puăn noh ưh đei xơđơ̆ng găh pơlôch xơmach pơrang jĭ lơ̆m unh hnam; unh hnam oei atŭm minh anih đang kơ noh yua tơmam atŭm mơ̆n. Thoi noh tơdrong jang tang găn păng tơjră pơrang adoi oei ƀơm lơ tơnap tap”.

Kơsô̆ bơngai đơ̆ng plei tơm Hồ Chí Minh păng dôm dêh char hli hlơt găh pơrang jĭ Covid 19 chôt vih tơ̆ Đăk Lăk roi năr roi lơ, tơbang adrol pơrang jĭ tơpoh roi kơ hli. Pơtơm đơ̆ng tơdrong tơroi y tê̆ ưh đei tơpăt, ưh kơdih pơm kiơ̆ pơkăp oei tơklăh, minh ‘nu jang tơ̆ anih jang găh gre vih vơ̆t tơ̆ Buôn Ma Thuột hlôi tơpoh jĭ ăn hloh 10 ‘nu, păng bơngai jang âu jing bơngai pŭ răm kơtang hloh, ƀơ̆t pơđĭ 5 ‘nu lơ̆m unh hnam adoi ƀơm jĭ. Kơtă đơ̆ng rŏng kơ noh, 1 ‘nu nai, mă tơroi hơdăh găh tôm tơdrong, kĭ pơkăp oei tơklăh tơ̆ hnam hloi tơ̆ pơlei Ea Bhok, xăh Ea Bhok, apŭng Cư Kuin, mă lei đơ̆ng rŏng kơ noh duh oei tơpoh lang xă lơ̆m jâ̆p pơlei, hăm jê̆ 40 ‘nu ƀơm jĭ. Pơlei Khóa, xăh Cư Pui, apŭng Krông Bông, duh đơ̆ng 1 ‘nu pơkăp oei tơklăh tơ̆ unh hnam mă tơpoh jĭ hăm 14 ‘nu nai. Ƀok Trần Hồng Thái, Kơdră  thôn Tân Đông, xăh Ea Kênh, apŭng Krông Pak ăn tơbăt, thôn gơh hơlen kơjăp, vei xơđơ̆ng bơngai pơm kiơ̆ pơkăp oei tơklăh ưh đei lĕch đơ̆ng hnam, mă lei tơdrong hơlen pơkăp oei tơklăh lơ̆m unh hnam đĕch, jing tơdrong ‘nguaih kơ xơnong jang: “Lơ̆m minh unh hnam mă  F1 pơkăp oei tơklăh noh bơngai lơ̆m unh hnam gô jing F2. F1 ưh lĕch đơ̆ng hnam, mă lei dôm bơngai tăp dăr, dôm F2 duh oei lĕch tơ̆ ‘nguaih đĕch. Thoi noh tơdrong pơkăp oei tơklăh thoi noh hăm đei xơđơ̆ng dăh mă ưh, pơđĭ anih jang chĭnh trĭ duh tŏk bŏk oei pơngơ̆t kơ đon găh tơdrong noh”.

Pơrang jĭ Covid-19 hơbuh ‘măng mă 3 âu tơ̆ dêh char Đăk Lăk, kơsô̆ hloh 50 ‘nu ƀơm F0 noh tơpoh đơ̆ng dôm bơngai chôt vih đơ̆ng tơring pơrang jĭ hơbuh hli đơ̆ng ‘nguaih kơ dêh char ăn ƀôh tơdrong hiơ̆r tih mă Đăk Lăk tŏk bŏk oei tơjră. Ƀok Nay Phi La, Kơdră Anih jang Y tê̆ Đăk Lăk ăn tơbăt, mưh ưh tang găn kơjăp tơdrong tơm tơpoh pơrang jĭ nhen khei năr âu ki, anih jang y tê̆ tơ̆ tơring gô ưh kĕ tang găn:  “Đơ̆ng  1’nu  F0 noh gô pơdui tŏ xĕt  jat noh 100 truh 150 ‘nu F1 păng hloh 300 ‘nu F2, thoi noh, tơdrong chơ chă, hơlen pham gô jing tơdrong hrat hrĭn hăm anih jang y tê̆. Kơyuơ noh, roi hrat lơ̆m tơdrong chơ chă đunh noh pơrang jĭ roi tơpoh tenh kuăng”.

Mă hlôi đei tơdrong pơkăp jang hadoi hăm plei tơm Hồ Chí Minh păng dôm dêh char găh pơbăh nhen Đồng Nai, Bình Dương vă ‘nhăk kon pơlei vih tơ̆ pơlei pơla, mă lei truh dang ei Đăk Lăk duh tam mă jang keh. Lơ̆m kơplăh noh, kơ rơbâu bơngai đơ̆ng dôm dêh char găh pơbăh duh oei yak kiơ̆ jăl trong 14 pơtoi chôt vih hăm gre honđa kơdih po.

‘Nao âu hloh, lơ̆m kơmăng năr 29/7, đei pơhlom 700 ‘nu bơngai hao gre honđa đơ̆ng Đồng Nai vih tơ̆ Đăk Lăk. Vă vei xơđơ̆ng ăn khul bơngai âu, khul jang kơpal athei hơlen rok jăl trong yak. Lơ̆m kơplăh noh tơdrong pơkăp jang đơ̆ng Anih vei lăng kon pơlei dêh char Đăk Lăk gô xơng hloh 500 ‘nu bơngai đei tơring hơbuh pơrang jĭ chôt vih tơ̆ tơring. Lơ̆m noh, dêh char pơkăp hơdăh dôm bơngai mă ƀơm tơnap tap lơ̆m tơring pơkăp pơvei axong adrol. Lơ̆m minh ƀar năr, akŏm tơbang đơ̆ng dôm tơring păng dôm anih chih măt lơ̆m website, hlôi đei pơhlom 10.000 ‘nu bơngai lơ̆m tơring pơrang jĭ hơbuh hli chih măt chôt vih tơ̆ pơlei pơla. Mă thoi noh, kiơ̆ kơ yă H’Yim Kdoh, Phŏ Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Đăk Lăk, dang ei dêh char tŏk bŏk oei akŏm tơpăt pơrang jĭ, noh duh tơnap pơkăp xơng kon pơlei chôt vih đơ̆ng dôm dêh char:  “Dang ei dêh char tŏk bŏk oei pơm kiơ̆ Tơchơ̆t  16 noh tôch tơhlăk. Mă ƀar noh pơrang jĭ lơ̆m dêh char pơtoi hơbuh hli tơ̆ minh ƀar tơring, thoi noh duh tơnap vă vei  xơđơ̆ng ăn kon pơlei chôt vih. Dang ei dêh char oei akŏm tôm tơdrong ăn tơdrong hơmet jĭ, vei lăng, hơlen dôm bơngai ƀơm jĭ păng F1, F2”.

Dang ei, plei tơm Buôn Ma Thuột păng minh ƀar tơring kơ dêh char Đăk Lăk tŏk bŏk oei pơkăp pơvei kiơ̆ Tơchơ̆t 16. Dêh char tơrĕk tơjră pơrang tơ̆ tơring ‘mơ̆i noh tam mă tom hăm tơdrong ‘nhăk kon pơlei chôt vih đơ̆ng tơring hơbuh pơrang jĭ. Dôm tơring âu duh athei pơm kiơ̆ dôm trong jang tơdăng vă xơng kon pơlei tŏk bŏk kơdih hao gre honđa chôt vih tơ̆ pơlei pơla. Ăh vih truh pơlei pơla, mă pơm kiơ̆ ƀlep dôm tơchơ̆t nhen tơroi y tê̆, pơkăp oei tơklăh tơ̆ hnam, mă lei hăm tơdrong erih tơpă kơ rim unh hnam noh anih jang kơpal adoi tơnap kơ hơlen. Tơpă ăn ƀôh, hơlen kơjăp đơ̆ng ‘nguaih, hơtŏk pran tơdrong hơlen pơrang jĭ, chơ chă bơngai ƀơm jĭnoh tam mă măh ăn tơdrong tang găn tơpoh jĭ. Lơ unh hnam mŭk drăm tơnap tap, tơdrong erih hrăt hrot, păng mă kăl noh găh hlôh vao, đon hơlăng lơ̆m tang găn pơrang jĭ tam mă tơnăp, tŏk bŏk jing minh tơdrong kue kăl hrôih pơ ‘lơ̆ng. Hơbŏ, ‘nguaih kơ pơkăp 5K tang găn pơrang jĭ, kăl băt hơdăh, tơgŭm vă bơngai pơkăp oei tơklăh tơ̆ hnam pơm kiơ̆ 3 tơdrong adrô̆, noh xŏng xa adrô̆, pơnhan kơli adrô̆, lăm oei adrô̆; păng hnam yô chơgaih adrô̆ hloi.

Lan chih păng pơre nơ̆r