VOV4.Bahnar - Sơ năm ‘nâu, tơ̆ hơ năp tơ drong jĭ Covid-19 oei tơ pŏh tôch hơ mơt tơ̆ Tây Nguyên, lăng kiơ̆ rim tơ drong tơ̆ yăn âu, kơ dră chĕp kơ̆l păng khul kơ dră pơ gơ̆r tơ̆ dôm dêh char Tây Nguyên tơ chĕng hơ len pơ gơ̆r ƀlơ̆k hơ dơ̆r 52 sơ năm Năr Ƀok Hô lôch hơ chăng mă lăp, iŏk yoa trong pơ gơ̆r trư̆k tuyê̆n. Tơ drong pơ gơ̆r rim tơ drong jang athei pơm kiơ̆ ‘lơ̆ng dôm trong tang găn jĭ Covid-19 tơ̆ rim anih, tơ ring tơ rang. Mă đơ̆ng thoi nŏh ră, kon pơ lei dôm hơ drĕch hơ drung Tây Nguyên ling lang ƀlŏk truh Ƀok hăm ƀĕnh jơ hngâm đon ‘mêm kơ eng kŏng tih tên đơ̆ng Ƀok hăm kon pơ lei Tây Nguyên:

Yă H Dung Du (rơ neh sơ năm 1960), oei tơ̆ plei Yukla 1, xăh Đắk Liêng, apŭng Lắk, dêh char Dak Lak ƀôh tôch chơt hơ iă păng ‘nă hal yua kơ hlôi đei năm tơ̆ tơ ring găh tu hŏk pơ hrăm. Yă H Dung tơ roi, sơ năm 1972, ƀơ̆t kơ plăh tơ blăh vang krưp krĕnh, yă hăm 1,2 ‘nu buăl lơ̆m pơ lei đei năm tơ̆ tơ ring găh tu hŏk pơ hrăm tơ̆ Hnam trưng hŏk tro tơ ring Pơ băh kơ sô̆ 3 tơ̆ dêh char Bắc Thái (Thái Nguyên dang ei). ‘Nâu kŭm jing ‘măng hŏk tro tơ ring Pơ băh tuch luch đei năm tơ̆ tơ ring găh tu hŏk pơ hrăm hơ drol kơ năr tơ ring Pơ băh rơ ngei. Đơ̆ng rŏng 3 sơ năm hŏk pơ hrăm tơ̆ tơ ring găh Tu, truh khei 9 sơ năm 1975, teh đak rơ ngei, yă đei brŏk hơ lơ̆k tơ̆ pơ lei pơ la păng hơ nơ̆ng hŏk pơ hrăm tơ̆ Hnam trưng teh đak rong ‘me dêh char Dak Lak ( dang ei ‘noh Anih pơ tho pơ hrăm hơ nơ̆ng dêh char Dak Lak).

Yă H Dung Du (tơ oei hơ drol păh ‘ma) păng đe buăl hơ dai lăm ƀơ̆t hŏk tơ̆ hnam trưng hŏk tro tơ ring pơ băh kơ sô̆ 3, sơ năm 1972

Kơ plăh hŏk pơ hrăm tơ̆ tơ ring găh Tu, mă đơ̆ng tơ drong mơ mat tat gleh hrat yua đơ̆ng tơ ring găh Tu athei pơ jing păng vei lăng đei yua kach mạng hai păng athei tơ gŭm tôch ai ăn hơ nih tơ blăh tơ ring Pơ băh hai, mă lei tơ drong ‘mêm păng tơ drong vang tơ gŭm đơ̆ng rim kang ƀô̆ khŭl linh păng kon pơ lei hăm rim hŏk tro tơ ring Pơ băh oei ling lang hiôk ‘lơ̆ng. Mă loi ‘noh jĭ lơ̆m kơ plăh hŏk pơ hrăm tơ̆ hnam trưng, yă đei mơ̆ng tơ roi lơ găh Ƀok Hồ păng dôm tơ drong ‘mêm đơ̆ng Ƀok ‘măn ăn teh đak păng kon pơ lei. Dôm thây kô ling lang tơ tă kơ hŏk tro athei 1 jơ hngơ̆m đon, ‘mêm kơ eng păng tơ gŭm băl nhen nơ̆r Ƀok Hồ hlôi pơ tho.

Mă đơ̆ng tam mă tơ ƀơ̆p Ƀok Hồ ‘măng hơ yơ ră, mă lei hăm tơ drong ‘mêm đơ̆ng Ƀok hlôi ‘măn ăn kơ kon oh đơ̆ng tơ ring Pơ băh năm tơ̆ tơ ring găh Tu hŏk pơ hrăm. Tơ drong ‘mêm ‘noh tôch kơ kăp gĭt, tơ drong ‘mêm ‘noh tơ klep nhen sĕch hơ kar. Đĭ đăng kon oh rim hơ drĕch hơ drŭng lơ̆m tơ ring pơ băh năm tơ̆ ‘noh đei hŏk pơ hrăm jing bơ ngai vă đơ̆ng rŏng đei yua. Đơ̆ng noh hŏk tro tơ ring găh Pơ băh lu nhôn tôch kơ chhôk hơ iă.

Yă H Dung Du năm tơ mang dơ̆ng tơ̆ Hà Nội lơ̆m sơ năm 1982

Ƀok Hô hơ nơ̆ng đei ƀôh rim năr lơ̆m dôm tơ drong jang juăt jue kơ bơ ngai Tây Nguyên, ‘nŏh jĭ mir rŏh, jĭ kong nuh unh. Yă Aduôn Khuen, 79 sơ năm tơ̆ plei Tơ lơ, xăh Ea Na, apŭng Krông Ana, dêh char Dak Lak hơ nơ̆ng ƀlŏk truh um rup chơ khŏ kơ su, hnam kơ jung anih Ƀok oei, tơ klep kơ jăp hăm tơ drong arih păng tơ drong jang đơ̆ng Ƀok Hô, ƀôh jơ hngâm đon ‘lơ̆ng hơ iă, ưh đei pơ ang pơ rŏ đơ̆ng ƀok Kơ dră chĕp kơ̆l, jơ hngâm đon bơ̆n bu bu kŭm hưch hanh, hiôk hia iă ƀlŏk truh kơ Ƀok Hô ‘mêm kơ eng. Yă Aduôn Khuen tơ roi:

“Inh hơ nơ̆ng ƀlŏk bơ nê kơ Ƀok Hô. Dôm tơ drong mă Ƀok hlôi bơ̆ jang ăn hơ drĕch hơ drung, ăn tĕh đak. Đơ̆ng oei tơ blăh vang truh năr tĕh đak rơ ngei, hiôk hian Ƀok Hô ling lang năm hơ doi hăm tĕh đak trĭh đĭ jơ hnơr arih. Ƀlep ƀât têt rơ ngei kơ tĕh đak sơ năm dŏh sơ̆, nhôn oei ‘lơ ‘lơ̆p ngăl, um rup Ƀok Hô đei ƀĕnh jơ hngâm đon ‘mêm kơ eng. Đĭ đăng kon pơ lei ƀlŏk hơ dơ̆r, băt bơ nê kơ Ƀok Hô lơ dêh.”

Kŭm hăm kon pơ lei rim tơ ring lơ̆m teh đak sơng Têt rơ ngei, lơ̆m dôm năr âu, kon pơ lei Bana tơ̆ jơ̆p rim pơ lei pơ la jê̆ hơ tăih tơ̆ dêh char Gia Lai ‘noh ƀlŏk rơ nguơ̆ kơ Ƀok Hồ, bơ ngai hlôi hơ nhăk ăn tơ drong rơ ngei hiôk hian ăn hơ drĕch hơ drŭng Việt Nam. K Pui Hgom, bơ ngai Ba Na, plei Thong B, xăh Ia Hrú, apŭng Chư Pưh, dêh char Gia Lai, tơ roi:

“Ĭnh oei mơ lôh, rŏ lăng ưh kơ băt găh ƀok Hồ lơ nhen chăl ƀok yă ĭnh, rim jơ hnơr năm hơ drol. Ƀơ̆t oei ‘lơ̆p, ĭnh đei băt ƀok Hồ kiơ̆ dôm hlak rup, đơ̆ng đơ̆ng rŏng âu ‘lŏ ƀiơ̆ ‘noh ĭnh đei băt kơ ƀok Hồ kiơ̆ dôm phim, păng kiơ̆ dôm phim ‘noh hlôi tơ gŭm ĭnh hlôh găh ƀok Hồ lơ hloh. Ĭnh ‘noh sơ năm mơ lôh, mă lei ĭnh tôch kơ bơ nê kơ ƀok Hồ yua kơ đei ƀok Hô teh đak mă đei năr rơ ngei nhen năr ‘nâu. Truh dang ei tơ drong arih sa kon pơ lei phĭ tơ nŏ, bu bu kŭm đei tơ drong hiôk arih ‘lơ̆ng ‘noh gơ nang đơ̆ng đei ƀok Hồ. Ưh khan lăp hơ drô̆ ĭnh, mă kon pơ lei Ba Na tôch kơ ‘mêm kơ ƀok Hồ”.

Plei Sa Pa, xăh Thuận An, apŭng Đak Mil, dêh char Dak Nông đei vă jê̆ 90% kon pơ lei bơ ngai M’Nông arih xa. Dôm sơ năm âu ki, gơ nơm đei Đảng, tĕh đak tơ gŭm tơ lĕch jên chô̆ unh điên, pơm trong, man hnam trưng, hnam pơ gang kơ na tơ drong arih xa kơ kon pơ lei roi tŏk ‘lơ̆ng. Ƀok Y BLinh Ding tơ̆ plei Sa Pa, xăh Thuận An, apŭng Đak Mil ăn tơ băt:

“Kon pơ lei tơ̆ pơ lei hơ nơ̆ng ƀlŏk bơ nê kơ Ƀok Hô, yoa Ƀok iŏk đei tơ drong rơ ngei hiôk hian ăn hơ drĕch hơ drung. Gơ nơm kơ Đảng păng tĕh đak tơ gŭm, tơ lĕch jên chô̆ unh điên, pơm trong, man hnam trưng, hnam pơ gang kơ na tơ drong arih xa kon pơ lei roi tơ plih ‘nao. Kon hơ ‘lơ̆p đei năm hŏk tơ̆ hnam hŏk kơ jăp ‘lơ̆ng. Kon pơ lei jĭ jăn đei năm khăm hơ met tơ̆ hnam pơ gang, mư̆h khăm hơ met jĭ đei tĕh đak tơ gŭm the ƀao y tê̆. Trong đei mam ƀê tông truh tơ̆ jơ̆p pơ lei tơ gŭm ăn kon pơ lei yak vih vât tôch hiôk hian. Lơ pơ lei hrei ‘nâi tơ plih ‘nao ‘lơ̆ng hơ iă, mŭk drăm roi tŏk, tơ drong arih xa găh jơ hngâm đon kơ kon pơ lei đei tŏk kiơ̆”.

Truh Kon Tum, mơ̆t tơ̆ dôm plei hơ yơ kŭm bưh kơ bơ ngai Xơ đăng, Ba Na, Giẻ - Triêng, Jrai, B’râu, Rơ Măm… kŭm ƀôh hla kơ Đảng, hla kơ Teh đak păng rup Ƀok Hồ đei hơ tol tơ̆ dôm hơ nih ‘lơ̆ng lơ̆m Rông kơ pơ lei. Rup ‘noh kŭm ƀônh kơ ƀôh, ƀônh kơ tơ ƀơ̆p mư̆h truh tơ mang tơ̆ hnam kơ kon pơ lei lơ̆m pơ lei. Hăm kon pơ lei kơ rim hơ drĕch kon kông tơ̆ Kon Tum, Đảng, Ƀok Hồ hlôi hơ nhăk ăn dôm tơ drong ‘lơ̆ng hơ iă hloih ăn kon pơ lei. Ƀơ̆t teh đak đei tơ klăh yua đơ̆ng tơ blăh vang, Đảng, Ƀok Hồ krao hơ akŏm rim ‘nu vang iung jang tơ gar iŏk dơ̆ng tơ drong rơ ngei. Ƀơ̆t rơ ngei, Đảng, ƀok Hồ vei lăng bơ ngơ̆t ăn tơ drong arih sa kon pơ lei. Ŭnh điên, trong, hnam trưng, hnam pơ gang đang dei hlôi truh đĭ hăm dôm tơ ring hơ tăih hơ tŏ, tơ ring mơ mat tat hloh. Kŭm yua thoi noh, kon pơ lei rim hơ drĕch hơ drŭng kon kông tơ̆ Kon Tum mĭnh jơ hngơ̆m đon kiơ̆ Đảng, kiơ̆ ƀok Hồ. Rơ neh lơ̆m rơ ngei, hiôk hian, A Đi, mĭnh ‘nu kon kơ bơ ngai Xơ đăng sơ năm ‘nâu 39 sơ năm, dang ei pơm Phŏ Bí thư Đảng xăh Đăk Tờ Re, apŭng Kon Rẫy tơ băt, đei hŏk pơ hrăm, đei Đảng vei lăng, pơ tho sư mă jang đei nhen hrei ‘nâu păng ling lang băt bơ nê găh tơ drong ‘noh. A Đi kŭm lui ngeh hăm tơ drong chĕp kơ̆m đơ̆ng Đảng, teh đak tơ̆ hơ năp kơnh jĭ COVID-19 gô kĕ tang găn jĭ:      

“Đơ̆ng năr rơ ngei teh đak, gơ nang đơ̆ng đei Đảng, ƀok Hồ, năr ‘nâu đĭ đăng kon pơ lei đơ̆ng jơ hnơr mơ lôh truh bơ ngai kră ling lang hơ tŏk jơ hngơ̆m đon tơ goăt tơ goăl, ling lang ‘mêm kơ eng băl, ‘mêm kơ teh đak, lăng kăl jang sa, hơ tŏk tơ iung mŭk drăm ŭnh hnam, tơ drong arih sa kơ kon pơ lei đei phĭ tơ nŏ, hiôk hian. Kơ dih kâu ĭnh gô krao hơ vơn kon pơ lei hơ nơ̆ng hơ tŏk jơ hngơ̆m đon ‘noh, hơ drin hloh dơ̆ng lơ̆m jang sa, pơ trŭt hơ tŏk tơ iung mŭk drăm ŭnh hnam, ư̆h kơ lê̆ kon pơ lei mơ mat tat, pơ ngot dơ nuh hin. Rim unh hnam athei pơ tho khan kon hơ lơ̆p pơ năm hŏk pơ hrăm vă đei hlôh vao, băt tơ mơ̆t yua dôm tơ drong ‘lơ̆ng, tơ drong hơ iă ăn kơ dih kâu, ŭnh hnam păng tơ pôl. Ĭnh lui ngeh tơ̆ tơ drong chĕp kơ̆l đơ̆ng Đảng, hăm tơ drong joăt joe 1 jơ hngơ̆m đon đơ̆ng kon pơ lei lơ̆m teh đak păng rim teh đak lơ̆m apŭng plĕnh teh, lơ̆m khei ‘năr tơ jê̆, jĭ hơ buh COVID-19 gô jăh đei tang găn kĕ đĭ”.

Dơ̆ng hăm Thuem: Tơ blơ̆