VOV4.Bahnar -Tây Nguyên to\k bo\k to\ phang kơ tang. Dang ei 2 de#h char tơ\ Tây Nguyên ‘no\h j^ Kon Tum păng Gia Lai hlôi hơ met ăn ư\h kơ pu\n ai xar bar yua đơ\ng to\ phang pơ đang. {ơ\t mă kiơ\ tơ roi tơ băt đơ\ng An^h jang tơ roi tơ băt găh hơ yu\h to\ ‘mi kial tơ ring Tây Nguyên, 1 lơ\m 1,2 gie\ng tru\h, tơ dăh oei ư\h kơ đei ‘mi ‘no\h to\ gô roi to\k kơ tang hlo\h. Hơ tuch gie\ng âu ki, Pho\ thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc ku\m hlôi đei ‘măng năm dăr lăng găh tơ drong to\ phang kơ de#h char Gia Lai, Kon Tum vă pơ gơ\r tơ drong jang tang găn to\ phang [ơ\t măt ku\m nhen đunh đai tơ\ tơ ring Tây Nguyên.

 Kơ dơ chu\n na [a đak Ia Sah kơ kon pơ lei Jarai tơ\ plei H’Mrong Yố hai, xăh Ia Ka, apu\ng Chư Păh, de#h char Gia Lai to\k bo\k lơ\m ‘măng to\ phang pơ đang. Năm tơ mang lăng chu\n na tơ\ hơ la to\ hlơ hle\ng, yă Rơ Châm H’ Đuh tơ roi tơ băt, kơ dơ chu\n âu xă 30 hec-ta tam mă đei lai yơ đei to\ phang mă lei sơ năm ‘nâu [a đ^ lôch kro vă je# 1 puăt. Yă Rơ Châm H’ Đuh tơ roi: “Kơ dơ chu\n âu tam mă đei sơ năm hơ yơ đei to\ phang, mă lei sơ năm ‘nâu ‘no\h thoi âu, lôch vă je# đ^ bơ\ih. To\ phang thoi âu ‘no\h oei gô tôch kơ mơ mat tat. ‘Me\h vă khu\l kơ dră tơ ring đei trong jang tơ gu\m ăn kơ kon pơ lei”.

 Ku\m hăm [a, dôm ‘long pơ tăm đei kơ jă te\ch măk đơ\ng kon pơ lei tơ\ Gia Lai nhen che\h phe, tiu ku\m to\k bo\k jô tơ pre\nh yua đơ\ng to\ phang. U|nh hnam [ok Nguyễn Đức, tơ\ plei Phú Vinh, xăh Ia Băng, apu\ng Chư Prông đei 2.000 jrăng tiu păng 1hec tar che\h phe đ^ pơ tăm đei 3 sơ năm. Mă lei, to\ phang pơ đang to\k bo\k pơm ăn pơ gar tiu păng che\h phe kơ u\nh hnam [ok jô ho\nh đ^. Đak glung hơ tăih kơ hnam 500m đ^ ư\h pă đei đak đơ\ng dôm khei kơ âu, đak kuay vă je# 30m dang ei đei ‘măn vă tơ ru\ih ăn kơ tiu mă lei rim năr lăp tơ ru\ih đei ăn kơ hlo\h 10 tơ nơm đe\ch. Tơ dăh tơ drong to\ phang hơ nơ\ng đei [o#h kơ tang thoi âu 1 khei dơ\ng, pơ gar tiu hnam [ok Đức pă jor lôch đ^: “U|nh hnam nhôn to\k io\k jên đơ\ng an^h mong jên cho\h jang sa 400 triệu hlak jên pơm 2000 tơ tơm tiu păng 1hec tar che\h phe. Mă lei dang ei đak ư\h kơ tơ ru\ih, tiu lôch thoi âu ‘no\h nhôn lăp ap^nh an^h mong jên song nhôn pơ dui dơ\ng khei ‘năr kla đe\ch. Mă ư\h kơ ke\ kla đei hre”.

Kiơ\ kơ an^h jang vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang de#h char Gia Lai, jo# tru\h khei ‘năr âu, to\ phang hlôi pơm ăn hlo\h 11.500 hec tar ‘long pơ tăm tơ\ de#h char đei kro păng ư\h kơ đei io\k yua. Lơ\m no\h đei dang 2.500 hec tar [a đak, 6.000 hec tar tiu păng che\h phe, ku\m hăm 1,2 ‘long kăp g^t. Jo# pơ hlom, to\ phang hlôi pơm hiong răm vă je# 100 ti hlak jên.

Hơ dai hăm hiong răm găh mu\k drăm, to\ phang ku\m to\k bo\k pơm ăn dang 5.000u\nh hnam kon pơ lei lơ\m de#h char Gia Lai ư\h kơ măh đak yua kơ tang, ako\m tơ\ dôm apu\ng Chư Sê, Krông Pa, Ia Pa, Kông Chro... An^h jang vei lăng kon pơ lei de#h char Gia Lai hlôi athei khu\l kơ dră rim apu\ng păng rim an^h jang kơ pal tơ le\ch lơ trong jang hơ met pơ ‘lơ\ng đak yua ăn kơ kon pơ lei, io\k yua jên jang kơ tơ ring pơ gơ\r chơ đak rơ go\h đơ\ng an^h ai ăn kơ tơ ring. {ok Tạ Chí Khanh, Pho\ kơ dră an^h jang vei lăng kon pơ lei apu\ng Krông Pa, 1 lơ\m dôm apu\ng đei lơ u\nh hnam kon pơ lei ư\h kơ măh đak yua, yua đơ\ng to\ phang pơ đang hlo\h kơ de#h char Gia Lai, tơ roi: “Mă loi ‘no\h tơ\ apu\ng Krông Pa đei 1,2 apu\ng ư\h kơ măh đak yua kơ tang nhen xăh Đất Bằng, xăh Krông Năng, xăh Ia H’ dreh păng 1,2 an^h kon pơ lei oei tơ\ rim groi kông. Trong jang hơ met pơ ‘lơ\ng ‘no\h mă hơ drol ‘no\h j^ tơ chă ăn đak yua ăn kơ kon pơ lei. Hăm dôm tơ ring ư\h kơ đei đak kuay, ư\h kơ đei đak nai ‘no\h apu\ng răt kơ thu\ng ‘mong đak tơ gu\m ăn kơ rim tơ ring kon pơ lei oei păng chơ đak đơ\ng hnam kơ măy đak thị trấn năm tơ\ rim xăh asong đak ăn kơ kon pơ lei yua.”

Hơ dai hăm ‘no\h, de#h char Gia Lai ku\m athei an^h jang mong jên kăl kơ đei trong jang hơ met pơ ‘lơ\ng ư\h kơ pu\n ai đơ\ng to\ ‘mi kial, tơ gu\m kon pơ lei đei [ơm kơ ne# yua đơ\ng to\ phang yak hlo\h jăl jang mơ mat tat. {ok Nguyễn Đức Hoàng, Pho\ kơ dră an^h jang vei lăng kon pơ lei de#h char Gia Lai tơ roi: “Tây Nguyên pơ ma atu\m păng Gia Lai pơ ma hơ dro# to\k bo\k yak hlo\h to\ phang kơ tang. Găh an^h mong jên ^nh athei, kơ tă lơ\m khei ‘năr thoi âu kăl kơ đei trong jang đ^ jơ hngơ\m ‘lơ\ng. Yua kơ liơ, tơ dăh ư\h kơ đei trong jang hơ met pơ ‘lơ\ng ư\h kơ pu\n ai đơ\ng to\ ‘mi kial lơ\m khei ‘năr âu ‘no\h kon pơ lei gô tôch kơ mơ mat păng dôm trong jang đei găh tơ drong vei lăng sơ đơ\ng tơ drong ar^h sa tơ pôl gô đei hiong le# 1 păh hơ yơ ‘no\h. Dang ei, đ^ đăng an^h mong jên kăl kơ băt hơ dăh dơ\ng đ^ dôm u\nh hnam to\k bo\k to\k io\k jên păng klăih song ăn, u\nh hnam hơ yơ to\k bo\k mơ mat, u\nh hnam hơ yơ đ^ hiong răm, u\nh hnam hơ yơ vă je# hiong răm”.

Tơ roi tơ băt hăm Pho\ Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc lơ\m ‘măng năm dăr lăng tơ drong to\ phang, An^h pơ gơ\r jang Tây Nguyên tơ roi tơ băt, jơ\p lơ\m tơ ring  đei vă je# 140 dơ nâu mong đak đ^ hrơ\ đak, dôm dơ nâu đak nai dang ei  lăp oei pă dang 30-40% đak. To\ phang hlôi pơm ăn dang 15.500hec tar [a măh pơ dơ\h kơ jang sa păng hiong pơ go\h; hlo\h 42.300 hec tar che\h phe păng tiu đei phang kơ tang, lơ hơ găt te\h hlôi hiong pơ go\h. To\ phang ku\m hlôi pơm ăn hlo\h 28.000 u\nh hnam kon pơ lei tơ\ Tây Nguyên đei ư\h kơ măh đak yua păng tơ che\ng hơ drol kơ so# u\nh hnam ư\h kơ măh đak yua gô to\k hlo\h 2 ‘măng lơ\m khei ‘năr tru\h. Rim an^h jang khu\l linh nhen Quân khu 5, Quân đoàn 3 păng an^h tơm pơ gơ\r khul linh rim de#h char lơ\m tơ ring hlôi ăn khu\l linh năm tơ gu\m kon pơ lei găh đak cho\h jang sa păng đak yua. Kiơ\ hơ len lăng đơ\ng An^h tơm vei lăng găh tơ mam drăm păng cham char, An^h tơm vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang, ‘măng to\ phang sơ năm ‘nâu ‘no\h j^ ‘măng to\ phang kơ tang de#h hlo\h lơ\m 90-100 sơ năm tơ\ Tây Nguyên. Lơ\m 2,3 gie\ng tru\h, to\ phang gô oei kơ tang hlo\h, tơ drong hiong răm gô hơ nơ\ng kơ to\k. Kơ dră an^h tơm vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang Cao Đức Phát tơ roi: “Dôm tơ drong kiơ to\k bo\k đei [o#h ‘no\h j^ tơ drong răm đơ\ng 1 ‘măng Elninô đunh hlo\h lơ\m chăl ar^h kơ kon bơ ngai ch^h io\k đei. Păng dôm tơ drong kiơ bơ\n lăng [o#h tru\h hrei ‘nâu ‘no\h tôch kơ tang mă lei dôm tơ drong kiơ gô đei [o#h lơ\m dôm gie\ng tru\h kơ khei 3, mă loi ‘no\h j^ khei 4 păng khei 5 ro\ lăng gô oei kơ tang hlo\h dơ\ng păng ro\ lăng tam mă tơ che\ng đei đ^”.

Dang ei, tơ\ rim tơ ring nhen Gia Lai, Kon Tum, tơ drong ư\h kơ pu\n ai yua đơ\ng to\ phang hlôi kơ tang de#h, Rim de#h char lơ\m tơ ring to\k bo\k kơ ru\n đ^ jơ hngơ\m tang găn to\ phang.  

Kiơ\ đơ\ng dăr lăng tơ pă yan âu păng mơ\ng rim an^h tơm, an^h jang, rim tơ ring lơ\m Tây Nguyên tơ roi tơ băt, Pho\ thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc athei: Mă hơ drol, rim tơ ring kăl kơ athei vei lăng sơ đơ\ng tơ drong ar^h sa ăn kon pơ lei, ư\h kơ le# 1 u\nh hnam hơ yơ đei ư\h kơ măh pơ ngot, ư\h kơ măh đak nhă, j^ jăn, j^ pơ lo\ yua đơ\ng to\ phang. Rim de#h char kăl ako\m do\ng dôm ‘long kăp g^t nhen che\h phe, tiu vă vei lăng sơ đơ\ng io\k yua ăn kơ kon pơ lei. Găh đunh đai, kăl kơ dăr hơ len, che\ng hơ met đak kơ Tây Nguyên, tơ che\ng hơ len tơ mơ\t jên jang, ming man, hơ met ming rim dơ nâu mong đak pơ yua ăn cho\h jang sa lơ\m tơ ring; đei rim trong jang ‘mơ ‘met đak, yua đak jơ nei. Pho\ thủ tướng ku\m athei, lơ\m jăl jang âu rim dơ nâu mong đak hnam kơ măy pơm tơ le\ch u\nh điên kăl kơ tơ gu\m hơ drol đak tang găn to\ phang ăn kơ kon pơ lei, mư\h kăl hlo\h, gơ\h pơ dơ\h kơ pơ\ih u\nh điên. Hơ dai hăm ‘no\h khu\l jang lơ\m an^h mong jên kăl kơ vang bơ\ jang, tơ gu\m kon pơ lei yak hlo\h jăl jang mơ mat tat. Pho\ thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tơ roi hơ dăh:“Tơ drong to\ phang pơ đang kơ tang păng vă je# tru\h kơnh oei pơ dui đunh. Yua thoi no\h, sơ nong jang đơ\ng bơ\n, đơ\ng Đảng, te\h đak păng rim kơ dră kơ pal ‘no\h j^ athei tơ chă rim trong jang tơ jur [iơ\ hiong răm , ư\h kơ le# dơ nu\h hin hơ lơ\k dơ\ng, mă loi ‘no\h j^ vei lăng sơ đơ\ng đak ăn kơ kon pơ lei. Kiơ\ lơ\m jơ hngơ\m đon thoi no\h, ^nh athei rim bơ ngai dăr hơ len dơ\ng rim tơ drong jang [ơm tru\h, tang găn lơ hlo\h hiong răm tơ\ dôm tơ ring to\ phang đei [o#h”./.

            Thuem tơ blơ\