VOV4.Bahnar - Tơ ring Tây Nguyên tŏk bŏk jing khei ‘năr tŏ phang kơ tang, khŭl kơ dră rim tơ ring păng anĭh jang kơ pal tŏk bŏk hơ drin kŭm hăm kon pơ lei kơ chăng tơ mơ̆t yua lơ trong jang vă tang găn tŏ phang ăn kơ long pơ tăm. Hơ dai hăm tơ drong pơ ro đak mă lăp đơ̆ng rim dơ nâu mong đak, anĭh jang kơ pal tơ roi tơ băt ăn kơ kon pơ lei hơ tŏk ‘lơ̆ng đon băt kơ dĭh iŏk yua đak ‘mơ ‘met vă tang găn tŏ phang.

Tơ̆ dêh char Kon Tum, đak đơ̆ng 73 dơ nâu mong đak tih tŏk bŏk oei  65% tơ̆ kơ pal. Kŭm hăm ‘nŏh đak đơ̆ng 98 bơ nơ̆ găn đak păng 7 hơ nih ƀôm đak hăm ŭnh điên tơ chĕng hơ drol pơ truh đak tơ ruih ăn kơ vă jê̆ 11.000 hek tar ‘long pơ tăm pơ yan Phang hăm gah lơ ‘noh ƀa đak păng ‘long kăp gĭt. Mă lei tơ dăh pơ yan tŏ oei pơ dui đunh hơ mơt kơ đei ƀô̆h ư̆h kơ măh đak tơ̆ dôm hơ găt teh hơ tuch ‘nŏh hơ nat kơ veh ver đei. Ƀok Văn Tất Cường, Phŏ kơ dră Anĭh vei lăng găh choh jang păng hơ tŏk tơ iung tơ ring tơ rang dêh char Kon Tum tơ băt, vă tang găn tŏ sĕt hloh hiong răm yua đơ̆ng tŏ phang pơm ăn, anĭh jang găh choh jang sa tơ ring tŏk bŏk hơ drin kơ chăng pơ ro đak, hơ dai hăm ‘noh tơ tă kơ kon pơ lei yua đak tơ ruih ‘mơ ‘met păng đei yua:

     “Nhôn pơ jao kơ Anih jang vei lăng găh dơ nâu mong đak hơ nơ̆ng pơ tho tơ tă, jang hơ dai kơ jăp hăm rim Anih jang vei lăng găh choh jang sa kŭm nhen rim anih jang pơ vih pơ văn choh jang sa vă kơ vei lăng đak păng tang găn tŏ phang. Đei 1,2 apŭng, thị xăh hơ len lăng rŏ lăng hơ tuch pơ yan jang gô đei ƀôh tŏ phang pơ đang tơ̆ 1,2 tơ ring. Dôm tơ ring âu găh lơ akŏm tơ̆ dôm dơ nâu bơ̆ găn đak mă dang ei yua đơ̆ng rim apŭng vei lăng dăh mă tơ̆ dôm tơ ring, dôm hơ bong đak mă kon pơ lei chă pơm kơ dih. Nhôn kŭm hlôi athei khŭl kơ dră tơ ring bơ ngơ̆t truh hơ tŏk loi dơ̆ng tơ drong jang bơ̆ găn vă mong đak păng tơ lĕch jang dôm trong jang tơ ruih pơ lơh băl vă vei sơ đơ̆ng ‘lơ̆ng đak tơ ruih pơ yua ăn choh jang sa.”

Tơ̆ dêh char Dak Lak, dang ei đei 208.000 hek tar cheh phe tŏk bŏk lơ̆m pơ yan tơ ruih tơm. ‘Meh vă đak tôch kơ lơ ƀơ̆t mă hơ nih pơ truh đak tơ jur tŏ sĕt ling lang jing ƀai toan hơ nat ăn kơ bơ ngai pơ tăm cheh phe lơ̆m lơ sơ năm âu ki. Mă lei, lơ̆m pơ yan tŏ âu, rim trong jang tơ ruih ‘mơ ‘met đei tơ mơ̆t yua jơ̆p jang hlôi tơ gŭm hơ met ‘lơ̆ng tơ drong, cheh phe bluh jing ‘lơ̆ng kơ tă hloi lơ̆m pơ yan tŏ phang kơ tang.

Dơ nâu mong đak Đăk Uy – Kon Tum vei sơ đơ̆ng đak tơ ruih

Ƀok Triệu Văn Khang tơ̆ xăh Ea M’Đroh, apŭng Cư M’gar đei 2 hek tar cheh phe tŏk bŏk lơ̆m khei ‘năr phĕ tĕch tơ băt, truh khei ‘năr âu rim đak krong đak glung, dơ nâu mong đak đĭ hrơ̆ ngăl. Mă lei gơ nang đơ̆ng pơm kiơ̆ kơ jăp trong jang tơm tơ ruih ‘mơ ‘met, hăm đak ư̆h kơ gan lơ đơ̆ng đak kuay khoan, ŭnh hnam oei vei sơ đơ̆ng ăn kơ pơ gar ‘long bluh jing hmă.

“Tơ ring nhôn âu ‘noh tơ ruih đak ‘măng mă 2, ‘noh tơ gĕch yua đak đơ̆ng đak kuay, nhôn athei lăng jơ. Yua đak ‘noh nhôn athei tơ ruih ‘mơ ‘met, athei lăng jơ, ư̆h kơ blăh brư đak. Tơ dah đak blai lĕch tơ̆ ‘ngoăih ‘noh gô pơm brah brư.’

Kiơ̆ kơ ƀok Nguyễn Thanh Long – Kơ dră anih jang vei lăng găh dơ nâu mong đak dêh char Dak Lak, tŏ hang pơ dui đunh lơ̆m pơ yan tŏ hơ nhăk truh ưh kơ măh đak tơ ruih ăn cheh phe, ‘noh tơ drong hlôi đei ƀôh hơ lơ̆k hơ le lơ̆m lơ sơ năm âu ki tơ̆ tơ ring. Mă lei, tơ drong ‘nâu tŏk bŏk dar deh hơ met pơ ‘lơ̆ng hăm tơ drong pơ̆ih să jơ̆p jang rim tơ drong jang tơ ruih mơ ‘met. Anih vei lăng kon pơ lei dêh char Dak Lak kŭm hlôi đei tơ gŭm ‘lơ̆ng vă kon pơ lei ƀônh tơ lĕch jang ki thuơ̆t tơ ruih ‘nao.

 “Iŏk đơ̆ng blŭng pơ yan tŏ nhôn hlôi tơ tă kơ kon pơ lei kăl kơ yua đak ‘mơ ‘met, hơ drin mong đak tơ̆ dôm hơ lŭng đak iĕ pơ yua ăn tơ drong tơ ruih ăn kơ ‘long pơ tăm. Tơ drong tơ ruih ‘noh pơ tho kon pơ lei tơ ruih ‘mơ ‘met, ư̆h kơ brah brư. Tơ lĕch jang tơ mơ̆t yua tơ plih kơ măy kơ mŏk tơ ruih ‘mơ ‘met. Tơ drong ‘nâu ‘noh Anih vei lăng kon pơ lei đei tơ gŭm 50% jên ăn kơ kon pơ lei tơ dah ŭnh hnam hơ yơ tơ plih jing tơ ruih ‘mơ ‘met hăm kơ măy kơ mŏk tơ ruih kơ toh đak.”

Tŏ hang pơ dui đunh pơm ăn kơ Lâm Đồng đei hơ mơt kơ đei ƀôh tơ drong ưh kơ mah đak tơ ruih păng tŏ phang tơ̆ 1,2 tơ ring. Rim ŭnh hnam kon pơ lei hlôi kơ chăng đak vă vei sơ đơ̆ng ‘long pơ tăm ưh kơ đei tŏ phang. Yă  Vũ Thị Tuyết, oei tơ̆ xăh Gia Viễn, apŭng Cát Tiên tơ băt; ŭnh hnam hlôi kơ chăng pơ ma dơ nuh hăm lơ kon pơ lei lơ̆m tơ ring pơ ma dơ nuh chă trong jang mong đak păng ‘mơ ‘met đak tơ ruih.

“Hơ drol kơ jang ‘noh ba athei năm kôch hơ met hơ bong đak mă rơ goh. Hơ vơn kon pơ lei tơ̆ rim pơ lei pơ la vă kơ đe sư vang jang nhen ba mă sơ đơ̆ng bơ̆ih ‘noh mă pơ choh đak, đơ̆ng rŏng ‘noh mă pơ tơm jang pơ yan jang sa ‘nao.”

Dak Lak tơ mơ̆t yua kơ măy kơ mŏk tơ ruih ‘mơ ‘met đak ăn kơ cheh phe

Kiơ̆ kơ ƀok Nguyễn Trường Sơn, Phŏ Kơ dră Anih vei lăng găh choh jang sa apŭng Đạ Tẻh, kŭm hăm tơ drong tơ lĕch jang hrơ̆ch 1 ‘măng lơ trong jang tang găn tŏ phang, tơ drong tơ mơ̆t yua tơ drong jang 2 pơ yan ƀa – 1 pơ yan hơ ƀo, tơ plih lơ hơ găt ‘nhot, pơ kao ưh kơ đei đak tơ ruih jing pơ tăm dôm kơ loăi ‘long kăp gĭt păng sa plei gô tơ gŭm tơ ring kơ chăng hloh lơ̆m choh pơ tăm păng tơ jră đei yua tơ dăh tŏ phang đei ƀôh.

“Hăm tơ drong jang tang găn tŏ phang ‘noh Anih vei lăng kon pơ lei apŭng hlôi kĭ ăn trong tơ lĕch jang tang găn tŏ phang đơ̆ng hrôih. Mă hơ dăh ‘noh akŏm tơ plih jing pơ tăm dôm ‘long pơ tăm đei vă yua đak tŏ sĕt vă ‘mơ ‘met đak tơ ruih; hơ dai hăm ‘noh, hơ tŏk loi dơ̆ng tơ drong jang pơ ro đak păng vei lăng iŏk jang rim dơ nâu mong đak.”

Lâm Đồng dang ei đei 430 dơ nâu mong đak tŏk bŏk pơ ro đak đei yua. Rim dơ nâu mong đak âu pơm lăp đak tơ ruih ăn kơ dang 43.000 hek tar teh choh pơ tăm. Kŭm hăm tơ drong Lâm Đồng hlôi tơ mơ̆t jên jang 37 ti hlak jên tơ gŭm kon pơ lei sir 3.000 hơ lung đak iĕ, mong đei 7,5 triệu m3 đak kiơ̆ tơ drong jang sir hơ lŭng mong đak iĕ kơ dêh char hlôi tơ gop hơ met ‘lơ̆ng dơ̆ng đak tơ ruih ăn kơ ‘long pơ tăm lơ̆m pơ yan tŏ. Mă lei tơ̆ hơ năp tơ drong tŏ hang pơ dui đunh, hơ mơt ư̆h kơ măh đak tơ ruih păng tŏ phang kơ tang, dêh char Lâm Đồng tŏk bŏk akŏm athei rim anih jang kơ pal hơ nơ̆ng tơ lĕch jang kiơ̆ lơ trong jang tang găn tŏ phang.

Thuem: Tơ blơ̆