VOV4.Bahnar - Ku\m nhen lơ tơ ring lơ\m te\h đak, sơ năm 2019 dôm dêh char tơ ring Tây Nguyên ‘măn lơ tơ drong adrin jang ke\h dôm tơ drong jang mu\k drăm, tơ pôl kơ jung hlo\h, tơ gop pơ tôch jăl jang đơ\ng 2016-2020 tôch ‘lơ\ng hơ iă. Io\k đơ\ng dang ei, dôm dêh char pơ gơ\r hơ len năng dôm tơ drong jang đei lơ\m prăt jăl jang, chih hơ met hla ar vă tơ roi lơ\m hop ako\m đảng jơ\p tơ ring, pơ gơ\r hop ako\m mă 13 kơ Đảng. Mă tơ pă ăn [ôh, tôch sơ năm 2019, mu\k drăm tơ pôl Tây Nguyên hlôi chă đei lơ trong jang to\k ‘lơ\ng, găh kơ măy kơ mo\k unh hơ yuh, kơ măy pơm tơ mam, pơ jing hơ năn tơ mam. Dôm tơ drong jang to\k pran ‘lơ\ng âu gơ\h tơ gu\m ăn dôm dêh char to\k klăih đơ\ng tơ drong nol đơ\ng jang mu\k drăm lăp pơm gơ nang kơ choh jang xa đe\ch, năm truh trong jang to\k ‘lơ\ng [iơ\.

Kiơ\ An^h tơ le\ch nơ\r sơ kơ\t, tơ mât jên jang Gia Lai, đơ\ng sơ năm 2016 truh dang ei, an^h tơ mât jên jang kơ dêh char đei lơ tơ drong tơ plih ‘lơ\ng păng sơng io\k jên tơ mât jang lơ. Lơ\m 4 sơ năm, dêh char sơng đei vă je# 400 tơ drong jang, hăm kơ so# jên k^ pơ kăp tơ mât jang truh 321 rơ bâu ti. Pơ têng hăm khei ‘năr adrol kơ ‘no\h, kơ so# tơ drong jang to\k 4.6 ‘măng, kơ so# jên jang to\k 12 ‘măng. Lơ\m no\h, tơ drong jang găh unh hơ yuh rơ go\h tơ plih ‘lơ\ng hlo\h, hăm loi 160 tơ drong jang man hnam kơ măy unh điên kial păng unh điên măt ‘năr, ako\m đ^ đăng kơ sư\k truh 24 rơ bâu Mw.

Tơ dăh nhen sơ năm 2018, mưh tơ le\ch tơ drong jang man hnam kơ măy unh điên măt ‘năr mă blu\ng lơ\m te\h đak, Gia Lai ăn [ôh đei lơ tơ drong ‘lơ\ng, hăm lơ tơ drong đei yoa đơ\ng dôm tơ drong jang hlôi tơ le\ch, ‘no\h j^ nơ\r tơ [ôh tôch rơ đăh găh tơ drong ‘lơ\ng ‘no\h. Tơ\ Công ty jang hơ doi unh điên Gia Lai, kơ tă đơ\ng jăl khei mă I/2019, mưh tơ drong jang unh điên măt ‘năr tơ mât yoa, hlôi pơm hơ to\k io\k yoa ăn an^h te\ch mơ dro to\k vă je# truh 1 puăt pơ têng hăm sơ năm 2018. Kăl pơ ma ‘no\h lơ\m kơ so# 16 to\ hnam kơ măy unh điên mă công ty oei vei lăng, unh điên măt ‘năr lăp đei 2 to\ hnam kơ măy mă lei hơ nhăk truh 51% tơ drong đei yoa. Hnam kơ măy unh điên kơ dâu hăm đak đei 14 to\, mă lei lăp io\k yoa 47% đe\ch.

{ok Hồ Phước Thành, Kơ dră An^h tơ le\ch nơ\r sơ kơ\t, tơ mât jên jang dêh char Gia Lai, ăn tơ băt, đei 44 tơ drong jang unh điên kial păng măt ‘năr, ako\m đ^ đăng kơ sư\k truh 6 rơ bâu Mw, đei chih tơ roi ăn An^h tơm vei lăng jang kơ măy, te\ch mơ dro. Păng ‘nâu j^ tơ drong g^t kăl vă mu\k drăm tơ pôl Gia Lai jang to\k lơ\m khei ‘năr truh:

“Lơ\m jăl jang 5 sơ năm truh mưh dôm tơ drong jang ‘nâu đei tơ le\ch ‘no\h ako\m đ^ đăng jên tơ mât jang lơ\m tơ pôl tơ\ Gia Lai gô to\k tôch lơ. Ku\m hăm ‘no\h, tơ drong jang kơ măy kơ mo\k đơ\ng nhôn ku\m đei tơ plih ‘lơ\ng ‘năi. ‘Nâu j^ tơ drong kăl vă dêh char tơ ge\ch io\k tơ drong ‘lơ\ng jang to\k pran hlo\h dơ\ng.”

Ku\m hăm Gia Lai, dôm an^h jang unh điên măt ‘năr oei đei man tơ\ dôm dêh char Dak Nông, Dak Lak hai. Kon pơ lei, an^h te\ch mơ dro tơ\ tơ ring to\ ‘mi kial ưh kơ ‘lơ\ng nhen Krông Pa (Gia Lai), Ea Súp (Dak Lak), Chư Jút Dak Nông hlôi năng [ôh trong jang vă tơ plih ming tơ drong jang mu\k drăm đei yoa ‘lơ\ng, oei đei nơ\r krao pơ chơt ‘no\h tơ plih ‘long jing pơ tăm jrăng điên, 1 ha đei kơ jă truh 3 ti hlj 1 sơ năm, lơ hlo\h 40 ‘măng pơ têng hăm choh jang xa. {ok Nghiêm Hồng Quang, Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei apu\ng Cư Jút, dêh char Dak Nông akhan, unh điên măt ‘năr ưh lăp hơ met pơ ‘lơ\ng tơ drong tơ hlăk găh trong tơ mât jên jang tơ\ dôm tơ ring te\h mơ mat tat đe\ch, mă oei pơ lung lơ bơ ngai tơ mât jên jang truh hăm tơ ring dơ\ng:

“Đei yoa mă mônh hăm tơ ring ‘no\h j^ tơ plih ming trong jang mu\k drăm, mă 2 ‘no\h hơ to\k jên mong ăn tơ ring, mă 3 ‘no\h chă tơ drong jang ăn kon pơ lei tơ\ tơ ring. Kăl hlo\h dơ\ng [ơm ‘lơ\ng truh tơ\ an^h te\ch mơ dro, bơ ngai tơ mât jên jang sơ đơ\ng jơ hngâm mưh truh jang xa tơ\ apu\ng păng đei pơ jing ăn lơ tơ drong ‘lơ\ng”

{ât mă unh điên rơ go\h hlôi tơ [ôh hơ dăh tơ drong pran ‘lơ\ng, tơ gu\m ăn tơ drong jang kơ măy kơ mo\k dôm dêh char Tây Nguyên chă đei trong jang ‘nao ‘no\h tơ drong choh jang jang ku\m đei hơ yak to\k tôch tơ găl ‘năi. Đ^ sơ năm 2019, dôm dêh char pơ tôch 10 sơ năm pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, ăn [ôh lơ tơ drong jang đei tôch hơ iă, hăm 260 xăh jang ke\h 19 tơ drong hơ găt. Tơ drong io\k đei lơ\m 10 sơ năm pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao tơ\ Tây Nguyên ưh lăp dơ\ng [ât kơ so# xăh jang ke\h tơ drong pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao đe\ch, mă tơ\ kơ so# jên jang lơ hai, pơ jing đei jơ hngâm pran kơ jăp [iơ\, mưh đei rơ bâu unh hnam klăih đơ\ng tơ nuh hin păng rơ bâu unh hnam jang to\k jing pơ dro\ng tih. Đei lơ xăh jang ‘lơ\ng tơ drong hơ găt hơ to\k io\k yoa ăn kon pơ lei. Nhen dôm xăh Ea Yông, Ea Kênh, apu\ng Krông Pach, dêh char Dak Lak, [ok Trần Thành Vinh, Kơ dră vei lăng kon pơ lei xăh Ea Kênh, tơ roi:

“Kon pơ lei tơ\ âu đe pơ tăm ‘long sâu riêng lơ đơ\ng sơ năm 2012. Sơ năm truh, hăm dang 1 rơ bâu ha đei phe\ plei, plei sâu riêng tơ\ xăh to\ se\t hlo\h ‘no\h ku\m đei truh 7 rơ bâu tân. Hăm kơ jă te\ch jo# păh lăp lơ\m 3 sơ năm tơ je# âu, io\k yoa đơ\ng sâu riêng gô đei 350 ti hlak jên, io\k yoa jo# păh lăp kiơ\ kơ\l bơ ngai lơ\p xăh đơ\ng 35 triu to\k truh 70 triu hlak jên 1 ‘nu 1 sơ năm. Dôm sơ năm đơ\ng ro\ng, io\k yoa gô lơ hlo\h dơ\ng, yoa sâu riêng tơ\ âu gô phe\ đei đơ\ng 30 truh 50 tân 1 ha”.

Ku\m hăm jơ hngâm pran kon pơ lei to\k, tơ drong ‘lơ\ng đơ\ng choh jang xa Tây Nguyên oei đei lơ tơ drong pran gơ nơm đơ\ng hơ to\k jên jang ăn kơ măy pơm tơ le\ch tơ mam păng chă an^h te\ch mơ dro. Lơ\m sơ năm 2019, dôm tơ ring pơ tăm chanh dây, [ơ, prit, tôch xă kơ dêh char Gia Lai, hlôi đei an^h te\ch mơ dro răt, pơm tơ le\ch jing tơ mam tăh lơ\m kơ hôp, te\ch tơ\ te\h đak đe. Tơ\ Dak Lak, tơ mam găr mắc ca, ca cao hlôi đei pơm tơ le\ch jing lơ tơ mam ‘lơ\ng nhen yâu mắc ca, chocolate, bơ ca cao. {ok Đinh Gia Nghĩa, Pho\ Kơ dră che\p kơ\l Công ty tơm pơm tơ mam te\ch tơ\ te\h đak đe Đồng Giao DOVECO, tơ mât jên jang tơ\ Gia Lai păng [ok Trương Ngọc Quang, Kơ dră che\p kơ\l Công ty TNHH ca cao Nam Trường Sơn, tơ mât jên tơ\ dêh char Dak Lak, akhan, kơ măy pơm tơ mam đơ\ng choh jang xa gô tưk tơ iung ăn  tơ drong choh jang xa Tây Nguyên to\k pran tơ\ hơ năp kơnh:

“Lơ\m trong jang đơ\ng nhôn tơ\ Tây Nguyên pơ ma atu\m păng Gia Lai pơ ma adro# lơ\m dang 5-10 sơ năm dơ\ng ro\ năng gô jing tơ ring tơm pơ tăm ‘nhot, [um, plei tih hlo\h kơ te\h đak. Mă loi j^ ‘long xa plei nhen chanh dây, [ơ, chik, prit. Kơ na trong jang đơ\ng nhôn đơ\ng 5-10 sơ năm dơ\ng vă pơih xă thim đơ\ng 1 - 2 to\ hnam kơ măy tơ\ Gia Lai âu, hăm kơ sư\k jang đơ\ng 100-200 rơ bâu tân tơ mam 1 sơ năm.”

“Tơ\ Dak Lak đei lơ tơ mam tôch ‘lơ\ng hlôi đei bơ ngai răt lơ\m te\h đak păng tơ\ te\h đak băt truh. Mă lei oei tam mă năng kăl truh tơ drong hơ met pơ ‘lơ\ng um ai hăm rim tơ mam. Inh tơ che\ng tơ drong jang 1 xăh 1 tơ mam ‘no\h j^ jơ hngâm pran vă tơ gu\m ăn tơ ring ku\m nhen unh hnam kon pơ lei te\ch mơ dro gơ\h io\k đei nơ\r tơ roi păng đei trong jang tro\ vă pơ jing hơ năn ăn dôm tơ mam drăm, pơm lăp hăm tơ drong ‘me\h vă”.

Tây Nguyên dôm sơ năm adrol ki đei [e\nh to\ kial ưh kơ đei hơ năn. Mă lei mât lơ\m chăl ‘nao, to\ kial ‘no\h hlôi đei chih tơ băt j^ jơ hngâm pran g^t kăl, tơ iung tơ drong jang kơ măy tơ\ tơ ring jang to\k. Choh jang xa Tây Nguyên lơ\m dôm sơ năm adrol ki ‘no\h j^ choh jang xa hmă đe\ch, dang ei hlôi tơ klep kơ jăp hăm tơ drong pơm tơ le\ch păng te\ch mơ dro bơih. Mu\k drăm Tây Nguyên lơ\m chăl ‘nao blu\ng a hlôi tơ [ôh đei um ai ‘lơ\ng hơ iă đơ\ng kơ dih.

Đình Tuấn: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\