VOV4.Bahnar - Oei arih sơ\, {ok Hô tôch năng kăl păng hơ nơ\ng pơ ma truh tơ drong g^t kăl đơ\ng choh jang xa, kon pơ lei jang chu\n mir, tơ ring tơ rang: “Kon pơ lei jang chu\n mir bơ\n pơ dro\ng ‘no\h te\h đak bơ\n pơ dro\ng. Tơ drong choh jang xa bơ\n pran ‘no\h te\h đak bơ\n gơ\h pran” păng pơ ma hơ dăh: “Athei ato\k tơ iung choh jang xa mă kơ jăp ‘lơ\ng”. Ato\k tơ iung choh jang xa kơ jăp ‘lơ\ng j^ m^nh tơ drong tôch g^t kăl, pơih trong vă ato\k tơ iung dôm an^h jang mu\k drăm nai, pơ jing tơ drong ‘lơ\ng ăn tơ drong jang kơ măy kơ mo\k kơ te\h đak. Bơ\ jang kiơ\ nơ\r tơ tă đơ\ng {ok, lơ sơ năm âu ki, an^h choh jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang ling lang tơ [ôh hơ dăh j^ "jrăng tơ jră" ăn mu\k drăm.

Lơ\m vă je# 30 sơ năm tơ plih ‘nao, choh jang xa Việt Nam hơ nơ\ng vei kơ jăp kơ so# jang to\k jo# păh lăp dang 3,5% 1 sơ năm, dơ\ng tôch kơ jung tơ\ tơ ring Châu Á pơ ma atu\m, mă loi j^ tơ\ tơ ring Đông Nam Á pơ ma adro#. Đơ\ng ro\ng kơ khei ‘năr ưh kơ măh phe [a đunh, đơ\ng sơ năm 1989 te\h đak bơ\n hlôi jing te\h đak te\ch phe [a tơ\ te\h đak đe. Tơ drong vei sơ đơ\ng phe [a đei sek tơ lang ke\h ‘lơ\ng, ưh lăp pơ truh măh mai phe [a, tơ mam xa ăn hlo\h 90 triu ‘nu kon pơ lei, io\k yoa to\k kơ jung đe\ch mă oei jing te\h đak juăt te\ch tơ mam đơ\ng choh jang xa tơ\ te\h đak đe dơ\ng hơ drol lơ\m apu\ng plenh te\h. Choh jang xa to\k pran pơ jing đei 1 tơ ring tơ rang ‘nao hăm lơ tơ drong tơ plih ‘lơ\ng găh unh điên, trong, hnam trưng, hnam pơ gang, hnam oei vang tơ gop vei sơ đơ\ng lơ\m tơ pôl.

Hăm tơ drong jang j^ an^h jang mu\k drăm hrâu hre\k ‘moi kiơ\ băl, truh dang ei, choh jang xa hlôi jing 1 an^h jang mu\k drăm mât hơ doi ‘lơ\ng hăm apu\ng plenh te\h, hơ nơ\ng jing "’long tơ jră" ăn tơ drong jang mu\k drăm. Tơ dăh nhen sơ năm 1986, jên te\ch mơ dro tơ\ te\h đak đe đơ\ng an^h choh jang xa lăp io\k đei 486,2 triu đô la; sơ năm 2000 đei 4,2 ti đô la, ‘no\h truh sơ năm 2018, ‘măng mă blu\ng jên te\ch mơ dro đơ\ng an^h âu đei truh 40,2 ti đô la, lơ hlo\h đơ\ng sơ\ truh dang ei. Việt Nam hlôi jing 1 lơ\m dôm te\h đak tih găh te\ch tơ mam đơ\ng choh jang xa, ka hơ dang tơ\ te\h đak đe lơ\m apu\ng plenh te\h, hăm 10 tơ mam drăm io\k đei jên te\ch tơ\ te\h đak đe rim sơ năm truh 1 ti đô la.

{ok Nguyễn Quốc Toản, Kơ dră An^h pơm tơ le\ch tơ mam păng ato\k tơ iung an^h te\ch mơ dro tơ mam đơ\ng choh jang xa akhan, tơ drong ‘nâu gơ nơm đơ\ng an^h choh jang xa ku\m hăm dôm tơ ring, tơ drong drơ\ng 1 nơ\r đơ\ng kon pơ lei jang chu\n mir kho\m tơ le\ch jang kiơ\ tơ drong Hơ met ming an^h choh jang xa kiơ\ trong pơm hơ to\k kơ jă tơ mam păng jang to\k pran kơ jăp tơ klep hăm tơ drong jang tơm kơ te\h đak găh pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao:

“Choh jang xa hlôi mât lơ\m khei ‘năr jang to\k pran păng to\k ‘lơ\ng tôm tơ drong, kăl loi trong jang to\k roi đunh roi ‘lơ\ng. Tơ drong ‘nâu gơ\h tơ [ôh kiơ\ đơ\ng lơ kơ so# chih: sơ năm 2018 GDP tơ\ an^h choh jang xa to\k 3,76% ‘nâu j^ kơ so# tôch lơ tơ dăh bơ\n vih hơ lơ\k dơ\ng [ât blu\ng sơ năm 2016 ‘no\h j^ khei ‘năr jang to\k hăm kơ so# âm. Lơ\m tơ drong jang to\k atu\m kơ GDP lơ\m te\h đak đơ\ng 6,5% truh vă je# 7% ‘no\h GDP tơ\ an^h choh jang xa hơ nơ\ng tơ [ôh hơ dăh an^h dơ\ng g^t kăl lơ\m kơ so# GDP kơ te\h đak păng vei kơ jăp ‘lơ\ng tơ drong sơ đơ\ng phe [a tơ mam xa, dar de\h pơm hơ to\k kơ chơ\t bek păng vei rơ go\h tơ mam xa.”

Mă lei, hơ dai hăm dôm tơ drong jang đei oei đei lơ tơ drong nol, mơ mat tat ‘năi nhen: tơ drong mât jang hơ doi roi đunh roi dêh, [ơm ưh ‘lơ\ng truh tơ drong pơm tơ plih hơ yuh to\ ‘mi kial, dôm tơ drong ưh hơ iă oei đei dang ei athei an^h choh jang xa hơ nơ\ng tơ plih ‘nao vă ato\k tơ iung pran kơ jăp. Ku\m hăm tơ le\ch jang pran ‘lơ\ng tơ drong hơ met ming an^h choh jang xa kiơ\ trong pơm hơ to\k kơ jă tơ mam tơ klep hăm pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, 1 lơ\m dôm tơ drong tôch g^t kăl mă an^h choh jang xa athei năng truh ‘no\h sơng an^h te\ch mơ dro vang tơ mât jên jang păng tơ mât yoa kơ măy kơ mo\k vă pơ jing jơ hngâm pran ‘nao ăn tơ drong jang to\k. Lơ nơ\r pơ ma akhan, vă jang đei tơ drong ‘nâu athei sek tơ lang ‘lơ\ng dôm tơ drong oei tơ hlăk găh te\h, kăt tơ jur trong pơm hla ar, pơ jing an^h tơ mât jên jang rơ hơi ‘lơ\ng ku\m nhen đei trong tơ gu\m, jang hơ doi hăm an^h te\ch mơ dro, kiơ\ đơ\ng tơ drong đei tơ\ yăn âu mưh bơ\ jang hơ met ming an^h choh jang xa tơ\ tơ ring.

{ok Đặng Ngọc Sơn, Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei dêh char Hà Tĩnh đei nơ\r pơ ma:  “Choh jang xa tơ drong mong ako\m te\h ‘no\h tôch mơ mat, athei Khul kơ dră  te\h đak, An^h tơm vei lăng choh jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang đei trong jang mă hơ dăh [iơ\ găh tơ drong ‘nâu, mă loi j^ dôm tơ drong tơ gu\m vă ako\m đei te\h chu\n na pơih xă đei tơ drong choh jang xa, đei yoa ‘lơ\ng [iơ\. Ap^nh dôm an^h jang kơ pal kơ Trung ương păng An^h tơm vei lăng choh jang xa tơ che\ng hơ len tơ le\ch 1, 2 tơ drong tơ gu\m vă pơ lung ato\k tơ iung choh jang xa pơm tơ le\ch lơ tơ mam drăm, tơ klep hăm tơ drong jang "1 xăh 1 tơ mam - OCOP" mă lăp hăm tơ drong jang to\k đơ\ng rim tơ ring choh jang xa, mă loi j^ dôm tơ ring mơ mat tat. Gru\p tơ gu\m mă 2 ‘no\h ato\k tơ iung choh jang xa mă lei hue lăng truh tơ drong vei sơ đơ\ng tơ drong arih xa tơ pôl tơ\ tơ ring tơ rang.”

Pơ ma hơ dăh tơ drong ato\k tơ iung choh jang xa tôch g^t kăl lơ\m tơ drong jang ato\k tơ iung mu\k drăm, tơ pôl kơ te\h đak tơ\ hop ako\m tơ le\ch tơ drong jang kơ an^h choh jang xa lơ\m sơ năm 2019, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc pơ ma tơ băt dơ\ng tơ drong tơm lơ\m 10 sơ năm truh hăm an^h choh jang xa:

“An^h choh jang xa athei tơ iung đei đon hơ pơi ‘me\h đơ\ng hơ dre\ch hơ drung, athei adrin lơ\m 10 sơ năm dơ\ng, Việt Nam mât lơ\m gru\p 15 te\h đak đei tơ drong choh jang xa to\k pran hlo\h, hơ dro# găh pơm tơ le\ch tơ mam đơ\ng choh jang, athei mât lơ\m gru\p 10 te\h đak dơ\ng hơ drol lơ\m apu\ng plenh te\h. Việt Nam athei adrin jing an^h pơm tơ le\ch, te\ch mơ dro tơ mam đơ\ng tơ\r ‘long tơm kơ apu\ng plenh te\h, j^ te\h đak jang hơ dang tih kơ apu\ng plenh te\h. An^h choh jang xa athei to\k pran, to\ se\t hlo\h ‘no\h 3%, te\ch tơ\ te\h đak đe dang 42 - 43 ti đô la. Inh athei ie\m chă trong, tơ iung rim tơ drong pơ che\h rơ gei vă bơ\ jang đei lơ hlo\h kơ so# đei tơ le\ch.”

Hơ nơ\ng bơ\ jang ‘lơ\ng dôm tơ drong tơm đei tơ le\ch găh ato\k tơ iung choh jang, tơ ring tơ rang, pơm hơ to\k tơ drong arih xa ăn kon pơ lei jang chu\n mir, rim an^h choh jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang hơ nơ\ng hơ to\k tơ drong tơ roi tơ băt, pơ hlôh đon găh an^h dơ\ng, tơ drong jang đơ\ng an^h choh jang xa, kon pơ lei jang chu\n mir, tơ ring tơ rang lơ\m khei ‘năr jang hăm kơ măy kơ mo\k ‘nao kơ te\h đak; hlôh vao jang kiơ\ ‘lơ\ng dôm trong jang đơ\ng Đảng, te\h đak, Kuo#k ho#i, Khul kơ dră te\h đak găh choh jang xa, kon pơ lei jang chu\n mir, tơ ring tơ rang vă pơm hơ dăh păng jang kiơ\ ‘lơ\ng tơ\ yăn âu.

Hơ to\k tơ drong jang hăm kơ măy kơ mo\k lơ\m tơ drong choh jang xa, tơ ring tơ rang tơ klep hăm hơ met ming an^h choh jang xa kiơ\ trong tơ plih trong jang mu\k drăm tơ\ tơ ring; pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao, kơ chăng pơm hơ to\k tơ drong arih găh tơ mam drăm, jo\h ayo\ kơ do\ xoang, jơ hngâm đon ăn kon pơ lei oei xa tơ\ tơ ring tơ rang, mă loi j^ tơ\ dôm tơ ring oei mơ mat tat; tơ plih ‘nao trong pơ gơ\r choh jang xa; hơ to\k tơ drong tơ che\ng hơ len, pơ tho tơ [ôh păng tơ mât yoa khoa ho\k ki thuơ\t, kơ măy kơ mo\k vă pơm hơ to\k tơ mam jang đei, ‘lơ\ng, đei yoa mưh te\ch mơ dro; tơ che\ng hơ len tơ le\ch trong tơ plih ‘nao tơ drong tơ gu\m, ako\m jên jang, jơ hngâm pran ăn tơ drong ato\k tơ iung choh jang xa, tơ ring tơ rang. Ku\m hăm ‘no\h hơ to\k tơ drong jang hơ doi hăm apu\ng plenh te\h, hơ met pơ ‘lơ\ng, pơm hơ to\k jơ hngâm pran đơ\ng an^h vei lăng kơ te\h đak găh choh jang xa, tơ ring tơ rang.

Minh Long: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\