VOV4.Bahnar - Oei ăh hơla groi kông Voi xă xeng, ataih đơ\ng jơ\ng kông Prenn, plei tơm Đà Lạt 5km găh hle\ch, pơlei Đarahoa oei krao noh pơlei Ier 9 vo\ng, lơ\m xăh Hiệp An, apu\ng Đức Trọng (Lâm Đồng) đei vă je# 100% kon pơlei noh bngai K’Ho. Mưh 5 xơnăm adrol ki, pơlei Ier 9 vo\ng đei kxo# unh hnam hin dơnuh tơ\ kpal 70%, noh dang ei oei pă 8% unh hnam hin dơnuh. Ke\ đei jơnei âu noh gơnơm đơ\ng kon pơlei jang keh kong xut le# trong jang xo ưh kơ đei yua lơ, io\k yua tơdrong rơgei khoa học kỹ thuật lơ\m choh jang xa, păng jing tơring yuk trong hơlâu lơ\m tơdrong choh jang xa kiơ\ trong ‘nao đei yua lơ. Gơnơm đơ\ng noh, pơyan puih mak xơnăm âu tơ\ pơlei Ier 9 vo\ng roi ‘lơ\ng hơ iă hloh kơ lai yơ.

            Năm tơ mang tơ\ plei DăRơhoa, xăh Hiệp An, apu\ng Đức Trọng (Lâm Đồng) lơ\m 1 năr blu\ng sơ năm ‘nao, [ơ\t dôm tơm đào cho#h pơ kao [ru\ng [ra\ng tơ\ hơ la to\ pơ yan phang. Tơ ter rim jăl trong pơ lei pơm hăm [ê to\ng ‘nao ‘no\h j^ dôm hnam go\ch [rê kơ jăp, jum dăr ‘no\h j^ kơ dơ chu\n [a 1 pơ yan, pơm ‘lơ\ng 1 khei ‘năr dang ei hlôi đei [e\nh kơ mâu jơk đỏ mơ liưm mơ lian đơ\ng dôm na chu\n ‘nhot, pơ kao rim kơ loăi, răh rai hlo\h j^t to\ hnam kơ m^l cho\h jang sa hăm kơ măy kơ mo\k ‘nao hlôi đei pơm hơ to\k...Đ^ đăng hlôi pơ jing đei 1 um rup [e\nh tơ drong ar^h ‘nao, tơ roi tơ băt tơ drong ar^h sa mu\k drăm ph^ tơ no\ kơ bơ ngai K’Ho tơ ring ‘nâu.

            {ok Kơ Să Ha Ji, 1 lơ\m dôm bơ ngai năm hơ drol lơ\m tơ drong tơ chơ\t yua cho\h jang kiơ\ kơ măy kơ mo\k ‘nao lơ\m pơ tăm ‘nhot, pơ kao tơ\ tơ ring ‘nâu: đơ\ng [ơ\t tơ pl^h đon hlo#h vao lơ\m trong jang cho\h pơ tăm, tơ drong ar^h sa, tơ mam drăm păng jơ hngơ\m đon kơ kon pơ lei tơ\ plei ‘Ie\r 9 to\ wo\ng dre\i  âu đei hơ to\k ‘lơ\ng hơ dăh. Bu bu ku\m adoi hơ drin jang sa, ư\h pa\ đei tơ che\ng chang gô, pơ mơ\ng tơ drong tơ drong đơ\ng te\h đak nhen hơ drol sơ\ bơ\ih. Jơ nei găh mu\k drăm, tơ pl^h găh tơ drong ar^h sa, jơ hngơ\m đon, tơ drong ‘mêm kơ eng đơ\ng pơ lei pơ la kueng [ôt đơ\ng noh ku\m  roi ‘năr pơm kơ hret kơ jăp hlo\h dơ\ng. Têt joăt joe, hnam hơ yơ ku\m đei pơ dơ\h ngôi, pơ gơ\r sơng pơ yan phang lơ\m tơ drong chơt hơ iă atu\m kơ te\h đak. {ok Kơ Să Ha Ji, pơ ma:“{o#h hơ dăh tơ pă tơ drong ar^h sa hlôi sơ đơ\ng hlo\h pơ têng hăm sơ\, kon pơ lei hlôi ho\k pơ hrăm đei trong jang sa, trong pơ tăm ‘nhot, pơ kao, vei lăng ‘long che\h phe. Sơng têt nguyên đán ‘no\h hnam hơ yơ ku\m sơng, ư\h khan lăp hơ dro# bơ ngai pơ dro\ng sơng têt đe\ch o#h mă bu bu ku\m pơ gơ\r chơt hơ iă sơng têt ngăl, yua kơ sơng pơ yan phang chơt hơ ia\ kơ đảng , chơt hơ ia\ kơ pơ yan phang kơ đ^ đăng hơ dre\ch hơ dủ\ng kơ na bu bu ku\m thoi no\h, ku\m athei pơ dơ\h vă vang chơt hơ iă ko\h”.   

Đơ\ng an^h mơ mat lơ\m cho\h jang sa, găh lơ pơ mơ\ng lơ\m tơm [a 1 pơ yan1 sơ năm, ư\h khan lăp hơ dro# [ok Kơ Să Ha Ji mă hlo\h 200u\nh hnam bơ ngai K’Ho tơ\ plei ‘Ie\r 9 to\  wo\ng dre\i adoi pơ\n tơ mơ\t yua khoa ho\k ki thuơ\t ‘nao lơ\m cho\h pơ tăm. Kon pơ lei hlôi hu\t le# tơ drong joăt kơ pơm tăm hơ dro# [a, tơ pl^h jing cho\h pơ tăm kiơ\ trong pơ tăm pơ pl^h băl rim kơ loăi ‘long pơ tăm, găh lơ ‘no\h pơ kao păng ‘nhot sa. Gơ nang đơ\ng pơm tơ le\ch tơ mam drăm kiơ\ ‘me\h vă te\ch mơ dro, hơ to\k kơ jă lơ\m atu\m hơ găt te\h cho\h pơ tăm kơ na lơ\m pơ lei hlôi hlôi ư\h pă đei bơ ngai jang rơ hơi, hnam hơ yơ  ku\m hơ drin jang sa kơ d^h, hơ drin ho\k pơ hrăm tơ drong hlo#h vao găh hco\h pơ tăm va\ hơ nhăk ăn io\k yua ‘lơ\ng hlo\h. Dang ei kơ so# jên io\k yua jo# păh lăp kơl bơngai tơ\ tơ ring âu hlôi hơ to\k vă je# 30 triệu hlak jên 1 ‘nu 1 sơ năm, to\k hlo\h 3 ‘măng pơ têng hăm 5 sơ năm hơ drol. Kiơ\ kơ ‘no\h, kơ so# u\nh hnam dơ nu\h hin đơ\ng 70% ku\m hlôi đei tơ jur oei pă 8%.

Mo\ Ka Hằng, hnam tơ\ hơ tuch kơ pơ lei tơ roi tơ băt, sơ năm hơ yơ u\nh hnam ku\m pơ gơ\r chơt hơ iă pơ yan phang lơ\m năr têt joăt joe mă lei hơ dro# sơ năm ‘nâu ‘no\h chơt hơ iă [iơ\ hloi. ‘Ngoăih kơ 3 sao 1 puăt pơ tăm ‘nhot sa hlôi ăn io\k yua hlo\h 50 triệu hlak jên lơ\m pơ yan têt, 2 hec tar che\h phe ku\m ăn io\k yua đei 4 tân plei...hlôi tơ gu\m u\nh hnam ‘măn răk đei kơ so# jên ku\m păi mơ\n va\ hơ nơ\ng tơ mơ\t jên jang dơ\ng, pơ\ih xă trong jang cho\h pơ tăm. Mo\ Ka Hằng, chơt hơ iă pơ ma: “Sơ\ ‘no\h tơ drong ar^h sa, jang sa na\r ph^ năr pơ ngot, jang ư\h kơ măh so\ng sa, dang ei ‘no\h gơ nang đơ\ng cho\h pơ tăm sơ đơ\ng, jang pơ gar pơ tăm che\h phe đei hlo\h  1 hec tar, ‘ngoăih kơ ‘no\h oei pơ tăm ‘nhot sa rơ go\h kơ na tơ drong ar^h sa hlôi đei [o#h [iơ\ bơ\ih, ư\h khan lăp hơ dro# so\ng sa măh mă oei đei tơ mam rơ kăh vă ‘măn. Io\k đơ\ng jang che\h phe, pơ tăm ‘nhot u\nh hnam đei to\ xe\t jên vă tơ mơ\t jên jang lơ\m tơ drong jang nai. Pơ ma atu\m ‘no\h dôm sơ năm tơ je# âu ‘no\h tơ drong ar^h sa mu\k drăm kơ kon pơ lei tơ ring ‘nâu hlôi hơ to\k tơ iung. Têt kon pơ lei hlôi pơ gơ\r sơng sa têt, chă ngôi pơ yan phang tôch kơ chhôk hơ iă. “

            Yă Lê Thị Hà, Pho\ kơ dră an^h jang vei lăng kon pơ lei xăh Hiệp An, apu\ng Đức Trọng akhan, io\k yua âu ‘no\h j^ pơ đ^ 1 tơ drong jang tơ pl^h đon hlo#h vao g^t kăl lơ\m tơ pl^h trong jang cho\h pơ tăm đơ\ng tơ pôlbơ ngai kon kông tơ\ tơ ring. Yă Lê Thị Hà, pơ ma:Dang ei kon pơ lei hlôi băt kơ cho\h pơ tăm tơ pl^h băl, pơ tăm [a 1 pơ yan đàn đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h kon pơ lei hơ nơ\ng pơ tăm pro kreng, pơ tăm hơ mre\, tơ\h...kon pơ lei hlôi băt kơ tơ mơ\tyua khoa ho\k ki thuơ\t  lơ\m cho\h jang sa kơ l^h thoi no\h io\k yua tôch kơ lơ, tơ drong ar^h sa kon pơ lei sơ đơ\ng [iơ\ păng hơ to\k tơ iung hlo\h [iơ\. Đ^ dăng hnam hơ yơ ku\m đei gre hon đa, đei bơ\n ti vi, đ^ đăng adoi đei điên thoă ngăl. Năr le#h, têt ‘no\h hnam hơ yơ ku\m năm răt tơ mam, rơ\ têt vă vang atu\m hăm kon pơ lei yuăn pơ gơ\r chơt hơ iă pơ yan phang, đe sư ku\m pơ gơ\r et sa chơt hơ iă kơ pơ yan phang, năm chă ngôi têt lei lăi nhen kon pơ lei yuăn lơ\m dôm năr têt”.

            ‘Ngoăih kơ plei DăRơhoa, 2 pơ lei bơ ngai kon kông tơ je# băl ‘no\h j^ K’Rèn păng K’Long kơ xăh Hiệp An, apu\ng Đức Trọng ku\m ư\h kơ đei pơ dơ\h tơ pl^h ‘nao, yak hlo\h rim năr. Kơ dơ cho\h pơ tăm hăm kơ măy kơ mo\k ‘nao hăm ako\p đ^ đăng hơ găt te\h xă 1.500 hec tar, hăm kơ jă pơm tơ le\ch jo# păh đơ\ng 200 tru\h 250 triệu hlak jên 1 hectar 1 sơ năm, hơ dro# hơ găt te\h jang sa lơ\m hnam kơ m^l hlôi io\k đei jo# păh lăp vă je# 400 triệu hlak jên 1 héctar 1 sơ năm, lơ\m no\h 1 puăt hơ găt te\h kơ kon pơ lei K’Ho tơ ring ‘nâu hlôi jing 1 kơ dơ xă, sơng io\k lơ kon pơ lei jang chu\n mir tơ\ tơ ring nai tru\h năm lăng, ho\k pơ hrăm kiơ\. ‘No\h j^ dôm tơ drong ‘lơ\ng g^t kăl vă kơ plei ‘Ie\r 9 to\ wo\ng dre\i pơ ma hơ dro#, xăh Hiệp An pơ ma atu\m ư\h kơ đei pơ dơ\h yak to\k pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao.

(Bngai tơblang nơ\r: Thuem)