VOV4.Bahnar - Tơ drong de#h char Kon Tum jang kiơ\ đei yua trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri to\k bo\k pơ\ih đei lơ tơ drong hiôk ăn tơ drong hơ met ‘lơ\ng tơ drong jang sa, oei sa đơ\ng kon pơ lei vang jang vei lăng bri. Ku\m hăm ‘no\h khu\l kơ dră tơ ring ku\m ‘măn lơ tơ drong bơ ngơ\t vă kon pơ lei gơ\h vang jang lơ\m tơ drong pơ tăm bri păng vei lăng bri vă pơm jên io\k yua sơ đơ\ng hơ met ‘lơ\ng tơ drong ar^h sa.

Lăp jo# tru\h đ^ khei 5/2019, rim an^h jang tơ ‘ngla bri kơ de#h char Kon Tum hlôi pơ jao hơ găt ăn kơ 10 khu\l jang, 335 tơ pôl, 233 gru\p u\nh hnam păng hlo\h 2.200 u\nh hnam vei lăng hlo\h 201.000 hec tar bri. Lơ\m no\h te\h bri tang găn ‘no\h hlo\h 98.400 hec tarm bri kơ drơ\ng hlo\h 39.300 hec tar păng bri pơ tăm hlo\h 63.400 hec tar. {ok Hồ Thanh Hoàng, kơ dră an^h mong jên vei lăng păng hơ to\k tơ iung bri de#h char Kon Tum, tơ băt găh jên thu đơ\ng tơ drong vang jang vei lăng bri đơ\ng u\nh hnam, tơ pôl kon pơ lei păng gru\p u\nh hnam: Jên io\k yua cham char bri đơ\ng rim u\nh hnam kon pơ lei io\k đei, hăm dôm u\nh hnam đei te\h đak pơ jao te\h pơ jao bri ‘no\h 1 u\nh hnam dang 8 triệu hlak jên lơ\m 1 u\nh hnam 1 sơ năm. Hăm rim tơ pôl kon pơ lei oei đei te\h đak pơ jao te\h pơ jao bri ‘no\h dang 88 triệu hlak jên lơ\m 1 tơ pôl 1 sơ năm. Hăm rim u\nh hnam io\k hơ găt đơ\ng rim tơ ‘ngla bri ‘no\h j^ khu\l jang ‘no\h dang 14 triệu hlak jên 1 u\nh hnam lơ\m 1 sơ năm. Hăm rim tơ pôl kon pơ lei oei mă io\k hơ găt đơ\ng rim tơ ‘ngla bri khu\l jang ‘no\h dang 185 triệu hlak jên lơ\m 1 tơ pôl 1 sơ năm. Hăm rim gru\p u\nh hnam io\k hơ găt đơ\ng rim tơ ‘ngla bri pơ gơ\r dang 64 triệu hlak jên lơ\m 1 gru\p u\nh hnam 1 sơ năm”.

Đơ\ng kơ so# jên kla io\k yua cham char bri io\k đei đơ\ng tơ drong vang jang vei lăng bri, kon pơ lei đei dơ\ng jên sa vă hơ met ming ‘lơ\ng tơ drong ar^h sa. Lơ u\nh hnam ku\m hlôi yua kơ so# jên âu hơ dai hăm rim jên jang nai vă tơ mơ\t jên jang pơ tăm bri, vei rong kon tơ rong, pơ tăm 1,2 ‘long kơ năp g^t ăn kơ jă mu\k drăm lơ, nhen che\h phe, kơ su… Kiơ\ hơ len lăng đơ\ng An^h vei lăng kon pơ lei de#h char Kon Tum, gơ nang đơ\ng tu\n pran jang kiơ\ tơ drong jang pơ jao vei lăng bri, kiơ\ hơ len lăng, dăr lăng, te\h bri đei pơ jao vei lăng đei tơ drong [ơm kơ ne# nhen: u\nh sa bri, chong mu\ih bri pơm mir, ko\h io\k glăi… to\ se\t [iơ\ pơ têng hăm [ơ\t tam mă đei pơ jao vei lăng. {ok A Thai, Kơ dră an^h vei lăng kon pơ lei xăh Đăk Long, apu\ng Đăk Glei tơ băt, hơ tuch sơ năm 2017 khu\l kơ dră xăh pơ gơ\r pơ jao 652hec tar bri ăn kơ 8 tơ pôl pơ lei vei lăng. Tơ drong ‘nâu đei kon pơ lei tôch kơ lăp đon, tơ gu\m: “Hlo\h khei ‘năr âu ki nhôn lăng tơ pôl mơ\t jang ăn [o#h io\k yua tôch kơ ‘lơ\ng. Đơ\ng tơ drong tơ p^h ăn tơ pôl vei lăng ‘no\h tơ pôl tôch kơ chhôk ‘nă. 1 păh ‘no\h tơ gop lơ\m tơ drong jang vei lăng bri. Lơ\m no\h đei tơ le\ch ăn kơ rim gru\p hơ nơ\ng năm dăr joang vei lăng bri. Mă 2 ‘no\h ku\m pơm jên io\k yua ăn tơ pôl. ‘No\h j^ 1 lơ\m dôm tơ drong io\k yua. &nh [o#h tơ drong jang âu tôch kơ hơ iă.”  

Đơ\ng ro\ng 8 sơ năm de#h char Kon Tum tơ le\ch jang kiơ\ trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri, hlôi đei 1 tơ drong tơ pl^h ‘lơ\ng lơ\m hlo#h vao đơ\ng kon pơ lei lơ\m tơ ring găh bri. Hơ drol sơ\ tơ drong ko\h io\k ‘long, phă bri pơm mir ro\h đei [o#h lơ ‘no\h dang ei kon pơ lei hlôi vang jang ‘lơ\ng lơ\m tơ drong pơ tăm bri, vei bri vă đei jên io\k yua đơ\ng bri. Tơ\ dôm apu\ng nhen Đăk Tô, Kon Rẫy... kon pơ lei tơ ring hlôi chă pơ dreo kơ d^h dơ\ng kơ hre\ng hec tar te\h vă vang hơ dai hăm an^h jang tơ ‘ngla bri pơ tăm dơ\ng bri, io\k vei lăng. Khu\l kơ dră rim tơ ring lơ\m de#h char ku\m bơ ngơ\t tru\h lơ hlo\h tru\h tơ drong pơm tơ drong hiôk ăn kon pơ lei hơ to\k tơ iung mu\k drăm bri. {ok Nguyễn Hữu Thạch, kơ dră an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng H’Drai, tơ băt: “’Măng hop ako\m jơ nu\m pơ gơ\r kon pơ lei âu ki apu\ng ku\m hlôi tơ roi ăn Jơ nu\m pơ gơ\r kon pơ lei apu\ng ‘no\h j^ pơ drơ\ng kiơ\ trong tơ le\ch jang pơ jao te\h bri kiơ\ trong jang đơ\ng de#h char. Jơ nu\m hlôi pơ drơ\ng kiơ\ bơ\ih vă je# tru\h âu kơnh an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng gô hơ met ming dơ\ng hla ar, trong tơ le\ch jang pơ tru\h ăn An^h vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang hơ len lăng, pơ tru\h ăn an^h vei lăng kon pơ lei de#h char k^ ăn pơm tơ drong hiôk tơ le\ch jang. Kiơ\ tơ chơ\t pơ t^h gia 1 u\nh hnam io\k vei lăng lơ\m1 hơ găt te\ch bri ‘long ‘no\h đei io\k yua 30% hơ găt bơ\n io\k vei lăng ‘no\h vă pơ tăm rim ‘long kăp g^t”.   

Hăm tơ drong jang kiơ\ ‘lơ\ng trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri, kon pơ lei roi ‘năr roi tơ klep hlo\h hăm bri, ‘nâu j^ tơ drong ‘lơ\ng kơ jăp vă de#h char Kon Tum hơ nơ\ng hơ to\k kơ so# pe\ng yơ\p bri. Đơ\ng no\h pơm tơ drong jang sa, oei sa kơ jăp ăn kon pơ lei vang jang vei lăng bri.

Đơ\ng ro\ng âu nhôn pơ ma nuh hăm [ok Trần Văn Tuất, Kơ dră An^h vei lăng bri ‘long tang găn sar bar Tu Mrông găh tơ drong jang păng tơ drong đei yoa đơ\ng kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh tơ\ an^h jang. Ap^nh roi tơ băt dơ\ng, An^h vei lăng bri ‘long tang găn sar bar Tu Mrông dang ei oei vei lăng hlo\h 16.000ha bri brăh, bri ‘long pơ tăm păng te\h tam mă đei bri ‘long tơ\ 7 xăh găh apu\ng Tu Mrông. Lơ hơ găt te\h bri tơ\ an^h vei lăng đei xa yoa tơ drong tơ gu\m kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh păng pơ jao ăn tơ pôl vei lăng.

-{ok ăi, ap^nh ih roi mă hơ dăh kơ so# jên io\k đei đơ\ng trong jang kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh hlôi tơ gu\m ăn an^h jang ie\m thoi yơ lơ\m tơ drong jang vei lăng, năng tông bri ‘long đei pơ jao?

-{ok Trần Văn Tuất: Gơ nơm đơ\ng jên đei kla đơ\ng io\k yoa cham char bri brăh lơ\m rim sơ năm, mă tơ drong jang vei lăng, năng tông bri đei bơ\ jang ‘lơ\ng [iơ\. Rim unh hnam kon pơ lei io\k vei lăng bri đei tơ drong arih xa roi to\k gơ nơm đơ\ng jên vei bri đei kla lơ [iơ\, tơ drong arih xa ku\m roi sơ đơ\ng ‘lơ\ng [iơ\.

- {ok ăi, sơ năm 2018 âu ki, jên vei lăng 1 ha bri đei to\k [iơ\ gơ nơm đơ\ng dôm hnam kơ măy unh điên kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh. Mă tơ pă tơ\ an^h jang bơ\n, đơ\ng hơ to\k ming jên vei lăng âu, io\k yoa kơ tơ pôl ku\m nhen gru\p unh hnam vei lăng bri hăm to\k lơ ưh?

-{ok Trần Văn Tuất: Adrol sơ\, jên te\h đak tơ le\ch ăn tơ drong jang vei lăng bri 1ha ‘no\h 200 rơ bâu. Đơ\ng sơ năm 2018, to\k truh 4 ‘măng, dang 800 rơ bâu ăn 1ha. Đơ\ng no\h tơ drong đei yoa đơ\ng kon pơ lei ku\m to\k. Kon pơ lei ku\m roi đei đon vei lăng bri, yoa sư đei yoa, pơm hơ to\k [iơ\ tơ drong arih, mu\k drăm lơ\m unh hnam, đei jên vă jang dôm tơ drong jang nai dơ\ng nhen jang chu\n, pơ tăm ‘long kăp g^t vă ato\k tơ iung mu\k drăm.

- Rim sơ năm, An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri Kon Tum đei kla jên vei lăng cham char ăn an^h jang păng an^h jang kla jên âu ăn gru\p unh hnam, tơ pôl io\k vei lăng bri dơ\ng. Kiơ\ kơ [ok, kon pơ lei io\k yoa jên đơ\ng vei bri âu lơ\m tơ drong arih xa thoi yơ hă?

-{ok Trần Văn Tuất: Rim sơ năm An^h mong jên vei lăng bri kla jên bri tôm ngăl. Đa kla đơ\ng 2 truh 3 ‘măng. {ât 6 khei blu\ng sơ năm đei to\k io\k adrol, hơ tuch sơ năm ‘no\h kla tôm đ^ đăng jên sơ năm ‘no\h hloi. Đơ\ng no\h, An^h vei lăng bri kla jên ăn kon pơ lei pơm 2 mă ưh ‘no\h 3 ‘măng kla. Io\k đei jên kon pơ lei yoa lơ\m dôm tơ drong mă 1 j^ pơ ‘nho\ ăn tơ drong arih xa lơ\m hnam, mă 2 chă trong jang xa, răt tơ đăh ‘long, kon yo\ng vă ato\k tơ iung mu\k drăm lơ\m hnam ‘lơ\ng [iơ\.

- Đơ\ng tơ drong pơ jao vei lăng bri ăn gru\p unh hnam, ăn tơ pôl thoi âu, ih [ôh tơ drong vei lăng bri đơ\ng ie\m ‘lơ\ng [iơ\ kơ adrol ki dăh mă ưh?

-{ok Trần Văn Tuất: Tơ drong pơ jao vei bri ăn kon pơ lei ‘no\h kon pơ lei đei đon jang tơ năp [iơ\, kon pơ lei vei lăng ‘lơ\ng [iơ\ kơ adrol ki yoa blu\ng a dôm pơ lei arih xa je# bri adoi io\k vei lăng bri ngăl, đơ\ng no\h đe pơ gơ\r dăr joang, găn ưh ăn đe ko\h phă bri, vang jang hơ doi hăm rim khul gru\p tang găn ‘lơ\ng tơ drong muih ro\h, so\h bri pơm mir dăh mă ko\h io\k ‘long glăi luơ\t.

- Vă jên đơ\ng vei lăng bri gơ\h đei yoa ‘lơ\ng [iơ\ lơ\m tơ drong jang vei lăng, năng tông bri, mă loi hăm gru\p unh hnam, hăm tơ pôl ih hăm đei nơ\r pơ ma, ap^nh kiơ hăm khul kơ dră tơ ring ku\m nhen An^h mong jên vei lăng păng ato\k tơ iung bri dêh char Kon Tum ưh?

-{ok Trần Văn Tuất: Găh tơ drong athei mă bơ\n kăl jang ‘no\h athei hơ to\k hlo\h dơ\ng tơ drong tơ roi tơ băt vă kon pơ lei băt hơ dăh tơ drong kăl đơ\ng vei lăng bri, tơ drong đei xa yoa đơ\ng vei lăng bri vă kon pơ lei hlôh vao lơ [iơ\ lơ\m tơ drong jang vei lăng bri. Tơ drong nai dơ\ng kon pơ lei athei kla jên vei lăng bri mă tơ tom, mă hre\nh [iơ\.

- Hăm an^h jang bơ\n, jên đơ\ng tơ drong kla jên mưh io\k yoa cham char bri brăh sư tơ gu\m ăn an^h jang bơ\n thoi yơ lơ\m tơ drong bơ\ jang rim năr vă vei lăng ‘lơ\ng hơ găt te\h bri đei pơ jao?

-{ok Trần Văn Tuất: Jên vei lăng bri ‘no\h an^h nhôn ku\m đei hơ găt te\h bri vei lăng kơ dih hai, đơ\ng âu an^h jang ku\m đei jên vă io\k dơ\ng bơ ngai jang, hơ to\k khul dăr joang, vei lăng dăh mă pơm dơ\ng dôm an^h gak vei bri vă gơ\h đei khul jang vei bri ‘lơ\ng [iơ\.

-Lei a, bơ nê kơ ih vang pơ ma nuh hăm nhôn hơ!

Thuem hăm Dơ\ng: Tơ blơ\