VOV4.Bahnar - Pơnơ\t đak Ia Mơr đei tơmơ\t jên jang vă je# 3.000 ti hlak jên pơro tơruih ăn dang 14.500ha te\h jang sa, đơ\ng no\h pơ jing hơyak pran ăn ato\k tơ iung mu\k drăm – tơpôl ăn m^nh tơring sơlam te\h đak să sap tơ\ Tây Nguyên, mă lei, mư\h pơnơ\t đak au ming man keh đang mă lei to\k bo\k tơ jră mu\h măt hăm ư\h kơ đei tơring vă chă pơro, tơruih ăn. ‘No\h an^h ming man pợnơ\t đak Ia Mơr. Lơ\m pơ pro\ pơjing, an^h au lang să [ar păh dêh char Dak Lăk hăm Gia Lai. Lơ nơ\r chă ap^nh hơlen: Tơchơ\t tơmơ\t jên jang tơ iung pơjing ming man pơnơ\t đak au hlôi tro\ [lep dăh mă pơhoach kon jên bơ\ jang Te\h đak? Kơ yuơ kă kiơ an^h ming man pơnơ\t đak ming man keh đang tă ư\h kơ đei groi te\h vă tơruih, pơro ăn? Păng trong jang ayơ ăn tơdrong chr^h chre\ng au?

Pơnơ\t đak t^h tên hăm lơ tơdrong hơmo\ hơ iă

Kiơ\ tơdrong ayơ mă Dơno\ an^h tơm vei lăng Cho\h jang sa păng Ato\k tơ iung tơring tơrang Tơchơ\t tơmơ\t jên jang đơ\ng kon jên bơ\ jang Te\h đak vă je# 3.000 ti hlak jên vă tơ iung pơjing Pơnơ\t đak tơ\ tơring Ia Mơr? Păng Pơnơ\t dơnau đak t^h tên au đei tơ iung pơjing hăm hơmo\ ato\k tơ iung mu\k drăm – tơpôl lơ liơ?

Mă đơ\ng đei hơgăt te\h să sap hlo\h m^nh poăt hơgăt te\h kơ dêh char Bắc Ninh mă lei Ia Mơr ‘no\h tơring sơlam te\h đak tôch tơnap tap, kon pơlei kơ toe\i. Groi te\h să sap mă lei găh să ‘no\h hre\ng hro\r, prăt sơnăm ư\h kơ măh đak chă pơro tơruih, cho\h jang sa gơnang lơ\m đak ‘mi đe\ch. Vă ato\k kơtang đei io\k yua kơ jăp lơ\m cho\h jang sa, pơtru\t kơtang cho\h jang sa tơring sơlam te\h đak tơnap tap au đei ato\k tơ iung, đơ\ng no\h pơjing tơgu\m đei sơđơ\ng er^h sa ăn kon pơlei lơ\m tơring păng pơjing dơ\ng tơring mơ\t oei cho\h jang sa hle, vei lăng năng tông ‘lơ\ng găh tơdrong kon pơlei kơdau mơ\t oei glăi đei pơjing ăn đe sư er^h sa sơđơ\ng dơ\ng kơ jăp …, sơnăm 1998, Khu\l kơdră che\p pơgơ\r Te\h đak hlôi pơjao ăn Dơno\ an^h tơm vei lăng Cho\h jang sa păng Ato\k tơ iung tơring tơrang chă tơche\ng hơlen, tơ iung pơjing tơdrong jang lơ tơdrong yua Ia Mơr. Tru\h năr 27/10/2005, Dơno\ an^h tơm vei lăng Cho\h jang sa păng Ato\k tơ iung tơring tơrang ch^h pơjing tơdrong Tơchơ\t kơso# 2954 k^ tơchơ\t tơdrong vă jang tơ iung pơjing ming man dơnau mong đak Plei Pai – pơnơ\t đak lăh Ia Lôp, dơnau să dang 600 ha kiơ\ trong pơ pro\ tơruih, pơro ăn dang 2.000 ha te\h cho\h jang sa păng Dơnau mong đak Ia Mơr ( să hlo\h 3.000 ha) pơro tơruih ăn dang 12.500 ha te\h cho\h jang sa. {ok Nguyễn Hoàng Hiệp, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h tơm vei lăng Cho\h jang sa păng Ato\k tơ iung tơring tơrang akhan: Hăm 2 tơno# jang nhen tơroi kơpal, an^h pơnơ\t đak Ia Mơr au jing an^h jang pơ yua ăn lơ tơdrong pơ đ^ mu\k drăm – ch^nh tr^ păng tơpôl:“Tơdrong tơm kơ Dơnau Ia Mơr ‘măng mă bku\ng jei nhen dang ei jei sơkơ\t hơdăh đei 3 tơdrong jang tơm, mă blu\ng ‘no\h tơdrong sơđơ\ng dơ\ng kơ jăp te\h đak kơ yuơ ‘nau tơring sơlam te\h đak. Mă [ar ‘no\h tơgu\m ăn yông kon pơlei, pơjing oei m^nh dơnơ\ng dơ\ng m^nh hơn^h pơ đ^ kon pơlei kơtă păng kon pơlei đơ\ng tơring anai mơ\t oei kơ yuơ groi te\h tơ\ au să sap. Mă pêng ‘no\h tơruih ăn dang 14.000 ha chu\n na [a đak păng ‘long pơtăm anai. Dơnau mong đak kiơ\ pơlăp dang 180 tr^u met kho#i, ro\ năng vă chă pơma ‘nau jing an^h mong đak t^h tên hlo\h hăm Tây Nguyên.”

            Kiơ\ pơ pro\ hơdrol hlôi đei tơ iung pơjing, 180 tr^u met kho#i đak gô tơgu\m ăn chă pơro tơruih ăn dang 14.500 ha te\h cho\h jang sa. Lơ\m au, 10.350 ha găh lơ\m apu\ng Chư\ Prông, dêh char Gai Lai păng dang 4.000 ha găh apu\ng Ea Su\p, dêh char Dak Lăk. Hăm an^h să păng pơ pro\ tơring chă tơruih pơro nhen ‘nao tơroi ‘no\h pơnơ\t đak đei lăng jing să sap hlo\h au atu\m hăm lơ an^h pơnơ\t đak anai lăp pơm sơđơ\ng ăn đei 25% dôm hơgăt te\h kăl vă chă tơruih pơro ăn đak tơ\ Tây Nguyên pơma atu\m. Kơ yuơ lơ lo\h, [ok Nguyễn Hải Thanh, Kơdră che\p pơgơ\r An^h jang Tơ iung pơjing ming man găh Dơno\ an^h tơm vei lăng Cho\h jang sa păng ato\k tơ iung tơring tơrang sơkơ\t hơdăh, tơdrong tơ iung pơjing rim An^h pơnơ\t đak Ia Mơr ‘no\h tôch lăp, tôch [lep hăm tơdrong yan au, tơmơ\t jên jang [lep tơring: “Hlo\h đơ\ng hơlen yan au Dơno\ an^h tơm vei lăng cho\h jang sa hlôi chă tơche\ng hơlen păng dăr lăng ‘no\h hơdro# hơgăt te\h cho\h jang sa kăl đei đak chă pơro tơruih ăn kơ tơring Tây Nguyên, an^h pơnơ\t đak ‘nao lăp tơruih pơro măh ăn dang 25% đe\ch. Kơ yuơ lơ lo\h, pơjing an^h mong đak ‘no\h ‘no\h găh tơdrong ‘me\h vă ‘no\h tơring Tây Nguyên tôch ‘me\h vă đei lơ.”

            Hăm tơring tơ je# te\h đak boăl Campuchia, găh lơ kon pơlei kon kông, tơdrong er^h sa oei tim gan hlo#h vao, cho\h jang sa gơnang kơ đak ‘mi kơna mư\h rim pơnơ\t đak să sap au đei tơ chơ\t ăn tơ iung pơjing, đơ\ng khu\l kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h tơm vei lăng Cho\h jang sa păng Ato\k tơ iung tơring tơrang, kơdră che\p pơgơ\r tơring păng mă kăl kon pơlei tơring au jei hơmo\ an^h au gô hơnhăk nđei tơdrong tơpl^h ‘nao ăn groi te\h phui phang tơnang ko\ au. U|nh hnam [ok Rơmăh Tu\, oei tơ\ tơring Ia Mơr, apu\ng Chư\ Prông, dêh char Gia Lai ‘no\h u\nh hnam dơnu\h prăt sơnăm tăm kơ rach lơ\m dôm sơnăm au ki kơ yuơ cho\h jang sa lăp gơnang kơ đak ‘mi đe\ch, m^nh sơnăm lăp jang sa m^nh pơyan ‘mi đe\ch. Mư\h pơnơ\t đak Ia Mơr đei tơ iung pơjing ming man ke\ chă tơruih pơro ăn m^nh tơring să sap, [ok Tu\ hơmo\ tơdrong er^h sa kơ u\nh hnam gô đei tơpl^h đơ\ng dang au hloi. “Dang ei đei dơnau đak bơih, hơpơi te\h đak lăng tông nông gia kon pơlei nhôn. Nhôn hơpơi đei chă cho\h jang sa chu\n na [a đak lơ\m [ar pơyan, vă ato\k tơ iung mu\k drăm, xut xa pơngot rơve\t, tơ jur dơnu\h [iơ\.”

            {ok Nguyễn Tuấn Anh, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h vei lăng kon pơlei tơring Ia Mơr tơbăt, kơdră tơring jei hơmo\ lơ\m an^h pơnơ\t đak Ia Mơr au mơ\n, hăm hơpơi ‘me\h vă tơ\ au gô jing groi te\h rơhu\ jing ‘lơ\ng, jing tơring pơtăm ‘long pơtăm tơm hlo\h kơ pơ đ^ lơ\m tơring Tây Nguyên păng tơring Nam Bộ:  “Mư\h Pơnơ\t đak Ia Mơr đei iung jang ming man ‘no\h kon pơlei tơring Ia Mơr au chhôk hơ iă ‘nă hal dêh, gô chang pơnơ\t đak vă hơmo\ jang sa đei io\k yua kơ jăp, ke\ yak hlo\h tơdrong pơngot rơve\t tơngie\t găng, tơ jur dơnu\h ăn kon pơlei adoi nhen bơ\ jang chă cho\h jang sa, rong kon tơrong vă pơm lơ liơ đei ato\k tơ iung mu\k drăm u\nh hnam.”

            Kiơ\ pơpơ pro\, ư\h khan lăp tơgu\m tơruih ăn hơgăt te\h cho\h jang sa phang pơđang kơ kon pơlei kơtă lơ\m tơring mă lei Pơnơ\t đak au oei đei pơ pro\ chă tơruih pơro ăn dôm j^t hektar te\h cho\h jang sa jang kiơ\ kmăi kmo\k hơgei. Đơ\ng no\h pơjing đei tơring jang sa ako\m m^nh [ôt, tơpl^h um ai kơ tơring sơlam te\h đak tơnap tap au. Hlo\h dơ\ng, an^h pơnơ\t đak să sap au đei tơ iung pơjing hăm hơpơi ‘me\h vă xek tơlang ‘lơ\ng ăn kon pơlei mơ\t oei kư\ kă tơ\ Tây Nguyên, pơjing đei tơring kon pơlei oei kơdrơ\m, sơđơ\ng tơring sơlam te\h đak. Mă lei, 14 sơnăm đ^ hlo\h, đơ\ng ro\ng lơ tơdrong hơmo\ kơ pơ đ^ kơdră che\p pơgơ\r tơring păng kon pơlei Tây Nguyên, dôm an^h pơnơ\t đak Ia Mơr hlôi đei ming man keh đang mă lei um ai tơring sơlam te\h đak ‘nau oei tim mă tơpl^h yă kiơ ‘mơ\i. Hlo\h dơ\ng, an^h pơnơ\t đak g^t kăl hlo\h kơ Te\h đak au to\k bo\k tơ jră mu\h măt dôm tơdrong chr^h chre\ng ‘no\h:  hơgăt te\h đei pơ pro\ đak chă pơro tơruih au dang ei to\k bo\k oei bri ‘long chăt kơ d^h đe\ch. Kơ yuơ lơ lo\h, mă đơ\ng bri ‘long hui jei tơnap tơpl^h đei jing te\h cho\h jang sa. Tru\h po đơ\ng ro\ng an^h jang 3.000 ti hlak jên hlôi đei ming man keh đang lăp đơ\ng ro\ng 14 sơnăm tơle\ch jang tơ iung pơjing mă lei oei tim mă ... đei tơring ăn chă tơruih, pơro đak. Lơ nơ\r chă ap^nh: bu gô ch^u pu\ mư\h pơjing trong iung jang đei tơmơ\t jên jang hloi tơdrong vă jang au?

Bơngai ch^h: Công Bắc- Lê Bình

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt