VOV4.Bahnar - Hăm bơngai Êđê păng lơ hơdrung kon kông anai tơ\ Tây Nguyên, tơdrô ge ‘no\h m^nh tơmam chă et ư\h kơ lai yơ kơ [a\h lơ\m rim ‘măng pơgơ\r kơ\m kang kơnang gie\ng dăh mă chă hơvơn tơmoi. Hre\i au, ư\h khan tơmam chă et hơdro# ăn kơ tơring, tơdrô ge hlôi jing tơma et tôch g^t kăl tơbăt ăn bri kông, jing tơmam g^t kăl hăm tơmoi mư\h tru\h tơ\ Tây Nguyên. 

            Lơ\m tôm tơdrong et xa, khôi xoi tơbeh dăh mă [ơ\t unh hnam đei tơmoi g^t, atu\m hăm dôm tơmam xa juăt jue, kon pơlei Êđê hơnơ\ng đei ge tơdrô tơkang vă jong ăn tơmoi. Hăm đe xư, ge tơdrô jing tơmam pôk kăp g^t plang ăn kơ yang hơpang, hơvơn yă [ok dơnơm vih atu\m et xa hăm kon xâu, ge tơdrô duh jing tơmam jong tơmoi, jing tơdrong vă tơroi pơră dih băl dăh mă atu\m pơchot hăm unh hnam, ‘nho\ng oh kơtum kơto\ng kueng [ôt. Et tơdrô ge jing minh um ai joh ayo\, tơguăt hăm tơdrong erih đon lui kơ kon pơlei Êđê. Yă Bap, oei tơ\ pơlei Ako\ Dhông, plei tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Dak Lak ăn tơbăt:“ Đơ\ng chăl yă [ok me\ [ă xơ\ adro# đei minh tơmam et âu đe\ch, ưh kơ đei mă nai ôh, ưh kơ đei bier hơlăk, đak ‘ngam nhen dang ei ôh. Unh hnam yơ ke\ đei noh pai tơdrô âu roi lơ. Tơdrô âu đe ‘măn et lơ\m lơ tơdrong et xa, tôch pơyan jang, [uh nhu\ng, [uh kpô rơmo, et xoi tơbeh kơ jơhngơ\m pran. Tôm unh hnam mưh đei tơdrong kiơ noh chă hơmet hnam, tơnuh unh, koh tơm kram... Đe koh hloi tơm kram tơpăt ‘măn ăh tong ane# hnam vă cho# tơkang ge tơdrô tơ\ noh, io\k pham kon tơrong mă đe [uh plang pik tơ\ noh. Mưh xa kpô gưu hăm 7 to\ ge tơdrô noh duh ‘măn 7 to\ jrăng kram ăh tong ane# hnam. Đang kơ noh ‘măn minh [ar to\ ge tơdrô dơ\ng atu\m”.

            Tơdrô âu đe hơnơ\ng yua đing vă et. Ăh tơkang noh, đe pơih ge kơdroh, đang kơ noh hmie\t kjăp hla pr^t kro dăh mă hla ‘long ưh kơ đei pơnhu\l nhen hla mich, hla ôi..., tuh đak [lăng rơgoh [enh ge păng le# lơ\m dôm j^t pơn^t vă đak hram pơm ăn kơdroh blang noh chu\t đing ăh tong ane# ge truh tơ\ klo\ng. Ge tơdrô đei tơkang ăh tong ane# hnam, rim bngai tơ oei tăp dăr, et răh tơdrô pơma dơnuh răh. Pha hăm minh [ar hơdrung kon kông tơ\ Tây Nguyên, tơdrô ge kơ kon pơlei  Êđê adro# yua minh pôm đing đe\ch ‘măn et, păng ăh et noh đing đei tơroh đơ\ng ty bngai âu truh bngai nai kiơ\ xkơ\t đơ\ng ‘lo\ truh tơ\ mơlôh, dro\ nglo drăkăn.

            Kon pơlei Êđê kơdih pai tơdrô ge ‘măn et. Adrol ki, kiơ\ kơ tơdrong ke\ đei kơ rim unh hnam, hnam yơ duh đei ge tơdrô ‘măn răk. Rim unh hnam đei kơdih tơdrong hlôh vao po lơ\m tơdrong pai tơdrô, đe hơnơ\ng pai kơdroh tơdrô ge đơ\ng tơmam hlôi đei lơ\m cham char. Mă lơ noh ăh pơyan kăt yuă, tơ ‘ngla hnam ‘măn to\ xe\t phe [a, [um [lang vă chă pai bơ\n tơdrô. {uih noh adoi đei bơ\ đơ\ng kơđoh, rơh ‘lơ\ng ưh kơ đei pơnhu\l mă hăp ‘ngam, hơ\, tăng. Mă lei noh đe pai tơdrô ge hăm phe, [um pai x^n, le# ngach, lu\k lơ\k hăm [uih đang kơ noh tăh uh lơ\m ge dang minh [ar năr dăh mă minh [ar khei. Pơmai H’Phiu Kbuôr, oei tơ\ pơlei Ako\ Dhông, plei tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Dak Lak ăn tơbăt:“Tơdrong pai tơdrô âu đei đơ\ng xơ\ ki xơ\ kach, đơ\ng chăl yă [ok xơ\, pơtho ăn me\ [ă dang ei truh chăl kon xâu ba. Inh [ôh tơdrong jang âu duh tơgop răk vei tơdrong juăt jue kơ unh hnam, kơ hơdrung hơdre\ch noh kơdih po inh duh ho\k kiơ\ trong pai tơdrô đơ\ng me\ inh pơtho, ưh kơ đei le# hiơt hiong kjă juăt jue kăp g^t mă yă [ok răk ăn. Hăm kon pơlei, lơ\m tơdrong tơjra#m unh hnam, ‘nho\ng oh, pơgơ\r et xa lai yơ duh đei tơdrô ge. Tơdrô ge noh kăp g^t hloh yuơ noh ưh kơ gơh le# hiơt hiong ôh”.

            Adoi atu\m minh trong pai mă lei rim unh hnam kon pơlei Êđê đei kơdih tơdrong kăl vă pai tơdrô [âu phu. Yuơ noh mă tơdrô ge đei hơyuh [âu phu phara băl nhen ‘ngam, iu\, tăng, xap... Tơdrong kăp g^t noh ăh lu\k lơ\k [uih vă pơm tơdrô. Tơdrong mă âu noh đơ\ng kơdih unh hnam đe\ch đei păng adro# kon drăkăn đe\ch đei me\ pơtho ăn.

            Dang ei, mă lơ\m dôm tơdrong et xa pă đei pơgơ\r lơ, tơdrong ako\m et xa lơ\m tơpôl duh pă gan đei, mă lei tơ\ minh [ar pơlei pơla kơ kon pơlei Êđê tơ\ Dak Lak, tơdrô ge duh oei đei lơ unh hnam pai vă te\ch ăn tơmoi truh tơmang. Dôm bngai pai tơdrô ge đei lơ đe băt truh păng hơnăn đe ye\t hlôi jing hơnăn tơdrô nhen: tơdrô ge Y Miên, Y Pao, Amí Dzoan,… Tơ\ pơlei Ako\ Dhông, plei tơm Buôn Ma Thuột, minh [ar xơnăm kơ âu đei dơ\ng minh hơnăn tơdrô ge mă bngai pai tơdrô âu oei mơlôh dêh noh tơdrô ge amí Dza Phin. Mă ‘nao iung jing mă lei hơnăn mă âu duh to\k bo\k oei xkơ\t dơh anih dơ\ng kơ po. {ok Ama Nhiên, oei tơ\ pơlei Ako\ Dhông, plei tơm Buôn Ma Thuột ăn tơbăt: “Dang ei lơ\m pơlei duh oei lơ bngai băt pai tơdrô ge, mă kăl noh bngai ‘lo\ xơnăm, kơlih xơ\ tơdrô âu đei yua lơ lơ\m tơpôl pơlei pơla. Mă lei dang ei, tơdrong răk vei pai tơdrô ge hơnơ\ng noh đe pă gan pai lơ, mă hăt noh hăm chăl kon xâu dang ei. Nhen unh hnam pơmai amí Dza Phin tơ\ âu, adrol ki adro# pai ‘măn et lơ\m unh hnam đe\ch, đang kơ noh bôl boăl đơ\ng ataih je# păng tơmoi truh tơmang duh lăp et tơdrô ge noh pơmai pai tơdrô ‘măn te\ch hloi. Tơdrô ge đei pai noh đe akhan ‘lơ\ng, păng roi năr roi đei lơ bngai lăp, truh răt ‘măn et păng chă ‘nhăk axong ăn ‘nho\ng oh hia”.

            Đơ\ng minh tơmam et xa hmă kơ kon pơlei tơ\ tơring, tơdrô ge to\k bo\k tơplih jing tơmam [enh kơ um ai tơring bri kông Tây Nguyên. Dôm ge tơdrô kăl đei pai tơle\ch hlôi kiơ\ hơyak jơ\ng tơmoi truh lơ tơring lơ\m teh đak păng tơ\ teh đak đe, jing tơmam pôk kăp g^t ăn tơmoi [ơ\t rim ‘măng truh tơmang tơ\ hơgăt teh âu.