{ai mă 3: Ne\ le# Macca pơm ăn hre hrông

          VOV4.Bahnar - Lơ\m tơdrong erih, dôm tơdrong ưh kơ pu\n ai hlôi [ôh [ơ\t mih ma duch nă pơtăm Macca hlôi lơ xơnăm, mă lei tơm ưh kơ đei lơ plei, dăh mă plei to\ xe\t. Pơtăm Macca mă ưh kơ băt kiơ găh hơdre\ch, ưh kơ băt găh kih thuơ\t, ưh kơ hlôh vao găh dôm tơdrong kăl hăm hơdre\ch ‘long pơtăm âu, nhen hơyuh to# ‘mi, teh, păng mă hăt noh găh tơdrong te\ch tơle\ch tơmam drăm, pơtăm tơm Macca pơm ăn kon pơlei jing hre hrông.

Minh lơ\m dôm pơgar Macca ưh kơ đei plei kơ unh hnam [ok Vũ Tá Trọng, tơ\ xăh Dak Nia, th^ xăh Gia Nghĩa, dêh char Dak Nông hlôi to\k ăh xơnăm mă 6. Hloh 500 tơm Macca pơtăm atu\m lơ\m pơgar cà phê, pơyan pơkao yơ duh chôh [enh pơkao mă lei ưh kơ đei kơtoen plei ôh. Tam mă kh^n kơche\ng truh đei cheh đơ\ng hơdre\ch tơm mă âu, [ok Vũ Tá Trọng pơngơ\t ưh kơ băt truh lai yơ mă ke\ đei io\k tơvih jên axong jang: “Xơnăm xơ\ plei mă blu\ng duh đei to\ xe\t, lăng atu\m duh đei minh [ar k^ mă lei hăt noh ba pe\ xa đe\ch pă gơh chă pơm kiơ đei đăi. Tơdrong pơyua noh tam mă băt ôh, kxo# pơkao chôh noh lơ mă lei ưh kơ đei plei. Hơbo\ xơnăm âu duh adro# đei yua [ar pêng j^t k^ đe\ch”

{ok Hồ Gấm, Pho\ kdră Anih choh jang xa păng ato\k tơring pơxe\l dêh char Dak Nông ăn tơbăt: Kiơ\ đơ\ng chă hơlen tơ\ xăh Đức Minh, apu\ng Dak Mil, dôm pơgar Macca hlôi pơtăm đunh kơ âu 9 xơnăm đei plei to\ xe\t đe\ch:“Akhan noh lơ plei, đei đơ\ng 50- 70 kí minh tơm, mă tơpă noh pă [ôh kiơ. Nhen tơ\ Đức Minh- Dak Mil: tơm 10 xơnăm tam mă đei 1 k^, io\k tơ\ yơ mă đei yua? Pơtăm đơ\ng xơnăm 2006, dang ei plei duh tam mă đei. Dang ei hơdre\ch đơ\ng Anih tơm choh jang xa hlôi đei 3 hơdre\ch đei xkơ\t păng 7 hơdre\ch noh ‘lơ\ng hloh. Lơ\m kxo# hơdre\ch noh hơdre\ch mă yơ tro\ hăm tơring teh Dak Nông noh duh tam mă đei xkơ\t. Dăh ưh noh pơtăm pơđ^ 10 hơdre\ch noh hloi, ưh kơ đei xa noh koh hu\t le#? Noh athei kơchăng, hơlen mă hơdăh tôm tơdrong”

Pơm tro\ tơdrong tơre\k đơ\ng kon pơlei hăm tơm Macca, anih choh jang xa dêh char Kon Tum hlôi iung jang păng xkơ\t: tơm Macca adro# [lep hăm tơring Măng Đen- Kon Plông păng minh [ar xăh lơ\ma pu\ng Tu Mơ Rông păng Dak Glei. Mă lei truh dang ei, yuơ duh tam mă đei xkơ\t tơm yơ găh tơdrong iung giơ\ng, đei yua păng pơrang đơ\ng hơdre\ch ‘long pơtăm âu noh [ok Trần Văn Chương, Pho\ kdră Anih choh jang xa păng Ato\k tơring pơxe\l dêh char Kon Tum pơtruh nơ\r: “Nhôn pơtruh nơ\r hăm mih ma duch nă noh athei pơtăm atu\m hăm pơgar cà phê, hla chè. Mưh pơtăm adro# hăp noh athei hơlen lăng mă hơdăh, kơlih khei năr mă blu\ng kơ tơm macca noh đunh mă dang ei ưh kơ băt hăp đei plei thoi yơ păng ning mônh kơnh noh te\ch thoi yơ? Mưh ato\k tenh jat noh hli hlơt tơpă”   

Tiến sih Y Ghi Niê, Kdră Jơnu\m jang găh khoa ho\k kih thuơ\t dêh char Dak Lak, xơ\ bơ\ kdră Anih jang khoa ho\k Ko\ng nghe# dêh char, jing minh lơ\m dôm bngai ‘nhăk tơm macca mơ\t pơtăm hơlen tơ\ Dak Nông păng Dak Lak xkơ\t: Adro# pơtăm lơ\m hơgăt ie\ đe\ch vă hơlen lăng hăm ke\ to\k giơ\ng dăh mă ưh đang kơ noh vă pơtăm lang xă nhen dang ei. 

{ok Y Ghi Niê akhan, Macca jing tơm pơ rơih găh hơyuh to# ‘mi, [ơ\t chôh pơkao, mă đei ‘măng ‘mi ie\ dăh mă to# noh iong đe\ch bơih: “Krao noh ‘long pơtăm tơm hăm Tây Nguyên noh ưh kơ [lep ôh, yuơ ưh kơ x^ tơ\ yơ duh pơtăm tro\ [lep, păng tam mă băt te\ch plei tơ\ yơ. Yuơ noh, athei pơtăm dar deh vă băt hơdăh ưh kơ x^ pơtăm hăt hot ôh. Bơ\n oei băt noh xơ\ tơle\ch rong kon kơne, hơbâu lê dreng păng pơtăm ‘long yo\ bầu. Dang ei noh yo\ bầu adoi tơpăi pơgoh bơih. Oei dang ei hăm tơm macca, bơ\n hơnơ\ng akhan tơ ‘lông. Mă lei ning mônh kơnh bngai jang mir gô jing hre hrông”

Lơ\m ‘măng năm bơ\ jang tơ\ Tây Nguyên lơ\m khei năr tơje# âu, đơ\ng ro\ng kơ hơlen tơpă lơ\m pơgar ơng tơđăh Macca tơ\ xăh Quảng Tân, apu\ng Tuy Đức, dêh char Dak Nông, Pho\ Thủ tướng Hoàng Trung Hải pơkăl: kăl tơroi ăn kon pơlei băt vă rơih hơdre\ch kơlih axong jang lơ kon jên thoi âu, hiong 8 xơnăm, pho\ noh 10 xơnăm ‘mơ\i pơtơm đei yua, mă ưh kơ rơih tro\ hơdre\ch noh hli hlơt tơpă mơ\n: “Teh đak hlôi chor trong, dang ei anih jang doanh nghiệp athei jang tơnăp tơdrong tơroh tơring te\ch pơdro hăm kon pơlei, tơdrong mă âu bơ\n tam mă jang đei. Đơ\ng doanh nghiệp, bngai jang khoa ho\k hăm kon pơlei tam mă kjăp. Pơtih gia tơring teh thoi noh, teh thoi yơ [lep hăm ‘long pơtăm kiơ, hăm hơdre\ch mă yơ noh gô giơ\ng hloh. Oei pơtăm lang xă tơm kiơ duh gơh, noh ning mônh kơnh hoach kư\ kă păng răm tih tên tơpă lăh”

Kiơ\ tơdrong hơlen đơ\ng Anih jang Khoa ho\k kih thuơ\t choh jang xa - jang găh bri Tây Nguyên, hơgăt tơm Macca tơ\ tơring âu dang ei hlôi hloh kơ  2.000 ha, lơ\m noh mă kăl ako\m tơ\ dôm dêh char Dak Lak, Dak Nông păng Lâm Đồng.

Vă ke\ đei 1 ha Macca, kăl kxo# jên hloh 20 triu hlak jên vă răt tơđăh. Đang kơ noh tuh pho\ng, vei lăng lơ\m khei năr đơ\ng 6 truh 10 xơnăm pơtơm băt hăm đei chôh pơkao kơtoen plei dăh mă ưh. Lơ\m kplăh noh, tơmam pơm tơle\ch ưh kơ băt vă te\ch tơ\ yơ. Pơm thoi yơ vă kon pơlei ưh kơ đei hre hrông yuơ tơm Macca? Nơ\r apinh âu adrol kơ đei dôm anih jang tơm, anih jang đei tơre\k tơl nơ\r, noh kơdih po kon pơlei duh kăl băt hơdăh đơ\ng dôm tơdrong jang ưh kơ đei jơnei yuơ trong pơm jang ưh kơ đei kơche\ng adrol ki. Yuơ noh [ơ\t cà phê đei kjă noh đe hơto\k pơgar cà phê. Ă kxu to\k kăp noh koh hu\t le# ‘long pơtăm nai, koh ‘longbri hloi vă pơtăm kxu. Trong jang âu hlôi pơm jing hre hrông, pơgăn tơdrong ato\k mu\k drăm tơpôl kơ lơ unh hnam păng tơdrong jang mu\k drăm dôm dêh char lơ\m tơring.

Lan chih păng rapor