VOV4.Bahnar - Tây Nguyên jing tơring đei hơgăt ca phê xa hloh kơ ja#p teh đak hăm je# 540 rơbâu ha, dôm xơnăm tơje# âu kơjă ca phê tơjur dêh hnang, atu\m hăm noh pơrang j^ Covid-19 lang xă lơ\m kơpal teh, mă hăt noh tơring Châu Âu hlôi pơrăm kơtang truh tơdrong jang ca phê Tây Nguyên, lơ tơring te\ch răt athei tang ‘măng, kơjă ca phê tơjur kơđeh hloh lơ\m 10 xơnăm kơ âu, pơm ăn kon pơlei păng anih jang mu\k drăm adoi tơnap tap.

           Pơyan jang âu ki unh hnam Lê Phước Ngà, tơ\ thôn 9, xăh Tân Sơn, plei tơm Pleiku, dêh char Gia Lai đei yua 2 ta#n minh puơ\t ca phê găr đơ\ng 1 ha mir. Adrol kơ têt, xư te\ch 1 ta#n minh puơ\t vă klă hre păng ‘măn yua. 1 ta#n oei noh xư gô kơjă to\k [iơ\, mă lei roi gô kơjă roi tơjur. Pă ke\ gô bơih, Lê Phước Ngà athei te\ch le# kơxo# ca phê oei hăm kơjă 30.000 hlj minh k^, vă đei jên axong jang ăn pơgar ca phê: “Kơjă nhen dang ei noh kon pơlei răm tơpă mơ\n. Pho\ng rei, tơmam jang yă kiơ duh kăp, bơngai jang adoi kăp, jên yă kiơ duh kăp ngăl mă lei kơjă ca phê tơjur thoi âu noh kon pơlei tơnap tơpă lah”

Atu\m hăm kon pơlei jang mir, anih jang mu\k drăm, anih te\ch ca phê ăn teh đak đe tơ\ Gia Lai duh oei pơngơ\t kơ đon yuơ răm đơ\ng pơrang j^ Covid-19. {ok Nguyễn Minh Đường, Kơdră Anih te\ch răt tơmam choh pơtăm Tây Nguyên (apu\ng Ia Grai, dêh char Gia Lai) ăn tơbăt, kơjă ca phê to\k bo\k oei tơjur kơtang, dang ei pơhlom 30.000 hlj minh k^, kơđeh hloh pơtêng hăm kơjă 32.000 - 33.000 hlj minh k^. Kơjă kơđeh pơm ăn bơngai jang mir ưh vă te\ch tơle\ch, anih jang mu\k drăm ưh măh tơmam te\ch ăn teh đak đe.

Kơjă ca phê pơtoi tơjur lơ\m dôm xơnăm kơ âu păng khei năr âu to\k bo\k tơjur kơđeh hloh lơ\m 10 xơnăm kơ âu. Tơdrong mă âu oei pơm ăn kon pơlei vă koh phă le# ca phê pơtăl hăm hơdre\ch ‘long pơtăm nai. Dôm anih jang mu\k drăm pơma adro#, anih jang ca phê pơma atu\m gô [ơm răm tih tên lơ\m khei năr truh. Yuơ noh, kiơ\ kơ [ok Nguyễn Minh Đường, vă xơđơ\ng tơring pơtăm, anih jang mu\k drăm athei tơre\k tơgu\m ăn kon pơlei vă atu\m yak hloh tơnap tap:“Kơjă ca phê tơjur păng khei năr dang ei noh kon pơlei jang ca phê ưh đei yua ôh. Khei năr âu, trong tơle\ch jang noh axong ăn rim unh hnam jang ca phê io\k hơdrol jên vă chă vei lăng pơm jang pơgar ‘long păng vei xơđơ\ng tơdrong erih ăn unh hnam. Trong mă nhônt ơle\ch jang noh axong hơdrol 70% kơjă tơmam drăm đơ\ng tơmoi. Gô lai yơ ke\ hơto\k, vei xơđơ\ng đei cheh noh đe tơle\ch te\ch”

Hăm anih te\ch ca phê ăn teh đak đe pran hloh lơ\m teh đak bơ\n, [ok Lê Tiến Hùng, Kơdră dơnơm kơ jang te\ch răt ca phê năr 2/9 Đăk Lăk (Semexco), ăn tơbăt, pơrang j^ Covid-19 hơbuh hli hlơt tơ\ Châu Âu hlôi pơm ăn tơdrong jang te\ch pơdro hăm teh đak đe kơ anih jang jing ngơ nge#. Lơ\m jăl 1 xơnăm âu, anih jang hlôi k^ pơkăp te\ch ca phê truh 30.000 ta#n, mă lei pơrang lang xă krưp pơm ăn dôm anih io\k răt pơdơh kơ răt tơmơ\t. Lơ\m kơplăh kơjă ca phê tơjur kơtang, dôm tơchơ\t jang ‘nao tơ\ Châu Âu ưh đei k^ pơkăp, anih jang năm tơchă truh tơring jang nai mă lei duh ưh đei hơ iă kiơ. Lơ\m kơplăh âu, kiơ\ kơ [ok Lê Tiến Hùng, teh đak kăl đei trong pơkăp tơgu\m ăn bơngai pơtăm ca phê păng anih jang mu\k drăm yak hloh tơnap tap: “Pơrang j^ pơdui đunh, mă găh Châu Âu jing bơngai răt lơ hloh mă lei đe xư hlôi pơdơh pơm jang, pơm ăn ca phê tơjur kơjă tôch kơtang. Ưh kơx^ Đăk Lăk đe\ch ôh mă pơđ^ anih jang ca phê tơring Tây Nguyên âu lôh hloi. Khul kơpal kơ teh đak mưh tơle\ch tơgu\m noh tơgu\m ăn bơngai jang mir to\k io\k hăm jên cheh to\ xe\t vă kon pơlei đei jên axong jang. Atu\m hăm noh, athei vei lăng tơnăp minh [ar tơdrong axong nhen pho\ng rei, pơgang hơdrông, pơma atu\m tơmam ‘măn pơm jang, tang găn tơmam drăm yăh, ưh kơ ‘lơ\ng pơm pơrăm truh tơdrong jang kơ kon pơlei”.

{ok Nguyễn Hoài Dương, Kơdră Anih Choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l dêh char Đăk Lăk ăn tơbăt, ca phê jing minh lơ\m dôm ‘long pơtăm tơmkơ tơring [ơm răm kơtang hloh đơ\ng pơrang j^ Covid-19 yuơ gơnơm lơ\m tơring te\ch răt đơ\ng teh đak đe nhen Châu Âu, Trung Quốc, Mih. Dang ei tơdrong te\ch tơmam ăn teh đak đơ\ng dôm anih jang Đăk Lăk nhen le\ rơven pơđ^. {ok Nguyễn Hoài Dương akhan: “Pơrang j^ Covid-19 pơrăm tôm truh mu\k drăm tơpôl pơma atu\m, lơ\m noh đei dêh char Đăk Lăk păng mă kăl noh hăm tơdrong jang ca phê. Pơtruh nơ\r hăm Khul kơpal kơ teh đak dăh hrôih đei trong tơgu\m găh jên cheh, jên mong hăm dôm anih jang te\ch răt tơmam hăm teh đak đe mă to\k bo\k oei tơjra#m tơnap tap, dăh mă bơngai jang mir oei [ơm tơnap tap. Noh jing tơdrong hơlêm hơto\k vă đe ye\t pơtoi pơm jang xơđơ\ng”.

Pơyan jang kơ xơnăm 2018-2019 âu ki đei xơkơ\t jing tơdrong jang tơjruh hloh kơ tơdrong jang ca phê Tây Nguyên pơma adro#, Việt Nam pơma atu\m, yuơ kơjă kơđeh, tơmam te\ch ăn teh đak tơjur hloh 500 triu đôlar Mih. Lơ bơngai juăt jang, anih te\ch tơmam ăn teh đak đe tơroi păng hơpơi ăh pơyan jang âu gô đei yua hơ iă. Mă lei, đơ\ng blu\ng xơnăm, tơdrong jang đei [ôh tơnap tap [ơ\t kơjă ca phê pơtoi tơjur kơđeh hloh lơ\m 10 xơnăm kơ âu păng đei tơdra hơdrol noh rơhiu\ng rơhiăng pơtoi oei đunh. Pơđ^ bơngai jang mir păng anih jang găh ca phê to\k bo\k oei gơnơm lơ\m dôm trong jang tơgu\m kăp g^t đơ\ng teh đak vă yak hloh khei năr tơnap tap âu.

Lan chih păng rapor