Hnam hŏk hôp kơ plei Xí Thoại năr ‘nâu rơ ông lơ̆m Et soi Ƀơ̆t blŭng pơyan choh jang sa, minh pôm gơ̆ng ga đei pơdơ̆ng ƀơ̆t tŏk bŏk cham hnam hŏk hôp, tơ jê̆ ‘noh đei dôm tơmam vă pơyơ̆r ăn kơ yang ‘noh đei tơdrô ge, hla bơ lâu, nhŭng, ier, gŏ por… Đơ̆ng rŏng kơ rim tơmam đei hơmet tôm, khul ngê̆ nhơ̆n teh hơgơ̆r 2 tŏ, tôn chĭng 3, chêng 5 pơtơm tôn vă hơvơn yang hơpang păng roi tơbăt ăn tơpôl vang truh akŏm et sa tơ̆ pơlei. Tơ 'ngla pơgơ̆r et soi hrŭk hơbăn ao tanh, kŭm hăm bơngai vang tơgŭm pơgơ̆r soi yak mơ̆t lơ̆m hơnih soi tơbeh. Et soi kơ pơyan choh jang sa kơ bơngai Bahnar pơtơm blŭng:
Lơ̆m tơdrong hơrih sa ‘lơ̆ng hơiă đơ̆ng sơ̆ kơ bơngai Bahnar, kon bơngai, tơm ƀa, bri kông, tu đak păng dôm yang hơpang ling lang đei tơdrong pơvei hơdai. Đơ̆ng rŏng kơ rim pơyan jang sa păng hơdrol kơ minh pơyan jang 'nao, kon pơlei pơgơ̆r et soi pơyơ̆r tơmam ăn kơ Yang, dôm yang hơpang păng yă ƀok dơnơm, hơpơi 'meh jơhngơ̆m pran grăng hơkâu, ‘mi rŏ tŏ hơlăng, ƀa hơƀo jing ‘lơ̆ng, ŭnh hnam phĭ tơnŏ păng pơlei pơla tơgoăt tơgoăl. Ƀok Xâu Dun Linh, tơ 'ngla pơgơ̆r et soi kơ pơyan choh jang sa plei Xí Thoại, xăh Xuân Lãnh tơbăt:
“Soi ƀơ̆t blŭng choh jang sa đei iŏk yua lơ ‘noh jĭ đơ̆ng ƀok yă sơ̆ bơih. Rim sơnăm, lơ̆m khei 5 khei 6, 'mi rŏ tŏ hơlăng 'nŏh chŏh pơtăm: kơtao, ƀa, ƀum ƀlang au,... Sơ̆ 'nŏh thoi noh, tơƀôh ăn kơ năr ‘nâu, tơdrong joăt 'nŏh ư̆h kơ gơh hŭt ôh. Rim sơnăm kŭm soi tơbĕh thoi âu, trŏ lăp hăm tơdrong joăt, oei sa kơ hơdrĕch hơdrung bơ̆n."
Lơ̆m soi kơ pơyan choh jang sa kơ bơngai Bahnar, đe ƀok pơjau gô pơgơ̆r 3 ‘măng soi ‘noh: Soi kơ “Dôm yang”; Soi “Apĭnh jang sa đei iŏk yua lơ” păng Soi “Jơhngơ̆m pran jăng grăng hơkâu”. Tơdrong soi ‘noh đei dôm tơdrong ‘lơ̆ng ‘noh: Roi tơbăt hăm Yang găh năr pơgơ̆r et soi; hơvơn yang kông, yang đak, yang hri vih dơ̆ng lăng; hơvơn yă ƀok, kơtum kơtŏng păng dôm bơngai đĭ lôch đei kŏng hăm pơlei pơla vang vih soi tơbeh; roi tơbăt tơmam mă unh hnam păng kon pơlei hlôi hơmet ăn; tơƀôh jơhngơ̆m băt bơnê hăm yang, yă ƀok, groi teh, tu đak păng tơm ƀa. Kră pơlei Nguyễn Ngọc Trường tơbăt, soi ƀơ̆t blŭng pơyan choh jang sa đa yua đơ̆ng pơlei pơla pơgơ̆r kiơ̆ lơ̆m tơdrong vang tơgop đơ̆ng kon pơlei.
"Hăm kon pơlei mưh tơroi truh soi ƀơ̆t blŭng pơyan choh jang sa ‘noh bu bu kŭm chhôk hơiă vă jang sa đei ƀôh: rong nhŭng, rong iĕr, pơtăm ƀum, pơtăm ƀa, pơtăm hơƀo.... bluh jing ‘lơ̆ng, kon pơlei ‘noh chơt hơiă”.
Tơ̆ Xí Thoại, dôm kơjă kăp gĭt đơ̆ng sơ̆ lơ̆m tơdrong sŏng sa, oei sa, hrŭk pơgoăng hơkâu jăn dăh mă pơgơ̆r et soi, hơnơ̆ng đei mih ma duch nă adrin chĕp vei. Lơ̆m unh hnam ‘nŏh đei et hơkơ̆t jơ̆ng, et pơkong, soi kơ jơhngơ̆m pran, et soi ƀât blŭng sơnăm ‘nao, Brư̆ yang đang pơsat. Lơ̆m pơlei ‘nŏh đei Et jur xa ƀa ‘nao, hơsoang tap hơgơ̆r, tôn chĭng chêng. Mă loi, đơ̆ng Xí Thoại đei năng jĭ pơlei chă tơmang lăng tơpôl, dôm tơdrong et soi đơ̆ng sơ̆ kơ bơngai Bahnar kŭm đei kon pơlei pơgơ̆r, tơƀôh ăn tơmoi vă đe băt truh. Mŏ La Thị Yến tơ̆ plei Xí Thoại, tơroi:
"Jĭ bơngai ‘mĕh chĕp vei dơ̆ng, ‘nŏh hơnơ̆ng chă roi tơƀôh ăn mih ma duch nă lơ̆m pơlei. ‘Nâu jĭ 1 tơdrong joăt ‘lơ̆ng, mĭnh tơdrong joăt đơ̆ng sơ̆ tơ̆ pơlei. Sơnăm yơ kŭm đei pơgơ̆r vă huei kơ hiơt hiong tơdrong joăt 'lơ̆ng đơ̆ng kon pơlei Bahnar tơ̆ plei Xí Thoại."
Yă Nguyễn Thụy Phương Hiếu, Phŏ Kơdră Anih vei lăng jŏh ayŏ kơ dŏ xoang, tơplŏng kơdâu păng chă tơmang lăng Đắk Lắk ăn tơbăt, bơ̆ jang kiơ̆ Tơdrong tơchơ̆t 80 đơ̆ng Anih tơm Chinh trĭ, anih jang oei tơlĕch lơ tơdrong jang, trong jang tôch hơdăh vă vei kơjăp, tưk tơiung dôm kơjă kăp gĭt đơ̆ng joh ayŏ kơ dŏ soang kơ hơdrĕch hơdrung, hơdai hăm atŏk tơiung chă tơmang lăng.
"Anih jang kŭm hăm dôm tơring pơjing trong jang vă tơlĕch dôm tơdrong jang tơm kơ teh đak kŭm nhen dôm tơdrong jang tih nai truh sơnăm 2030. Păng lơ̆m noh vă,kŭm hăm dôm anih jang kơpal chă rơih tơdrong jang tơm gĭt kăl kiơ̆ rim tơring. Hơdrĕch bơngai kiơ, tơ̆ plei yơ vă bơ̆n akŏm jơhngơ̆m tưk tơiung mă pran, chĕp vei kơjăp, tưk tơiung dôm tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng rim hơdrĕch hơdrŭng."
Soi kơ pơyan choh jang sa đơ̆ng Bơngai Bahnar tơ̆ Xí Thoại păng lơ tơdrong et soi nai đơ̆ng tơpôl dôm hơdrĕch kon kông tơ̆ Đắk Lắk đei pơgơ̆r dơ̆ng, chih răk lơ̆m kơmăy sô̆ vă pơih trong jang gĭt kăl ăn tơdrong chĕp vei, roi tơbăt păng pơtho dơ̆ng ăn jơhnơr đơ̆ng rŏng, vang tơgop vei kơjăp, pơm hơtŏk kơjă kăp gĭt đơ̆ng joh ayŏ kơ dŏ soang kơ dôm hơdrĕch hơdrung lơ̆m dêh char Đắk Lắk dang ei păng ning mônh kơnh.
Viết bình luận