Năr akŏm Joh ayŏ kon pơlei kon kông dêh char Gia Lai ‘măng mă mônh đei pơgơ̆r ƀơ̆t tơbăt 80 sơnăm Năr Ƀok Hô pơtruh kơthơ ăn tơdrong Hop akŏm kon pơlei kon kông tơring pơbah tơ̆ Pleiku, đei tơdrong kăp gĭt vă pôk pơ-ư um ai joh ayŏ kơ kon pơlei kon kông, hơtŏk ‘lơ̆ng tơdrong tơguăt tơguăl, păng sơkơ̆t hơdah kơjăp sơđơ̆ng kơ đon tơchĕng Hồ Chí Minh gah hơtŏ hơnơ̆ng, tơguăt tơguăl đơ̆ng rim hơdrung bơngai.

Năr akŏm đei jê̆ 1.000 ngê̆ nhơ̆n, ngê̆ si lơ̆m păng ‘nguaih kơ dêh char Gia Lai vang akŏm. Truh hăm năr akŏm, rim khul hơnhăk minh tơdrong tơroi phara kơdih, akŏm tôm tơdrong joh ayŏ kăp gĭt kơ hơdrung hơdrĕch kơdih, đơ̆ng lêh akŏm truh tơmam drăm xa. Pơmai Kpă H’Nhung oei tơ̆ Plei Chuet, phương An Phú tơroi: Năr akŏm Joh ayŏ kon pơlei kon kông dêh char Gia Lai ‘măng mă mônh jing tơdrong kăp gĭt, đei pơgơ̆r ƀơ̆t tơbăt 80 sơnăm Năr Ƀok Hô pơtruh kơthơ ăn Hop akŏm kon pơlei kon kông tơring Pơbah tơ̆ Pleiku noh kon pơlei ƀrơ̆k lơ̆m jơhngơ̆m: “Vang akŏm Năr joh ayŏ kơ dêh char Gia Lai, kơdih inh tôch chơt hơ-iă, kơlih đei tơƀơ̆p, pơma dơnuh hăm bôl buăl, đe ngê̆ nhơ̆n đơ̆ng hơtaih truh akŏm. Tơmoi đơ̆ng jơ̆p tơring truh lăng nhôn hơsuang, tôn chĭng chêng lơ̆m năr akŏm. Lơ̆m unh hnam, đei ƀă, đe pơmai oh adoi jang gah tơmang pơhiơ̆ pơlei pơla noh pơtrŭt inh chă vang akŏm dôm tơdrong akŏm hăm pơkăp hăt hot, băt ‘mêm kơ joh ayŏ mă yă ƀok sơ̆ pơsư̆ ăn. Khul chĭng chêng Plei Chuêt nhôn, đei lơ jơhnơr bơngai, hơdruh tơdăm, drŏnglo drăkăn păng ngê̆ nhơ̆n sơnăm mơlôh noh tơdrong akŏm tôch tơnăp, hăt hot tôn chĭng chêng păng hơsuang juăt jue kơ kon pơlei Jarai nhôn ou”.

‘Măng mă blŭng đơ̆ng mă tơmơ̆t hơdai dêh char Gia Lai ‘nao, khul ngê̆ nhơ̆n Chăm H’roi tơ̆ xah Vân Canh (dêh char Bình Định so) truh Pleiku hăm hloh 40 ‘nu, vang akŏm pơdah dôm tơdrong joh ayŏ kơ pơlei pơla nhen: tanh brong jak, tanh brai, tôn pơdah chĭng chêng, hơgơ̆r k’toang, hơri brông. Lơ̆m kơplah noh, khul xah Ya Hội đei kơsô̆ ngê̆ nhơ̆n kơdrơ̆m hloh, hăm hloh 60 ‘nu; tôn rah chĭng chêng, hơsuang kơ kon pơlei Bahnar; atŭm hăm noh tơbang gah tơdrong tơplŏng sap, hơsuang khen, hlôm đing, klơ̆m plei còn kơ bơngai Mông.

Atŭm hăm tơdrong joh ayŏ “Bri kông re ang” păng kơmăng akŏm joh ayŏ kon pơlei kon kông dêh char Gia Lai, rim bơngai tang măt păng ngê̆ nhơ̆n oei akŏm lêh plang pơkao, plang nhang ƀlŏk tơbăt kơ Ƀok Kơdră Hồ Chí Minh, Ƀok Núp Nuih mơng; chă tơmang lăng pơdah um rup hăm hơnăn “Ƀok Hô hăm kon pơlei kon kông Gia Lai”, năm tơmang lăng gru gra Hơnih sơng kơthơ Ƀok Hô gơih ăn Hop akŏm kon pơlei kon kông tơring pơbah ah sơnăm 1946. Yă Rčom H’Yĕo, sơ̆ jang Kơdră Hơnih jang Măt trâ̆n tôh kuô̆k Việt Nam dêh char Gia Lai akhan, Năr akŏm Joh ayŏ kon pơlei kon kông dêh char Gia Lai ‘măng mă mônh đei pơgơ̆r trŏ ah ‘măng Soi ƀlŏk kơ Ƀok Dơnơm Hùng Vương, Tơbăt 80 sơnăm Năr Ƀok Hô gơih kơthơ ăn Hop akŏm kon pơlei kon kông tơring pơbah tơ̆ Pleiku, minh ‘măng dơ̆ng tơbăt hăm kon pơlei kon kông Tây Nguyên băt hơdah gah tơm a la chă păng hơtŏk tơdrong tơguăt tơguăl: “Ƀok Hô akhan, teh đak Việt Nam ‘noh minh, kon pơlei Việt Nam ‘noh minh, đĭ đăng kon pơlei Kinh, Tày, Mông, Mán, jô̆ hăm kon pơlei Gia Rai, Bahnar…..adoi ‘nhŏng oh pôm hnam, kơlih đei đơ̆ng atŭm minh yă ƀok dơnơm noh kon sou yang ‘nă grai. Bơngai Jarai krao “ƀok Hơgơ̆r yă Chĭng” rơneh đei tơpu 100 kơtăp, 50 ‘nu kon jur tơ̆ đak dơsĭ noh kon pơlei tơ̆ tơring tơmăn, oei 50 ‘nu kon tŏk tơ̆ kông noh kon kông bơ̆n dou. Mă nơ̆r pơma phara băl, mă lei đei atŭm đon tơchĕng noh tơguăt tơguăl. Noh adoi jing tơdrong đei chih lơ̆m kơthơ mă Ƀok gơih ăn kon pơlei kon kông Tây Nguyên, hơpơi ‘meh đĭ đăng kon pơlei, ưh đei tơklah hin pơdrŏng, kon kông mă yơ, bu bu kŭm đei hŏk pơhrăm, pơm jang, rong kơpô rơmo, nhŭng iĕr chêk lar, tơdrong hơrih hơtŏk tơ-iung păng rim bơngai hơtŏ dih băl”.

Adoi lơ̆m năr 25/4/2026, tơ̆ Hơnih gru grua jơhnơr hơrih – joh ayŏ kơ teh đak Plei Ơi, xah Chư A Thai, dêh char Gia Lai pơgơ̆r Et soi apinh đak ‘mi kơ Yang Pơtao Unh. Tơguăt hăm tơdrong tơroi kơ dôm Pơtao Unh gơh chă “krao ‘mi kial” tơ̆ tơring Cheo Reo sơ̆ ki, khôi juăt ou akŏm ƀenh tơdrong lui kơ kon pơlei Jarai. Khôi soi apinh đak ‘mi đei pơgơ̆r tơ̆ kông yang Chư Tao Yang – hơnih đei lăng jĭ hơnih dăng oei kơ đe Pơtao Unh, tơƀôh tơdrong hơpơi ‘meh đei tŏ ‘mi kial sơđơ̆ng ‘lơ̆ng, pơyan jang xa đei yua lơ ăn kon pơlei tơ̆ tơring.

Atŭm hăm khôi soi tơbeh kăp gĭt, tơdrong akŏm joh ayŏ - tơmang pơhiơ̆ đei pơgơ̆r tôm nhen tôn pơdah chĭng chêng, tanh brai, tanh brong jak, chrah mul păng dôm tơdrong pơsuh pơchơt nai, pơlong tơplŏng kơdou nhen kơdou sing sơng, pơnah hră, pơjing cham char hơlen băt ăn kon pơlei păng tơmoi. Pơmai K’sor H’ Hoăi – Phŏ ƀĭ thư Đoan xah Chư A Thai, dêh char Gia Lai ăn tơbăt, lơ̆m dôm năr pơgơ̆r Et soi apinh đak ‘mi Yang Pơtao Unh, Đoan hơdruh tơdăm hăt hot vang jang hơmet tôm tơdrong, tơgŭm hơmet pơ-‘nguaih hnam oei, trong nơnăm tơ̆ hơnih pơgơ̆r lêh akŏm, nhen pơrŏ hơnih soi ƀlŏk, hơmet gre ou to; vang jang atŭm hăm khul kŏng ang, khul linh, khul tơdăm vei lăng sơđơ̆ng tơpôl: “Lơ̆m tơdrong pơgơ̆r Et soi apinh đak ‘mi Yang Pơtao Unh, hơdruh tơdăm vang akŏm dôm tơdrong kăp gĭt, vă kon pơlei tơ̆ rim pơlei pơla truh et xa păng pơma dơnuh. Mă kăl, đoan viên hơdruh tơdăm vang akŏm tơroi gah tơmam drăm kăp gĭt kơ pơlei pơla, tơmam choh pơtăm păng ‘nhot xa kăp gĭt ăn tơmoi truh tơmang lăng; Tơroi gah joh ayŏ juăt jue kơ lêh akŏm Pơtao unh păng tơdrong hơrih kon pơlei Jarai tơ̆ xah Chứ A Thai đơ̆ng sơ̆ ki; Kiơ̆ đơ̆ng tơdrong hơsuang păng minh ƀar tơdrong lơ̆m lêh akŏm, pơtih ăn tơdrong hơrih kơ kon pơlei tơ̆ tơring teh Pơtao unh Chư A Thai, apinh ăn minh sơnăm jang xa đei lơ phe ƀa păng tơdrong hơrih jơnap. Kiơ̆ đơ̆ng lêh akŏm, hơdruh tơdăm đei pơhrăm vei răk tơƀăk mong joh ayŏ juăt jue kăp gĭt mă yă ƀok pơsư̆ ăn. Pơtoi tơbang hơdah joh ayŏ juăt jue, tơdrong hơrih kơ kon pơlei Jarai”.

Năr akŏm hlôi pơtôch, mă lei jơva chĭng chêng, tơdra hơsuang păng um ai kon pơlei kon kông adoi oei pơlan să, nhen jơhngơ̆m pran rong ‘me ăn tơdrong hơrih kơ rim pơlei pơla. Đơ̆ng tơdrong hơrih sơ̆ truh tơdrong hơrih ‘nao hrei ou, rim tơdrong akŏm ưh hơdrô̆ pôk pơ-ư kơ tơdrong kăp gĭt mă oei tơ̆k hơdah tơdrong tơguăt tơguăl đơ̆ng dôm hơdrung hơdrĕch ‘nhŏng oh.