Kăp gĭt phara kơdih Et soi Kareh – Katal kơ bơngai Chăm
Thứ bảy, 06:00, 04/04/2026 Lan chih tơblơ̆ Lan chih tơblơ̆
VOV.Bahnar – Lêh Kareh – Katal jĭ minh lơ̆m tơdrong et soi kơ tơdrong arih tŏk bŏk oei đei kon pơlei Chăm kiơ̆ lui Hồi giáo Bà Ni tơ̆ dêh char Khánh Hoà păng Lâm Đồng răk vei. Khôi et soi ou ưh hơdrô̆ tơroi hăm yă ƀok dơnơm băt, lơ̆m kơtum kơtŏng hlôi đei minh ‘nu bơngai tih vơ̆ djơ̆ ‘lơ̆ng, atŭm hăm ‘noh adoi jing minh bơngai kiơ̆ lui Hồi.

Đơ̆ng kră sơ̆, rim sơnăm, kon pơlei Chăm kiơ̆ lui Hồi giáo Bà Ni pơgơ̆r tơdrong et soi Kareh – Katal, dang et soi kơ tơdrong tih vơ̆ djơ̆ ‘lơ̆ng dah mă đe oei krao et soi tơmơ̆t lui ăn kơ kon drăkăn păng kon drŏnglo ƀơ̆t tŏk 15 sơnăm. ‘Nou jĭ minh lơ̆m dôm khôi et soi kăp gĭt lơ̆m jơhnơr hơrih kơ bơngai Chăm kiơ̆ lui Hồi giáo Ba Ni.

Et soi Kareh - Katal hơnơ̆ng đei pơgơ̆r lơ̆m 3 năr. Năr mă mônh, rim bơngai lơ̆m unh hnam hơmet hơbăn ao, hơmŏ chơnang. Năr mă 2, đe sư hơmet tơmam soi plang nhen: prit, ƀanh tơyông, ƀanh it, ƀanh xalam... Păng tơdrong et soi gô đei pơgơ̆r ah năr mă 3.

Ƀơ̆t ‘măng ou, tơ-‘ngla hnam gô hơvơn tôm bơngai lơ̆m pơlei truh akŏm et xa vă bơ̆ng pang jơ năr kon drŏnglo, kon drăkăn đei yang hơpang sơkơ̆t jĭ bơngai ‘lŏ bơih. Kiơ̆ kơ tơdrong kĕ đei gah mŭk drăm kơ rim unh hnam mă đe pơgơ̆r et soi tih dah mă iĕ. Hơnơ̆ng noh unh hnam athei hơmet rim ‘nu minh tơsi prit, minh kơmơ̆m ƀanh tơyông păng minh pôm iĕr tơmông vă soi kơ yang hơpang.

Kiơ̆ kơ minh kơdră pơgơ̆r tơdrong lui tơ̆ thôn Bình Thắng, xah Bắc Bình, dêh char Lâm Đồng, hơdrol kơ soi tơbeh tơm, athei pơgơ̆r soi Mbang Aluah dang tơbang tơroi hăm Pô Nabi – yang hơpang băt hơdah, ‘năr ou đei unh hnam pơgơ̆r et soi tih ‘lŏ ăn kon sou.

Ah ‘năr jê̆ huăng, đe hơdruh tơdăm akŏm tơ̆ hơnih soi tơbeh. Drŏnglo noh yuơ kơdră pơgơ̆r tơdrong lui đe krao “Imem” chơng trong tơ oei ah 1 chơnang. Gah drăkăn gô đei yă "Amuk Buh" chơng ‘nhăk tơ-oei ah minh chơnang nai. Truh pơgê ‘năr đơ̆ng rŏng, ah ‘năr lĕch, rim bơngai chĕp kơ̆l ăn hơdruh tơdăm yak jur hum ‘nhao tơ̆ đak krong. ‘Nou jĭ tơdrong kăp gĭt lơ̆m tơdrong et soi tih vơ̆ ‘lŏ.

Bơngai Chăm lui, đak krong gô ôp rơgoh rim ƀruih ‘mê̆, tơdrong ưh kơ ‘lơ̆ng păng hơ-‘nhăk truh tơdrong phăl hlăng ăn kon bơngai. Truh hăm đak krong noh vih hơdơ̆r kơ tơm la chă, tơroi hăm plenh teh jăl sơnăm tih vơ̆ kơ minh jơhnơr hơrih kơ minh bơngai.

Đơ̆ng rŏng kơ ‘nhao kơ̆l đang tơ̆ đak krong, đe hơdruh tơdăm đei chơng ‘nhăk truh hơnih soi tơbeh tơm. Tơ̆ ou, đe tơ-‘ngla pơgơ̆r soi krao hơnăn ăn dôm bơngai tih vơ̆ lơ̆m ‘măng mă ou. Hơnăn krao iŏk đơ̆ng hơnăn  đe yang chĕp kơ̆l. Noh jing hơnăn mă bơngai noh yua truh khei năr lôch hơchăng, tôch tơdrong hơrih hloi.

Pơtoi kơ noh jing tơdrong tơm pơgơ̆r et soi “kăt kơmang tal” hăm drŏnglo. Hơdrol ki khôi mă ou đei pơm trŏ hăm hơnăn krao kơ hăp. Hrei ou, khôi juăt ou hơdrô̆ đei pơm pơtih đĕch hăm đe tơdăm drŏnglo.

Hăm đe drăkăn noh đe kăt sŏk ah klĕng vă sơkat ưh đei pơm yoch glăi tơdrong pơkăp lơ̆m tơdrong lui.

Lơ̆m tơdrong pơgơ̆r et soi tơm, đe pi bơngai hơ-ioh pơhlom đơ̆ng 8 khei truh 1 sơnăm jĭ kon sou lơ̆m unh hnam dah mă lơ̆m kơtum kơtŏng mă đe sư pơgơ̆r et soi păng krao noh anek Po La Dhi mơ̆t akŏm pơgơ̆r et soi.

Tơblang gah khôi juăt ou, Imem Kết tơ̆ thôn Bình Thắng, xah Bắc Bình, dêh char Lâm Đồng ăn tơbăt: kơlih bơngai ayơ duh athei oei lơ̆m pơdŭk mĕ ‘mơ̆i đang kơ noh pơtơm đei rơneh. Kơyua noh lơ̆m chăl soi tơm, hơdrol hloh noh athei soi tơbeh ăn bơngai hơ-ioh ou, đơ̆ng rŏng kơ noh pơtơm truh tơ̆ kon tơ-‘ngl hnam: “Athei đei bơngai hơ-ioh ou, kơlih khôi juăt so mă yă ƀok đơ̆ng sơ̆ răk ăn. Bơngai hơ-ioh ou noh drŏnglo, ưh gơh drăkăn ôh, lơ̆m dang 7-8 khei. Athei hrŭk ăn kơ hơ-ioh hơbăn ao kiơ̆ pơkăp đơ̆ng tơdrong lui. Hơnơ̆ng noh hơ-ioh drŏnglo lơ̆m kơtum kơtŏng, mưh ưh đei noh đe gơnơm hơvơn kon sou ‘nguaih kơ kơtum kơtŏng”

Mă oei đei dôm khôi juăt so lơ̆m tơdrong pơgơ̆r et soi Kareh - Katal, mă lei pơtêng hăm hơdrol ki noh đei tơdrong pha hloh, mă kăl noh pơm kơđeh khei năr lơ̆m tơdrong pơgơ̆r et soi.  

Ƀok Lư Văn Xuống, minh bơngai ‘lŏ sơnăm tơ̆ Bắc Bình, dêh char Lâm Đồng ăn tơbăt: “Hơdrol ki, dôm bơngai vang akŏm et soi Kareh - Katal ou athei năm rôp you ka, năm tơ̆ bri koh ‘long unh vă hơmet pơvih ăn tơdrong et soi. Păng đơ̆ng rŏng kơ et soi tôch đang noh dôm bơngai ou pơtoi oei lơ̆m hnam tơm tơ-‘ngla đơ̆ng 7 truh 10 năr vă pơvih pơvăn. Đơ̆ng pơtơm pơgơ̆r et soi truh ah tôch noh mah hiong đĭ tong hơnê̆ khei, mă lei dang ei noh đe pơgơ̆r lơ̆m 3 năr đĕch, kơlih dang ei đe hlôh vao hloh bơih”

Pơtôch et soi, dôm bơngai truh akŏm gô et xa atŭm sô̆ hơ-iă. Đe hơdruh tơdăm ah ‘măng et soi tih ‘lŏ ou gô đei kon pơlei, kơtum kơtŏng asong ăn tơmam thơ thou hơ-iă. Thoi noh, jô̆ đơ̆ng ou, đe hơdruh tơdăm ou hlôi jing bơngai kiơ̆ lui Hồi giáo Bà Ni bơih păng jing bơngai dơnơm lơ̆m kơtum kơtŏng.

Lan chih tơblơ̆

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC