Tơ̆ plei H’Măng, xăh Ea Kar, dêh char Đắk Lắk, ngê̆ nhơ̆n Y Dhok Du hlôi jing bơngai pơtho ăn lơ jơhnơr hơdruh tơdăm păh iung hưch hanh păng ‘meh tôn chĭng. Dôm boa chĭng sư gơh tôn đei pơhrăm đơ̆ng ƀok, ƀă sư sơ̆, đang kơ ‘noh hơnơ̆ng pơtho dơ̆ng ăn kơ kon sâu hăm tơdrong hlôh vao đei chĕp răk đơ̆ng kơdih lơ̆m tơdrong hơrih sa. Lơ sơnăm tơklep hăm tơdrong jang pơtho, ƀok Y Dhok Du ƀôh hơdăh dôm tơdrong pơgăn ƀơ̆t chĕp vei tơdrong tôn chĭng tơ̆ pơlei pơla.

“Mơmat tat găh kơsô̆ dôm kơloăi tơmam drăm so bơ̆n tam mă lăng băt đĭ. Mă 2 dơ̆ng ‘noh jĭ anih jang tơmam drăm, hơnih pơhrăm, tơmam pơtâp, đang kơ ‘noh jĭ bơngai pơhrăm mơmat tat, kơna ‘meh vă kơdră kơpal hơnơ̆ng bơngơ̆t truh vă tơgŭm ăn tơring bơ̆jang hiôk hloh”.

Tơdrong ƀok Y Dhok Du tơchĕng ưh kơ sĭ tơdrong hơdrô̆ kơ pơlei pơla. Tơ̆ lơ tơring, tơdrong pơtho tôn chĭng chêng oei pơmơ̆ng lơ lơ̆m tơdrong hlôh vao đơ̆ng ngê̆ nhơ̆n. ‘Meh vei đei tơmam drăm so đunh đai, lơ bơngai akhan kăl kơ đei dơ̆ng tơdrong hlôh vao păng trong pơtho trŏ lăp. Ngê̆ nhơ̆n Tô Thị Mèn, bơngai Tày, tơ̆ xăh Krông Pắc tơroi:

“Đơ̆ng sơ̆ ĭnh đĭ ‘meh vă đei dôm lăm pơhrăm vă đei hlôh vao vă vih pơtho ăn kơ rim khŭl mơlôh. Dôm sơnăm hơdrol ưh kơ đei lăm pơhrăm hơ yơ mă lei ĭnh oei chă pơtâp kơdih, kơdih gơh dôm yơ, đei thoi noh ‘noh ĭnh nŏng hơdrin vă pơtho ăn kơ rim khŭl mơlôh”.

Iŏk đơ̆ng tơdrong tôn chĭng chêng Tây Nguyên đei UNESCO pôk hơnăn, Đắk Lắk hlôi lơ ‘măng tơlĕch ăn trong jang tơgŭm vă chĕp vei lăng tưk tơiung kơjăp kăp gĭt tôn chĭng chêng. Tơdrong tơchơ̆t 03 mă Jơnŭm pơgơ̆r kon pơlei dêh char ‘nao tơlĕch ăn găh tơgŭm vei lăng păng tưk tơiung tơdrong tôn chĭng chêng jăl jang 2026-2030 hơnơ̆ng pơm ‘lơ̆ng tơdrong hơgăt ‘noh, hăm tơm ‘noh jĭ tơgŭm tơdrong jang pơtho păng pơm tơdrong hiôk ăn kơ dôm bơngai kơtă chĕp vei tơdrong tôn chĭng chêng pơvei bơ̆jang. Ƀok Trần Hồng Tiến, Kơdră Anih vei lăng Joh ayŏ, Tơplŏng kơdâu păng Chă tơmang lăng dêh char Đắk Lắk tơbăt:

“Nhôn akŏm lơ̆m tơgŭm trong jang tơgŭm, ưh pă jing chĕp răk dơ̆ng mă jing vei lăng, hăm 5 tơdrong tơm: mă mônh ‘noh akŏm vei lăng tơdrong jang pơtho. Mă 2 ‘noh jĭ tơgŭm jên pơm tơiung ming dơ̆ng tơdrong tôn chĭng chêng. Mă 3 ‘noh akŏm tơgŭm kơtă ƀơm truh chĭng chêng, păng dôm kâu lak ƀô̆ vă đe sư bơ̆jang ‘lơ̆ng hloh. Hơdai hăm ‘noh, ‘măng âu đei 1 tơdrong ‘nao ‘noh jĭ nhôn tơgŭm hơmet ming dôm hơnih tơpôl vă pơgơ̆r dôm tơdrong jang, tơmơ̆t pơđĭ lơ̆m kơmăy kơsô̆ dôm hơnih, dôm tơdrong jang joh ayŏ âu vă kơ chĕp vei đơ̆ng rŏng âu kơnh vă hơnơ̆ng vei lăng păng tưk tơiung”.

Tơdrong ‘nao đơ̆ng tơdrong tơchơ̆t ‘noh jĭ ưh khan lăp tơgŭm tơdrong jang chĕp vei, mă yak truh hơmet pơ ‘lơ̆ng dôm tơdrong mơmat tat lơ̆m tơdrong jang, pơtho tôn chĭng chêng. Hơdrô̆ lơ̆m khei 5 păng khei 6 sơnăm ‘nâu, Đắk Lắk pơgơ̆r tơtil lăm pơhrăm găh chĕp vei tơdrong joăt joe, tơgŭm ngê̆ nhơ̆n, bơngai tôn reh păng kang ƀô̆ jang găh joh ayŏ tơring đei băt dơ̆ng trong pơtho păng pơgơ̆r tôn chĭng chêng tơpôl. Kiơ̆ kơ ‘nhŏng Y Maih Mlô, oei tơ̆ plei Wiao A, xăh Krông Năng, dôm tơdrong hlôh vao âu gô tơmơ̆t yua hloi lơ̆m yan âu tơ̆ pơlei pơla.

“Lăm pơhrăm ‘noh jĭ tôch kơ rơđăh păng tơpă, akŏm dôm bơngai băt hơdrol, đe ƀok yă hlôh vao kloh klĕch pơma dơnuh hăm băl. Ĭnh ‘noh jĭ jơhnơr mơlôh đei pơhrăm kiơ̆ lăm pơhrăm âu ‘noh đei bơngai pơtho trong pơtho kŭm nhen dôm trong jang vă pơm tơdrong hơiă dăh mă trong vă roi tơbăt, pơtho vă tơmơ̆t yua lơ̆m yan âu tơ̆ tơring tơring, pơlei pơla. Pơma atŭm ‘noh jĭ ‘măng âu ‘noh tôch kơ hơiă”.

Đắk Lắk dang ei đei 2 tơmam drăm so kăp gĭt kơ kơn bơngai đei UNESCO chih hơnăn kŭm hăm lơ tơmam drăm so kăp gĭt kơ teh đak. Kiơ̆ kơ Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Trang, bơngai pơtho kơ Hnam Trưng Đại học Văn hóa pơlei tơm Hồ Chí Minh, ‘meh tơdrong tôn chĭng chêng hơnơ̆ng đei ƀôh lơ̆m tơdrong hơrih sa tơpôl ‘noh mă hơdrol athei bơngơ̆t truh tơgŭm dôm bơngai tŏk bŏk kơtă chĕp vei păng pơtho, tơroi dôm kơjă kăp gĭt joh ayŏ ‘noh.

“Ĭnh tơchĕng akhan ‘nâu jĭ dôm trong jang tôch kơ tơtom, tơƀôh tơdrong bơngơ̆t truh đơ̆ng dêh char Đắk Lắk hăm khŭl jang chĕp vei, jang kiơ̆, pơtho, roi tơbăt, pơm kiơ̆ kŭm jing khŭl jang tơm, pơm hơnăp jang tơchơ̆t lơ̆m tơdrong vei lăng păng tưk tơiung kơjă kăp gĭt joh ayŏ so kơ bơngai kon kông. ‘Nâu kŭm jing bơngai lôch kơgĭt kăl vă pơtrŭt hơtŏk tơiung mŭk drăm tơpôl ăn Đắk Lắk ‘moi kiơ̆ tơdrong tơgoăt hơdai hơtŏk tơiung chă tơmang lăng păng hơtŏk tơiung chă tơmang lăng kơjăp”.

Tơdrong tơchơ̆t kơsô̆ 03 tŏk bŏk ƀrư̆ ƀrư̆ tơgŭm ăn dôm bơngai kơtă chĕp vei păng pơtho tơdrong tôn chĭng chêng lơ̆m tơpôl tơ̆ Đắk Lắk. Mưh tơdrong jang pơtho đei bơngơ̆t truh hăm dôm trong jang tơgŭm ‘lơ̆ng, dôm kơjă kăp gĭt tôn chĭng chêng đei chĕp vei kiơ̆ lơ jơhnơr gô đei dơ̆ng tơdrong hiôk vă hơnơ̆ng pơtho păng păr ang lơ̆m tơdrong hơrih sa.