{Ai 3: LAI YƠ CHĂ ĐEI TRONG JANG ATU|M.

VOV4.Bahnar - Nhen hlôi tơroi adrol, 50 rơbâu tih hlak jên to\k bo\k gô axong jang vă pơjing trong hơyak ăn tơdrong jang rong rơmo păng tơdrong jang io\k đak toh tơ\ tơring Tây Nguyên. Cho\ng mă dôm tơdrong axong jang oei tơjra#m lơ tơnap tap, kơlih tơdrong tơplih dôm j^t rơbâu héc ta teh bri, teh kon pơlei oei pơm jang jing teh rong rơmo kơ doanh nghiệp, jing tơdrong ưh kơ đei [ônh ôh.

Tơpă đei [ôh tơ\ Tây Nguyên, ‘ngoaih kơ bri, duh oei đei lơ anih teh le# hoh vă chă rong axong rong kon tơrong, păng kon pơlei adoi gơh atu\m hăm doanh nghiệp axong jang găh tơdrong âu. Kăl đei minh trong jang atu\m io\k đơ\ng tơdrong đei jơnei âu tơ\ tơring.

Ăh tong ane# ‘năr to# hlơ hle\ng, ‘nao tơ ‘nhur minh gre chơ hơnong răt đơ\ng dêh char Sóc Trăng, [ok Bùi Đăng Xương, oei tơ\ thôn Cầu Sắt, xăh Tu Tra, apu\ng Đơn Dương, dêh char Lâm Đồng, hơkâu hoh dui đing đak ruih ăn ‘nhe\t pơtăm mă [ok ‘nao kăt đang. Ruih đak đang ăn ‘nhe\t pơtăm, [ok chơng gre honđa juăt chơ đak toh atu\m hăm 2 to\ kmăi io\k đak toh đei kjă je# 40 triu hlak jên, ‘nhăk hơnong ăn romo xa, đang kơ noh pơtơm mơ\t tơ\ hnam pơdơi pơdoi, hơmet xo\ng xa ăh ‘năr dơ\ng. ‘Nâu jing tơdrong jang rim kơ năr hăm [ok Xương duh nhen lơ kon pơlei jang mir tơ\ thôn Cầu Sắt, ăh tơplih đơ\ng pơtăm ‘nhot, pơkao, plei ‘long xa juăt jue vă jang rong rơmo io\k đak toh. Kiơ\ kơ [ok Xương, mă tơnap hloh kơ pơtăm ‘nhot adrol âu ki mă lei jang rong rơmo io\k đak toh, đei ko\ng ti io\k răt hloi noh mu\k drăm xđơ\ng hloh: Minh hlung đak toh minh pôm rơmo noh io\k đei pơhlom 6 tấn. Rim to\ rơmo minh năr noh io\k đei đơ\ng 20 truh 22 lít. Unh hnam inh dang ei oei rong 7 to\, minh năr io\k đơ\ng 1 tă truh 1 tă minh puơ\t đak toh. ‘Năr adrol kơ rong rơmo noh inh jang kiơ\ pơyan, adoi tơnap mơ\n. Rong rơmo io\k đak toh noh đei yua xđơ\ng hloh.

Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Hoàng Nhật, Kdră anih jang atu\m rong rơmo io\k đak toh Cầu Sắt, noh lơ\m 5 xơnăm iung jang, kxo# rơmo io\k đak toh kơ anih jang Cầu Sắt to\k hloh tong ane#, hăm vă je# 300 to\ oei rong păng io\k đak toh. Rim bngai jang hlôi tơplih hloh 25 ha teh pơtăm ‘nhot vă pơtăm ‘nhe\t rong rơmo păng pơtăm hơ[o ‘măn ăn tơdrong jang rong kon tơrong, noh tơmam xa tơ\ tơring axong ăn rơmo adoi măh mơ\n. Yuơ noh mă đak toh đei io\k đơ\ng 20 truh  25kg/1 pôm1 năr, ưh kơ đei tơjruh hloh kơ rơmo đe rong ako\m minh anih; tơdrong ‘lơ\ng noh athei vei xđơ\ng kiơ\ tơdrong pơkăp đơ\ng ko\ng ti. {ok Nguyễn Hoàng Nhật ăn tơbăt: Dang ei đei 3 anih jang răt đak toh lơ\m tơring noh Đà Lạt Milk, Vinamilk păng Dutch Lady (hơdruh Hà Lan). Lăng atu\m jing anih jang răt pơđ^ đak toh đơ\ng kon pơlei lơ\m anih jang atu\m păng kon pơlei tơ\ ‘ngoaih mưh đei hla bar pơkăp jang. Găh tơdrong ‘lơ\ng noh rim anih jang pơkăp kjăp hloh, mă lei nhôn [ôh thoi ăi [lep mơ\n, ‘lơ\ng mơ\n, yuơ thoi noh vă vei xđơ\ng ăn kon pơlei pơm jang kiơ\ pơkăp rơgoh ‘lơ\ng. Oei găh kjă đak toh noh dang ei oei yua kjă pơkăp atu\m noh 12.500 hlak jên păng hăm kjă âu noh nhôn [ôh jang đei cheh. Vă hơto\k kjăp xđơ\ng noh inh adro# ‘meh vă rim anih jang hơnơ\ng răt io\k pơđ^ đak toh mă kon pơlei pơm tơle\ch, axong măh tơmam xa păng pơtho pơhrăm găh kih thuơ\t rong ăn kon pơlei.

Kiơ\ kơ yă Lê Thị Bé, Kdră anih choh jang xa păng ato\k tơring pơxe\l apu\ng Đơn Dương, noh kxo# rơmo io\k đak toh lơ\m apu\ng dang ei pơhlom 10 rơbâu to\, hloh 70% kxo# âu noh rơmo kơ dôm unh hnam, kxo# nai noh oei đei rong lơ\m pơgar ako\m kơ Dalat Milk. Yă Lê Thị Bé ăn tơbăt, mu\k drăm vă hơto\k rong rơmo io\k đak toh lơ\m kon pơlei tơ\ Đơn Dương oei lang lap, păng tơdrong pơkăp vă hơto\k kơ apu\ng noh adro# gơnơm lơ\m tơdrong răt đak toh hơdrih đơ\ng rim anih jang:Mu\k drăm đei, mă lei tơdrong ato\k kiơ\ rim xơnăm noh apu\ng athei gơnơm lơ\m tơdrong te\ch đak toh kơ dôm anih jang tơ\ tơring. Dang kon pơlei ‘meh rong rơmo io\k đak toh noh athei gơnơm lơ\m tơdrong mă anih jang răt đak toh hlôi pơkăp jang hăm po vă chă răt đak toh ning mônh kơnh, ưh kơ x^ đei tơdrong [lep noh hơto\k ôh. Đơn Dương đei xkơ\t: mưh te\ch răt [ônh hiôk noh gô hơto\k rong rơmo io\k đak toh truh  22000 to\ ăh xơnăm 2020.

Hlôh vao lơ\m 30 xơnăm rong rơmo io\k đak toh, hơyuh ‘năr rơngơp, [ônh ăn tơdrong rong rơmo io\k đak toh pran ‘lơ\ng, noh đơ\ng xơnăm 2008, Lâm Đồng hlôi đei Jơnu\m pơgơ\r teh đak xkơ\t jing minh lơ\m 2 tơring rong rơmo io\k đak toh dơnơm kơ ja#p teh đak. Cho\ng mă truh dang ei, kxo# rơmo lơ\m ja#p dêh char pơtơm đei 15 rơbâu to\ đe\ch, đak toh đei io\k pơhlom 120 tấn minh năr, hloh 2/3 kxo# âu noh yuơ unh hnam kon pơlei pơm jang. Tơpă tơ\ Đơn Dương păng dôm tơring rong rơmo io\k đak toh nai, nhen Lâm Hà, Đức Trọng… ăn [ôh, mu\k drăm, tơring teh kơ dêh char to\k bo\k oei [ơm pơgăn yuơ tơdrong te\ch tơle\ch tơmam pơm tơle\ch ưh kơ đei lang xă. Yuơ noh, lơ\m kplăh rom anih axong jang gô apinh axong teh vă pơjing dôm anih rong rơmo hăm kơ rơbâu tih hlak jên, dêh char axong ăn dôm anih jang rơgei tơnăp hloh păng mă tơm noh găh tơdrong pơm tơle\ch păng te\ch tơmam pơm tơle\ch, pơm trong hiôk ăn kon pơlei ato\k rong rơmo io\k đak toh. Rim anih jang âu gô jing anih tơm ăn tơdrong jang ‘nao. {ok Vũ Văn Tư, Kdră Anih axong jang te\ch pơdro păng tơmang pơhiơ\ Lâm Đồng ăn tơbăt: Dang ei Lâm Đồng oei ako\m ăn dôm tơdrong jang đơ\ng dôm anih axong jang tih nhen Vinamilk, TH True Milk. Mă kăl noh trong pơkăp đơ\ng dêh char găh tơdrong rong rơmo io\k đak toh noh ưh kơ adro# rong rơmo io\k đak toh, mă oei pơm tơle\ch lơ tơmam drăm nai đơ\ng ro\ng kơ đak toh, ‘măn răt yua lơ\m teh đak păng te\ch ăn teh đak đe, te\ch ăn tơmoi vă hơto\k jang tơmang pơhiơ\. Păng kăp g^t hloh noh, dôm tơdrong axong jang âu gô tơguăt hăm kon pơlei jang mir vă kon pơlei băt hơdăh tơdrong pơyua păngd de ye\t gô tơplih đơ\ng hơdre\ch ‘long pơtăm ưh kơ đei yua lơ vă pơtăm hơdre\ch ‘nhe\t rong rơmo.

Tơplih hơgăt teh pơm jang ăn kon pơlei jang mir, oei dôm anih jang chă trong jang đei jơnei hăm trong nao, noh duh jing hơyak pơm jang đơ\ng Anih jang rong kon tơrong CP Việt Nam. Dang ei anih jang âu hlôi ako\m đei hloh 3 rơbâu var pơgar rong kon tơrong kiơ\ pơkăp lơ\m ja#p teh đak, lơ\m noh đei pơhlom 200 pơgar tơ\ Tây Nguyên. Tôm pơgar âu adoi yuơ đơ\ng kon pơlei kơdih chă jang, Anih jang axong tơmam xa păng răt tơmam drăm pơm tơle\ch, vei xđơ\ng ăn tơ ‘ngla bngai jang đei cheh. Gơnơm kiơ\ trong jang ‘nao âu, Anih jang CP Vietnam hlôi keh đang tơdrong pơkăp jang kiơ\ kjă 3F (noh Feed- tơmam xa kon tơrong) - (Farm- var pơgar) păng (food- tơmam xa). Tơdrong pơyua đơ\ng var pơgar păng tơmam xa đơ\ng anih jang âu xơnăm xơ\ đei pơhlom 1 tih 200 triu đôlar, mă nhen le\ ưh kơ hoach teh păng jên vă pơjing var pơgar. {ok Thanh Phụng, tơ ‘ngla pơgar rong kon tơrong hơnăn Nga, tơ\ xăh Hoà Thuận, plei tơm Buôn Ma Thuột, dêh char Đak Lak ăn tơbăt, [ok rong 28 rơbâu to\ ier yo\ng kiơ\ pơkăp hăm anih jang CP Việt Nam. Dang ei, hăm kơtăp ier pơhlom 22 rơbâu to\ rim năr, [ok đei yua vă je# kơ hre\ng triu hlak jên minh khei: Pơm jang ăn anih jang CP noh inh adro# xa jên cheh đe\ch, oei anih te\ch tơle\ch noh yuơ đơ\ng anih jang ngăl. Kjă kơtăp ier noh xđơ\ng, kjă đơ\k kơ anih jang adoi xđơ\ng mơ\n noh mưh kơtăp ier hơto\k đei lơ noh ba đei cheh adoi lơ mơ\n, mưh kơtăp ier to\ xe\t noh ba xa to\ xe\t.

Dôm tơdrong oei [ôh tơ\ anih jang rong rơmo io\k đak toh dêh char Lâm Đồng păng um ru\p rong kon tơrong kiơ\ pơkăp, ưh kơ kăl axong găh teh, hơdrong var đơ\ng anih jang CP Việt Nam ăn [ôh, adro# kăl vei xđơ\ng tơdrong te\ch tơle\ch, tơpă đei yua păng băt pơm jang, dôm tơdrong pơkăp rong kon tơrong gô hiôk pơih xă tơ\ tơring Tây Nguyên.

Tơring teh giơ\ng ‘lơ\ng hloh kơ ja#p teh đak âu to\k bo\k oei hơlơ\k hơle hăm tơdrong tơnap găh kjă choh jang xa, mă hăt noh hăm dôm hơdre\ch ‘long pơtăm nhen hơ[o, [um [lang, kơtao... adro# đei yua pơhlom 40 triu hlak jên lơ\m 1 ha 1 xơnăm jang hăm tơdrong hiôk găh tơring te\ch tơle\ch tơmam drăm. Tơplih hơdre\ch ‘long pơtăm đei io\k yua hloh jing tơdrong hlôi tơbang đơ\ng lơ xơnăm kơ âu, mă lei tơdrong io\k jang adar. Rim tơdrong jang rong rơmo, mưh đei yua [lep nhen dôm anih axong jang hlôi tơroi noh hơbo\ gô jing hơyak nơnăm pơyua hơ iă ăn tơdrong âu.

Cho\ng mă, hăm lơ tơdrong axong jang noh ‘meh ăn teh rơgoh, teh bri, tơklăh đơ\ng kon pơlei, hơbo\ pơm ăn tơdrong tơgar teh bri hăm kon pơlei păng dôm tơdrong jang roi to\k kơtang, pơm hơto\k tenh hơgăt pơm jang ưh kơ đei io\k yua. Tơdrong pơyua tam mă [ôh, adro# [ôh bang dôm tơdrong pơngơ\t kơ đon găh tơpôl păng cham char. Tơdrong ưh kơ [lep hăm hơgăt teh Tây Nguyên giơ\ng ‘lơ\ng adoi oei [ơ\t doh, tam mă băt truh lai yơ chă đei trong jang atu\m tơpă đei yua xđơ\ng ăn tôm păh vang jang.

Lan chih păng rapor