VOV4.Bahnar - Dôm xơnăm tơje# âu mu\k drăm, tơpôl hơto\k tơ iung, đe hơ ioh pơma atu\m păng đe hơ ioh drăkăn pơma adro# tơ\ dêh char Kon Tum đei unh hnam, tơpôl tơre\k truh. Mă lei tơ\ âu tơ\ to oei đei dôm bơngai đei đon kơche\ng “tơg^t dro\nglo tơjro drăkăn”, păng tơdrong teh dong, đe hơ ioh [ơm pơrăm [lal adoi oei [ôh lơ. Hăm tơdrong đei [ôh âu, vă vei vêr đe hơ ioh drăkăn tơ\ dêh char Kon Tum hlôi đei lơ trong pơm jang đei jơnei kơjăp.

Lơ\m tơdrong tơroi rim năr hăm kon pơlei lơ\m pơlei, [ok A Jar, bơngai ho\k kơjung hơdrung Xơ đăng oei hơkăn Bahnar, erih jang xa tơ\ Plei Don, phương Quang Trung, plei tơm Kon Tum pơma rơhal tơroi truh tơdrong hrat kơ bơngai drăkăn lơ\m unh hnam. {ok ăn tơbăt, dôm j^t xơnăm vang jang tơdrong jang tơpôl, jing bơngai jang lơ\m anih jang măt tra#n tôh kuôk Việt Nam dêh char  Kon Tum, đang kơ noh jang lơ\m Jơnu\m jet t^l kon pơlei... [ok đei [ôh lơ tơdrong mă đe drăkăn, đe hơ ioh drăkăn jing bơngai [ơm răm teh dong lơ\m unh hnam păng [ơm pơrăm [lal. Bơngai kon kông tơ\ Tây Nguyên kiơ\ khôi găh me\, drăkăn jing bơngai pơgơ\r unh hnam, kơtum kơto\ng, mă lei tơpă noh đe xư tôch hrat yuơ rim tơdrong tih ie\ adoi pơm jang ngăl.

Yuơ noh [ok A Jar ‘meh tơgop jơhngơ\m po lơ\m tơdrong pơm tơplih đon vao ăn kon pơlei, băt chă glơng tơdrong jang trăp hăm đe drăkăn pơma atu\m păng đe hơ ioh drăkăn pơma adro#: “Drăkăn noh tơgu\m ăn me\ [ă lơ hloh. Tôm tơdrong jang lơ\m unh hnam nhen pai xa, chă ‘long unh, văk đak adoi drăkăn jang ngăl. Drăkăn lăng thoi noh đe\ch mă lei tơdrong jang trăp hloh, lơ hloh. Dro\nglo noh oei đei jơ ‘năr pơdơh mă lei drăkăn noh nhen le\ jang prăt năr prăt măng hloi. Kơmăng, dang ăh ier o\ ‘măng mă mônh, ‘măng mă [ar noh iung peh [a, hơdra phe đang kơ noh năm văk đak lơ\m kơplăh noh đe dro\nglo noh tep til ‘ngăh pơgê hloi”.

            Dêh char Kon Tum dang ei đei hloh 184.000 ‘nu hơ ioh, lơ\m noh đe hơ ioh drăkăn đei 49%. Vă pơjing tơdrong hơto\ hơnơ\ng lơ\m tơdrong pơkăp đon vao đơ\ng bơngai ‘lo\ hăm đe hơ ioh drăkăn, 102 xăh phương, th^ tra#n, 10 apu\ng, plei tơm kơ dêh char adoi đei lơ trong jang tơnăp. Hơdăh nhen: 42 xăh đei bơngai vang jang găh vei vêr đe hơ ioh tơ\ tơring; 21 Kâu lak [o# đei đe hơ ioh vang jang... Đơ\ng trong jang âu, kiơ\ dôm ‘măng tơjra#m pơma dơnuh dăh mă ako\m pơtho dôm tơdrong kăl, đe pơmai oh drăkăn păng đe dro\nglo hloi đei ‘măng ako\m pơma đam găh trong oei xa hơto\ hơnơ\ng hăm kon hơ ioh; trong vei vêr đe hơ ioh mưh đei [ơm teh dong, pơrăm [lal... Tơdrong jang tơroi tơbăt đei tơle\ch jang hơnơ\ng hăm lơ trong kăp g^t hlôi dar deh pơm tơplih đon vao đơ\ng dôm bơngai đei đon kơche\ng “tơg^t dro\nglo tơjro drăkăn”. Pơmai Ngô Thị Sâm, hnam tơ\ Kueng 9, th^ tra#n Đăk Tô, apu\ng Đăk Tô đei minh unh hnam jơnap hăm [ar ‘nu kon drăkăn pơma thoi âu: “Unh hnam inh ưh đei tơg^t kon dro\nglo dăh mă drăkăn. Inh kơche\ng [ar ‘nu drăkăn inh pran jăng, ho\k pơhrăm rơgei thoi noh inh tôch xo# xôn bơih. Noh đơ\ng ‘nao rơneh bre klo hơkăn nhi tôch xo# xôn yuơ [ôh kon hơ ioh grăng pran. Mă [ar dơ\ng noh dang ei tih vơ\ đe mon pơ ‘nam ho\k, nguan dơnưp noh inh pă he\l xơ ‘ngon kiơ păng klo inh thoi ăi mơ\n. ‘Mêm băt kơ kon, kon drăkăn noh kăp g^t bơih, đei tơdrong kiơ noh tơroi hloi hăm [ă đe xư, thoi noh vă kiơ dơ\ng, ‘lơ\ng jơnap bơih dêh”.

            Atu\m hăm tơdrong chơt hơ iă lơ\m đon vao kơ unh hnam, tơpôl găh đe hơ ioh drăkăn, rim jăl jang kơ dêh char Kon Tum duh tơre\k kăp g^t hăm tơdrong tơjră kơne# vă vei vêr đe hơ ioh, mă hăt noh đe hơ ioh erih lơ\m unh hnam hin dơnuh, hơ ioh đei tơdrong erih tơnap tap... {ok A Đe, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Tê Xăng, apu\ng  Tu Mơ Rông ăn tơbăt, vă vei lăng đe hơ ioh drăkăn, jơnu\m pơgơ\r tơring păng unh hnam adoi đei xơnong:“Tơpôl hơto\k tơ iung noh hơnơ\ng đei tơdrong kơne# kiơ\ hadoi. Găh tơdrong tơroi pơtho hăm jơnu\m pơgơ\r tơring tơ\ âu mă hăt noh kon pơlei athei kơchăng tôch dêh hăm kon hơ ioh po ăh xơnăm oei ‘la#p, athei vei lăng đe xư mă tơnăp. Mă [ar athei tơre\k truh ko\ng ang, anih jang kơpal vă vei vêr hlom chă đei tơdrong kiơ noh dăh băt hơdăh tơtom”.

            5 xơnăm kơ âu dêh char Kon Tum đei 69 ‘nu hơ ioh drăkăn [ơm đe pơrăm [lal, tôm tơdrong pơm âu adoi đei xek tơlang tro\ kiơ\ khôi luơ\t pơkăp. Tơdrong jang vei lăng păng pơtho pởhăm đe hơ ioh pơma atu\m, tang găn păng tơjră pơrăm [lal hơ ioh drăkăn pơma dro# roi năr roi đei dôm jăl jang tơre\k tơnăp. Mă lei kiơ\ kơ yă Triệu Thị Linh, Kơdră Anih jang găh Unh hnam păng Tơpôl, lơ\m Anih jang găh Drăkăn dêh char Kon Tum, noh hơdăh hloh, kăp g^t hloh duh jing đơ\ng kơdih rim unh hnam vă đe hơ ioh drăkăn kơ dêh char đei erih lơ\m cham char xơđơ\ng, hơto\k tôm tơdrong găh đon bơnôh păng hơkâu jăn hloi:“Adrol hloh noh unh hnam. Kơlih unh hnam jing dơnơm pơjing đon bơnôh kon bơngai. Tơ\ noh unh hnam gô pơtho pơhrăm hơ ioh, pơtho ăn đe ye\t băt phep ngua hăm bơngai ‘lo\, băt chơng đe ‘la#p hloh kơ po. ‘Nhăk hơ ioh năm ho\k jing minh tơdrong mă lei pơtho hơ ioh băt vei vêr dơh po hloi. Athei pơtho đe hơ ioh băt, ưh gơh ăn đe ưh kơ juăt chă bơ\ hơkâu jăn po. Păng bơ\n duh ưh gơh pơhơi hăm dôm bơngai hlôi juăt lơ\m unh hnam păng bôl boăl dăh mă ‘nho\ng oh. Noh jing dôm bơngai mă unh hnam hơnơ\ng ưh đei tơre\k truh. Bơ\n duh ưh gơh kơche\ng akhan, hơ ioh oei ‘la#p vă tơroi kơ dôm tơdrong noh”.

Hăm dôm trong jang đei jơnei, tơpă ăn [ôh tơ\ dêh char Kon Tum đon vao đơ\ng kon pơlei găh đe hơ ioh drăkăn hlôi đei lơ tơplih pơtêng hăm adrol ki. ‘Nâu jing trong hiôk vă xek tơlang tơnăp tơdrong tơklăh oei xa hăm đe hơ ioh drăkăn; tơjur [iơ\ găh tơdrong ưh hơto\ găh dro\nglo drăkăn... Păng kăp g^t hloh noh dơ\ng đe hơ ioh drăkăn đei erih lơ\m tơdrong ‘mêm băt đơ\ng me\ [ă, đei cham char erih xơđơ\ng ‘lơ\ng vă hơto\k tơ iung găh đon bơnôh păng mu\k drăm hloi.

Lan chih păng rapor