VOV4.Bahnar – Tơring jang mu\k drăm tơ klep hăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y, dêh char Kon Tum đe\i pơ jing đunh kơ au 16 sơnăm, hăm hơmo\ lơ\m pă đe\i đunh bơih, tơring au gô jing An^h jang mu\k drăm tơm lơ\m kơlang ato\k tơ iung Việt Nam- Lào- Campuchia. Đơ\ng tơring sơlăh pêng sơlam te\h đak rơheng kơ kot hui bơngai yak tru\h, Bơ Y hre\i au to\k bo\k tơ pl^h ‘nao, jing an^h pơkă ‘lơ\ng hơ iă hlo\h hăm rim bơngai tơmơ\t jên jang.

Đe\i sơkơ\t hơdăh jing tơring jang mu\k drăm tơm, an^h tơm lơ\m kơlang ato\k tơ iung đe\i 13 dêh char kơ 3 te\h đak Việt nam-Lào-Campuchia, Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y, dêh char Kon Tum đe\i hơgăt te\h să 70.000ha. Sơkơ\t hơdăh hơdrin đ^ jơhngơ\m po pơ jing tơring pơse\l pơso\ au jing an^h yak tru\h kơ bơngai tơmơt jên jang, lăp lơ\m 5 sơnăm đơ\ng rim kon jên tơmơ\t jang, dêh char Kon Tum iung jang 52 tơdrong vă jang hăm ako\p kon jên tơmơ\t jang hlo\h 1.400 ti hlak jên đe\i tơmơ\t ăn jang ming man trong hnam, u\nh hơyu\h, an^h gak hơlen ‘măng sơlam.

Trong, an^h jang tơ\ Tơ ring jang mu\k drăm ‘măng jang sơ lam Bơ Y

To\k bo\k tơ mât jên jang hơ met pơ ‘lơ\ng

Hơyak g^t kăl kơ tơring mu\k drăm au đe\i jo# đơ\ng mă [ar an^h ‘Măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y dêh char Kon Tum kơ te\h đak Việt Nam hăm Phu Cưa, dêh char Attapư kơ te\h đak Lào đe\i pơm keh đang, adoi tơgoăt yak klo\h kle\ch trong nơnăm tơm kơ [ar te\h đak ‘no\h trong gre Hồ Chí Minh păng jăl trong 18B. Rơvơn găh trong nơnăm, adoi lơ\m an^h sơlam kơ [ar te\h đak boăl, Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y dêh char Kon Tum đe\i lơ an^h mơdro sa tơm rơ\ih pơ jing an^h dơ\ng, pơm hơyak lơ\m tơdrong pơ pro\ tơmơ\t jên jang 4 dêh char Pơbăh te\h đak Lào păng 4 dêh char Hơle\ch Tu te\h đak Campuchia. {ok Hồ Đắc Công Luận, Kơdră che\p pơgơ\r jơnu\m khu\l jang hloi Kơdră che\p pơgơ\r Ko\ng ty Đắc Hưng dêh char Gia Lai tơbăt: “Kiơ\ hơlen đơ\ng an^h mơdro sa Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y ‘no\h te\h măih. Kiơ\ kơ ^nh lăng ‘nau jing an^h chă ako\m tơmam drăm, kon bơngai chă yak mơ\t le\ch ‘măng sơlam vă tơle\ch tơdrong jang hăm Lào. Kơd^h kau ^nh tơmơ\t jên jang găh te\h đak Lào ăn hla bơar jang ‘no\h tơmơ\t jang 7 tr^u dolar đơ\ng sơnăm 2007. Hăm dôm an^h mơdro sa anai hre\i au 4 dêh char: Chămpasắc, Sê kông, Salavan păng Attapư hăm kon jên tơmơ\t jang hlôi tru\h 1 ti 700 tr^u dolar. Păng ‘nau jing trong g^t kăl hlo\h vă dơno\k duk Liên Chiểu-Đà Nẵng, Dung Quất - Quảng Ngãi vă yak năm tơ\ đak dơs^. Lơ lo\h tơmơ\t jên jang lơ\m Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam Bơ Y ‘no\h jing tơdrong kăl hlo\h kơ jăp hlo\h ăn ato\k tơ iung mơdro sa”.

Yak hlo\h tơnap tap, hrat hr^n tôm tơdrong, đơ\ng mă tim gan ‘lơ\ng hơ iă, an^h Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam Bơ Y to\k bo\k tơ pl^h ‘nao roi năr roi kơtang. Đ^ sơnăm 2015, hlôi đe\i 63 tơdrong vă jang ap^nh tơmơ\t jên jang lơ\m Tơring mu\k drăm hăm ako\p kon jên vă je# 2.000 ti hlak jên. Mă kăl đe\i 47 tơdrong vă jang tơmơ\t jên jang lơ\m tơdrong pơm tơle\ch te\ch mơdro hlo\h 1.000 ti hlak jên; 8 tơdrong vă jang tơ iung pơ jing ming man hloh 500 ti hlak jên. Lăng [o#h rơvơn hlôi tru\h, đơ\ng to\k bo\k sơnăm 2015, lơ an^h mơdro sa tơm hlôi iung jang tơdrong vă jang lơ\m tơring. Yă Đậu Thị Loan, Kơdră che\p pơgơ\r Ko\ng ty Nhân Thành 10B tơbăt, Ko\ng ty yă to\k bo\k tơmơ\t jên jang lơ\m 3 tơdrong vă jang lơ\m Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam hăm ako\p kon jên tơmơ\t jang ‘no\h 80 ti hlak jên: “ Hre\i au nhôn tơmơ\t jên jang pơm hnam mong răk păng cham mong răk tơmam drăm te\ch răt hăm te\h đak đe hlôi keh đang păng tơmơ\t iung jang. Hre\i au ‘no\h nhôn to\k bo\k tơmơ\t jên jang găh an^h mơdro sa ‘măng sơlam, lơ\m au đe\i Ki Ôt te\ch mơdro tơmam drăm, đơ\ng no\h siu th^ thue#, rim hnam pơdă tơmam drăm, rim hnam gô chang vă pơm hla bơar đe chă mơ\t le\ch tơ\ te\h đak đe”

Kon pơ lei păng gre yak vih vât tơ\ ‘măng jang sơ lam Bơ Y roi đunh roi to\k

Hăm dôm tơdrong hơ iă đơ\ng rim bơngai tơmơ\t jên jang, hăm an^h ‘măng sơlam rơvơn “pơgê so\ng sa ôe\i sa tơ\ Kon Tum, gơmăng tep pơdơ\h tơ\ Thái Lan”, Tơring mu\k drăm tơ klep hăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y to\k bo\k sơkơ\t hơdăh “hơyak blu\ng” păng “trong kăl” lơ\m jang hơdoi ato\k tơ iung mu\k drăm, mơdro sa, yak năm tơ [ơ\p d^h băl, tơmang pơ hiơ\ hăm rim te\h đak boăl Lào, Campuchia, Thái Lan păng Myanmar. {ok Huỳnh Đức Tiến, Kơdră Jơnu\m jang tơmang pơ hiơ\ dêh char Kon Tum tơbăt: “ Kon Tum ‘no\h m^nh lơ\m dôm ‘măng jang vă hơvơn tơmoi tơmang pơ hiơ\ trong te\h kơ ASEAN kiơ\ trong ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y. Tơmang pơ hiơ\ jing m^nh lơ\m 12 an^h jang kăl, rim te\h đak ASEAN ro\ năng gơ\h chă yak hiôk hian lơ\m khu\l. ‘Nau jing m^nh rơvơn t^h tên vă ăn dêh char Kon Tum hơvơn tơmoi tơmang pơ hiơ\ đơ\ng rim te\h đak ASEAN yak kiơ\ ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y. Trong nơnăm kơ Việt Nam đơ\ng ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y tru\h tơ\ Kon Tum năm tơ\ rim dêh char Tây Nguyên tôch hiôk hian. Rim an^h jang ba đe tơmang pơ hiơ\ hơlen akhan, jăl trong au hre\i au tôch kơ ‘lơ\ng, tôch rơvơn ăn tơmoi năm tơmang pơ hiơ\ tơ\ Việt Nam ‘moi kiơ\ ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y”.

Sơnăm au ki, kơ jă te\ch răt tơmam drăm hăm te\h đak đe ‘moi kiơ\ ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y io\k đe\i hlo\h 243 tr^u dolar. Hlôi đe\i hlo\h 500.000 ‘nu tơmoi păng hlo\h 58.500 tong gre chă yak mơ\t le\ch ‘măng sơlam au. Rim kon jên thue# au to kơ dêh char Kon Tum io\k đe\i 285 ti hlak jên to\k lơ hlo\h pơtêng hăm sơnăm hơdrol. Rơvơn lơ\m trong nơnăm adoi nhen lơ\m jang hơdoi tơmơ\t jên jang [ar păh Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y hăm rim dêh char tơring pơbăh te\h đak Lào păng tơring Hơle\ch Tu te\h đak Campuchia to\k bo\k đe\i jing m^nh jơ hnơr jang lơ te\h đak. {ok Võ Cường, hnam oe\i tơ\ phương Vĩnh Thọ, pơle\i tơm Nha Trang dêh char Khánh Hoà tơbăt: “ &nh năm jang tơ\ te\h đak Lào đơ\ng năr 14/4/2010 tru\h dang e\i hlôi đe\i 5 sơnăm. Tơdrong chă yak hlo\h ‘măng sơlam te\h đak nhôn [o#h tôch rơvơn. ‘Măng mă blu\ng ‘măng sơlam păh Lào đe to\k bo\k oe\i ming man dang e\i đơ\ng ro\ng Việt Nam tơmơ\t jên jang tơ iung pơ jing keh đang ‘no\h dôm an^h jang au to tôch kơ ‘lơ\ng pơ đ^ [ar păh hloi”.

Hăm tơche\ng hơlau tru\h sơnăm 2020, kơ jă te\ch răt tơmam drăm hăm te\h đak đe yak kiơ\ ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y gô io\k đe\i dang 1 ti dolar, tơmoi mơ\t le\ch dang 1 tr^u ‘nu bơngai păng thue# io\k đe\i dang 1.000 ti hlak jên lơ\m m^nh sơnăm. Vă pơge\nh đe\i rơvơn au, lăng hơdăh dôm tơdrong tim mă hơ iă, Dơno\ an^h ve\i lăng tơring mu\k drăm dêh char Kon Tum to\k bo\k ap^nh tơ pl^h pơ pro\ Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y mă [lep hlo\h dơ\ng hăm yan au tơdrong jang mu\k drăm kơ tơring; hơmet pơ ‘lơ\ng tơdrong tơmơ\t jên jang; tơ pl^h ‘nao trong ve\i lăng; tơmơ\t jên jang păng pơ jing rơvơn hlo\h ăn an^h mơdro sa tơm. Găh tơmơ\t jên jang tơ iung pơ jing ming man an^h Tơring mu\k drăm, [ok Vũ Mạnh Hải, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng tơring mu\k drăm dêh char Kon Tum tơbăt: “ Vă jang kiơ\ tơdrong jang tơmơ\t jên jang an^h bơ\ jang đe\i jơne\i, Dơno\ an^h ve\i lăng tơring mu\k drăm ako\m lơ\m dôm an^h tơm, rim an^h kăl ke\ hơvơn đe tơmơ\t jên jang hrôih hlo\h. Ako\m lơ\m an^h jang hơlau mă blu\ng hơdrol rim tơdrong vă jang kăl, rim tơdrong vă jang tơm, rim tơdrong vă jang lơ\m rim an^h tơm dơnơm. Hăm tơdrong ‘me\h vă đe\i kon jên tơmơ\t jang lơ lơ\m mă kon jên pơ pro\ vă jang oe\i kơ [a\h, Dơno\ an^h ve\i lăng đe\i nơ\r chă ap^nh pơ jing rim kon jên tơmơ\t jang anai, nhen pơ jing an^h te\h jang pơ jing dơ\ng kon jên jang, tơpôl vang tơmơ\t jên jang. Krao hơvơn rim an^h mơdro sa tơm vang tơmơ\t jên jang ming man trong hnam jang mu\k drăm păng hnam bơ\ jang te\ch mơdro tơmam drăm”

Đơ\ng tơring te\h trong sơlah pêng tơring sơlam te\h đak rơheng kơkot hui bơngai yak tru\h, Tơring mu\k drăm ‘măng sơlam apu\ng ple\nh te\h Bơ Y hre\i au hlôi kơdrơ\m bơngai, gre chă yơ yak mơ suơ\t mơ suônh. Tơ pl^h po atu\m hăm puih mak te\h đak, hơmo\ lơ\m pă đe\i đunh bơih, tơring “ m^nh ‘măng ier o\ 3 te\h đak je\i kơtơ\ng” gô jing Tơring jang mu\k drăm bơbe\ch hơbal hlo\h lơ\m tơring kơlang ato\k tơ iung Việt Nam- Lào- Campuchia [lep nhen tơdrong hơdrin păng tơdrong hơmo\.

Tơblơ\ nơ\r: Amazư\t