Lăp hăm 1,2 ‘măng tĭt tơ̆ điên thoăi, kơmăy pruih đak kơdih tơ̆ tơring pơtăm tơmam xă 50 ha gui yoăn kơ HTX Xanh Cao Nguyên, xăh Cư M'gar, dêh char Đắk Lắk hrơ̆ch vang pruih đak hloi. Đak tơruih hăm phŏng đei tăh hrâu kiơ̆ tơdrong chăt arih đơ̆ng ‘long pơtăm, tơplih ăn ‘moi kiơ̆ tơdrong juăt săy kơdih nhen adrol sơ̆. Ƀok Nguyễn Văn Thanh Bình, Kơdră chĕp kơ̆l HTX tơroi, kơmăy sô̆ tơgŭm ăn HTX vei lăng rim trong jang xa, đơ̆ng vei rong, săy phŏng tơruih đak truh chih hơdăh anih jang đei tơmam: "Tơdrong iŏk yoa kơmăy sô̆ vang tơgop tơjur ƀiơ̆ jên ăn bơngai jang, hơtŏk tơdrong đei yoa mưh vei lăng, jang đei tơmam ‘lơ̆ng. Hăm teh xă lơ̆m 1 pơgar đơ̆ng 5 - 10 hec ta, HTX tôch hiôk hian lơ̆m tơdrong pơgơ̆r choh jang xa, pơm hơmet tơmam, ‘măn răk păng hơmet pơ ‘lơ̆ng. Kiơ̆ đơ̆ng noh, tơmam jang đei roi lơ păng roi ‘lơ̆ng hai, lăp hăm tơdrong hơgăt tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe".

Trong jang pơm hơtŏk kơjă tơmam kiơ̆ đơ̆ng iŏk yoa khoa hŏk kơmăy kơmŏk, tơplih hăm kơmăy sô̆ păng jang tŏk kiơ̆ trong choh jang xa klĕp ‘lơ̆ng roi đunh roi ƀôh hơdăh tơ̆ Đắk Lắk. Kiơ̆ ƀok Đặng Bá Đàn, Phŏ Kơdră Anih pơtrŭt choh jang xa kơ teh đak tơring Tây Nguyên – Nam Trung Bộ, ‘nâu jĭ nơ̆r  athei jang kiơ̆ ưh gơ̆h veh hăm tơring đei teh choh jang xa dơ̆ng hơdrol lơ̆m teh đak, ƀât mă Đắk Lắk đei dang 214.000 hec-ta cheh phe, đei plei vă jê̆ 590.000 tân 1 sơnăm, kŭm hăm vă jê̆ 79.000 hec-ta ‘long xa plei đei kơjă măk.

Ƀok Đặng Bá Đàn akhan, hrei ‘nâu trong jang tơplih hăm kơmăy sô̆ lơ̆m tơdrong choh jang xa vă tôm bơih, tơdrong kăl ‘nŏh jĭ hơnhăk dôm tơdrong tơchĕng hơlen đei păng trong jang kiơ̆ truh hăm kon pơlei mă hrĕnh ƀiơ̆, ƀônh hlôh păng jang kiơ̆ ƀônh: “Bơ̆n athei tơguăt hơdai đei đĭ đăng vă pơjing jơhngâm pran păng jang hrĕnh ƀiơ̆ vă hơnhăk tơdrong tơplih hăm kơmăy sô̆ đơ̆ng tơchĕng hơlen đei truh dôm trong jang, gơ̆h truh hăm kon pơlei ‘lơ̆ng hlŏh păng ƀônh hlŏh vă kon pơlei gơ̆h jang kiơ̆. Bơ̆n ‘mĕh xăy phŏng ăn ‘long pơtăm yơ ‘nŏh, ‘mĕh băt tơmam thoi yơ ‘nŏh kăl iŏk yoa kơmăy sô̆ vă hơlen năng mă trŏ hăm rim kơsô̆ đơ̆ng kơmăy ‘nao mă Việt Nam păng apŭng plenh teh oei druh kiơ̆.”

Kiơ̆ ƀok Nguyễn Thanh Hiền, Phŏ Kơdră Anih vei lăng Tơring choh jang xa hăm kơmăy kơmŏk ‘nao plt Hồ Chí Minh, hơdai hăm tơdrong ‘lơ̆ng đơ̆ng teh, tŏ ‘mi kial vă atŏk tơiung choh jang xa ‘lơ̆ng, jang xa tih, ƀât oei tơlĕch tơdrong tơchơ̆t 57 đơ̆ng Anih chinh trĭ găh atŏk tơiung khoa hŏk, kơmăy kơmŏk, tơplih ‘nao rơgei păng tơplih hăm kơmăy sô̆ kơ teh đak, kŭm hăm tơdrong tơchơ̆t 68 găh atŏk tơiung mŭk drăm kơdih, Đắk Lắk đei dơ̆ng tơdrong ‘lơ̆ng vă hơtŏk tơdrong iŏk yoa kơmăy kơmŏk ‘nao rơgei, nhen kơmăy kơdâu kơdih, iŏk yoa kơmăy rơgei (AI), Internet tôm tơdrong (IoT), kơsô̆ chih răk mưh choh jang xa.

"Đắk Lắk athei hơtŏk tơdrong iŏk yoa khoa hŏk kơmăy kơmŏk, tơplih đơ̆ng choh jang xa jing jang tơlĕch mŭk drăm. Dôm anih jang mă loi jĭ Anih vei lăng jang Khoa hŏk păng kơmăy kơmŏk, Anih vei lăng choh jang xa păng cham char hơtŏk tơdrong tơchĕng hơlen, tơmât yoa lơ̆m tơdrong jang xa, hơtŏk kơjă tơmam đơ̆ng choh jang xa đei kŭm nhen pơih xă trong jang pơm tơlĕch lơ tơmam ‘lơ̆ng vă gơ̆h tĕch tơ̆ teh đak đe nhen dôm tơdrong tơchơ̆t đơ̆ng Trung ương athei.”

Mă lei, vă pơjing đei tơdrong choh jang xa hăm kơmăy kơmŏk ‘nao đei yoa ‘lơ̆ng, tơdrong iŏk yoa kơmăy kơmŏk lơ̆m rim trong jang pha ra băl ‘nŏh tam mă tôm ‘mơ̆i. Tơdrong kăl hlŏh jĭ pơjing dôm tơring choh jang xa akŏm, đei anih jang, trong nơnăm ‘lơ̆ng păng teh xă vă sơng anih tơmât jên jang truh.

Hăm vă jê̆ 827.000 hec-ta teh choh jang xa kŭm hăm lơ kơloăi ‘long pơtăm, Đắk Lắk đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng vă tưk tơiung dôm trong jang pơm hơtŏk kơjă tơmam đơ̆ng choh jangxa đei. Yă Đặng Thị Thủy, Phŏ Kơdră Anih vei lăng choh jang xa păng cham char dêh char Đắk Lắk ăn tơbăt, Tơdrong tơchơ̆t đơ̆ng Hop akŏm Đảng ƀô̆ dêh char jăl jang đơ̆ng 2025-2030 chih hơdăh, atŏk tơiung choh jang xa hăm kơmăy kơmŏk ‘nao, choh jang xa rơgoh păng jang mŭk drăm klĕp ‘lơ̆ng ‘nŏh jĭ trong jang gĭt kăl. Tơring oei akŏm jơhngâm chĕng hơmet dôm tơring choh jang xa hăm kơmăy kơmŏk ‘nao ‘moi kiơ̆ dôm tơdrong pran ‘lơ̆ng tơ̆ rim tơring, atŭm hăm ‘nŏh hơmet anih jang păng teh rơgoh vă sơng anih tơmât jên jang tih.

"Nhôn pơ ‘nhŏ hơdrol ăn tơdrong sơng iŏk jên jang, jang hơdoi găh anih jang, trong nơnăm lơ̆m rim trong jang, akŏm jên, tơmam vă tơgŭm bơ̆ jang, tơgŭm bơ̆n kơmăy kơmŏk pơm tơmam păng ‘măn răk, kŭm nhen tơguăt trong jang pơm hơtŏk kơjă tơmam vă jang đei tơmam lăp hăm tơdrong hơgăt tơ̆ anih tĕch mơdro. Mưh pơjing đei mĭnh trong jang kơjăp ‘lơ̆ng bơih ‘nŏh đon pơhnŏng jang tŏk 2 kơsô̆ kŭm hơmĕng jang đei tơpă, atŭm hăm ‘nŏh pơjing jơhngâm pran vă jang atŏk tơiung mŭk drăm đơ̆ng choh jang xa tơ̆ hơnăp dơ̆ng".

Đơ̆ng dôm trong jang iŏk yoa kơmăy sô̆ tơ̆ chŭn na truh trong pơjing dôm tơring rei pơtăm xă păng trong pơm hơtŏk kơjă tơmam kơjăp ‘lơ̆ng, Đắk Lắk oei dar deh tơplih đơ̆ng jang tŏk kiơ̆ trong pơih xă teh pơtăm jing jang tŏk kiơ̆ trong jang đei tơmam ‘lơ̆ng. ‘Nâu đei năng jĭ tơdrong kăl vă tơring pơm hơtŏk đei kơjă ăn tơmam đơ̆ng choh jang xa, hơtŏk kơsư̆k pơjei păng năm truh tơdrong pơjing đei anih tơm choh jang xa hăm kơmăy kơmŏk ‘nao ‘lơ̆ng tơ̆ tơring Tây Nguyên./.