4 jơ kơsơ̆, hơmơ̆l pơtơm jur kơpal kông. Tơ̆ anih kơjung vă jê̆ 2000m, kial tơngiĕt ưh đei gô truh pơyan yă rak đĭ tơngiĕt bơih. Đei 1 pơlei oei kơpal kông Ngọc Linh, găh xăh Trà Linh, plt Đà Nẵng (apŭng Nam Trà My, dêh char Quảng Nam so), đei pơtih jĭ “Bơbŭng hnam kơ tơring Tŏk bŏk”. Dôm jĭt sơnăm adrol sơ̆, ‘nâu jĭ 1 lơ̆m dôm tơring tơnuh hin hlŏh lơ̆m teh đak. Dang ei pha bơih: ƀât tŏk bŏk bri kông ‘nŏh đei lơ hnam man tih tih, đei hnam đei hloi 2,3 tŏ gre ô tô lơ̆m cham hnam. Tơ ‘ngla sư ‘nŏh jĭ bơngai Xê Đăng, tơmam drăm đei truh kơ hrĕng ti hlak jên.

Tơdrong kiơ hlôi đei tơ̆ kơpal kông âu? Nơ̆r tơl đei tơ̆ hơla bri ‘long kơdrơ̆ng, hăm kơloăi ‘long mă bơngai Xê Đăng kră sơ̆ krao hăm hơnăn tôch hlĭch: “’long pơgang ôn”. Păng tơdrong arih xa tơplih ‘lơ̆ng pơtơm đei đơ̆ng dôm bơngai jang xa hmă ‘nŏh.

Năr rơneh kơ 1 ‘nu hơioh lơ̆m pơlei, 1 ‘nu bơngai kră chĕp ba 1 tơnơm ‘long sâm Ngọc Linh yak mât lơ̆m hnam. Kră pơlei Hồ Văn Du ming tơđăh sâm ƀât hơnăp mĕ hơioh, tơtă rim tơdrong nhen ‘mĕh pơjao ăn 1 tơmam tih, kăp gĭt: “Năr ‘nâu jĭ năr rơneh mon, hnam nhôn đei tơmam iĕ ‘nâu ăn kơ mon. Mĕ mon athei adrin vei rong ‘long sâm Ngọc Linh âu, vei lăng ‘lơ̆ng bri ‘long hai. Athei vei rong mă ‘lơ̆ng vă ‘long sâm jăh lĕch pơkao, đei găr. Ning mônh kơnh gô mon ‘lŏ sư đei jên năm hŏk”.

Yă Hồ Thị Hương, mĕ mon, ‘nŏh chơt hơiă đei nơ̆r bơnê: “Mĕ kon măr nhi vă pơtăm, vei rong ‘long sâm âu truh sư lĕch pơkao, đei găr. Truh lai yơ mon năm hŏk, truh sư ‘lŏ ‘nŏh inh tĕch ‘long sâm Ngọc Linh âu.”

Vă jê̆ 70 sơnăm, hăm hlŏh 40 sơnăm jang Đảng, kră pơlei Hồ Văn Du, thôn 2, xăh Trà Linh, hơnơ̆ng đei măt lơ̆m năr et tuh klŏk dăh mă et tơ̆l sơnăm kơ đe hơioh lơ̆m pơlei. Tơmam mă ƀok hơnơ̆ng chĕp ba ‘nŏh jĭ 1 tơnơm ‘long sâm Ngọc Linh. Đei bơngai ƀok hơpăh sâm đơ̆ng ‘nao lăp 1 khei dang ei đĭ hlŏh 40 sơnăm bơih.

Ƀok Hồ Văn Du ‘măn đĭ jơhnơr chĕp vei kơloăi ‘long ‘nâu. 18 sơnăm, Hồ Văn Du kiơ̆ kăn ƀô̆ mât tơ̆ bri kơdrơ̆ng chă sâm bri vih pơtăm, vang tơgop pơjing đei Anih ơng ‘long pơgang Trà Linh. Sơnăm 1983, ơng đei tơđăh sâm, ƀok năm jơ̆p pơlei pơlung kon pơlei lê̆ pă năm chă ‘long sâm tơ̆ bri mă athei pơtăm kơdih.

Pơtăm sâm tôch mơmat, athei rong đunh sơnăm ‘mơ̆i mă gơ̆h đei xa, oei ƀa mir ‘nŏh choh chơmŭl đang truh pơyan đei xa hloi bơih. Ƀok adrin năm jơ̆p pơgar roi tơƀôh trong pơtăm. Sơnăm 1993, dôm tŏ ƀum sâm mă blŭng tĕch đei vă jê̆ 100 rơbâu hlak 1 kĭ, lơ hlŏh kơ dôm tơmam pơtăm nai; truh sơnăm 2000, 1 kĭ đei truh 2, 3 triu hlak jên bơih.

Lơ̆m pơlei lăng băl, đang kơ ‘nŏh “hŭt lê̆ tơdrong muih roh choh mir chơ mŭl ƀa”, rok ƀok Du pơtăm sâm. ‘Nhŏng Hồ Văn Dang, kăn ƀô̆ xăh Trà Linh tơroi: “Adrol sơ̆ đei tơdăm tôch hơlăh kơ jang, nŏng kơ et tơdrô, đei ƀă Du pơlung pơtăm sâm mă gơ̆h tŏk klăih đơ̆ng tơnuh. Mih ma duch nă tơ̆ Trà Linh bu bu kŭm ‘mêm, bu bu kŭm krao mih jĭ ƀă Du”.

Tơdăh ƀok Du pơjing đon lui blŭng a ăn kon pơlei Trà Linh, ‘nŏh 1 ‘nu hŏk tro ƀok hlôi pơm ăn găr hơdrĕch ‘nŏh jing 1 tơdrong jang tơpă. Đe krao ƀok ‘nŏh jĭ “Ƀok pơtao sâm” Hồ Văn Lượng, tơ̆ thôn 2, xăh Trà Linh ‘năi, hăm pơgar sâm xă hlŏh 30 ha. Hui bơngai ê, hlŏh 30 sơnăm sơ̆, hnam ƀok Lượng tôch tơnuh, phe ƀa lăp măh sŏng xa dang 3 khei đĕch, dôm khei oei đei dơ̆ng chă xa tơmam đơ̆ng bri ngăl.

Ƀok Lượng ƀlŏk hơnơ̆ng khei ‘năr năm chă xa, jur tơ̆ apŭng vă tŏk iŏk 18 triu hlak jên vă pơtăm sâm, păng dang ei ƀok ‘mĕh bơngai đơ̆ng rŏng da ƀiơ̆ kơ pơmat tat ƀiơ̆: “Mĭnh sơnăm inh măn tŏ sĕt jên, dang 5 ti, gơih tơ̆ anih mong jên tơgŭm tơpôl, vă chă tơgŭm ăn bơngai tơnuh nhen inh adrol sơ̆ đei jên jang xa. Oei pơgar sâm inh dang ei hlôi tơlĕch jên jang truh kơhrĕng ti hlak jên. Bơngai jang kŭm đei truh 300 ‘nu. Unh hnam yơ pơmat tat dêh, tam mă đei sâm vă pơtăm ‘nŏh inh kla jên kŏng ăn đe sư hăm tơđăh sâm, vă đe sư đei trong jang tŏk klăih đơ̆ng tơnuh hin”.

Kla kŏng ăn bơngai jang hăm… tơđăh sâm. ‘Nŏh jĭ trong jang đơ̆ng 1 ‘nu bơngai adrol sơ̆ tơnuh hlŏh tơ̆ pơlei vă tơgŭm ăn dôm bơngai vang dŏng ƀok ƀât oei pơmat tat sơ̆, dang ei gơ̆h jing bơngai pơdrŏng krên dên. Ƀok Bùi Như Chương đơ̆ng tơring đak dơsĭ Núi Thành tŏk tơ̆ Trà Linh pơm bơngai vei lăng Anih ơng tơđăh ‘long pơgang, hŏk tơdrong pơtăm ‘long sâm Ngọc Linh. Dang ei ƀok đei pơgar sâm đei kơjă truh dôm jĭt ti hlak jên: “Găh jơhngâm đon ‘mêm băl ‘nŏh bơngai Xê Đăng tơ̆ Trà Linh arih xa tôch ‘lơ̆ng. Inh hăm mih ma duch nă gơ̆h đei nhen hrei ‘nâu ‘nŏh gơnơm tơdrong tơgŭm tôch pơneh đơ̆ng ‘nhŏng Hồ Văn Du. Rim bơngai ‘mêm băl, tơgŭm băl jang tŏk. Dang ei inh đei ƀôh mơ̆n bơih, inh chă  tơgŭm ăn mih ma duch nă tơ̆ âu pơtăm sâm dơ̆ng”.

‘Nŏh jĭ trong dăr hơnơ̆ng lơ̆m dôm jĭt sơnăm tơ̆ kơnhŏng kông Ngọc Linh: bơngai đei hơpăh ăn sâm truh ‘lŏ kơnh chă hơpăh sâm ăn bơngai nai dơ̆ng; bơngai klăih đơ̆ng tơnuh hin vih tơgŭm ăn bơngai oei tơnuh dơ̆ng. Hrei ‘nâu tơdrong pơtăm sâm Ngọc Linh hlôi jing tơdrong jang, jing tơdrong tơchơ̆t athei jang, jing jên mong vă tơgŭm băl truh hăm rim unh hnam. Tơdrong mă chăl yă ƀok sơ̆ kơ bơngai Xê Đăng ôn lơ̆m bri kơdrơ̆ng, dang ei đei đĭ đăng kon pơlei lơ̆m teh đak krao jĭ tơmam kăp gĭt kơ teh đak.

Vă gơ̆h đei mĭnh “pơlei pơdrŏng krên dên” ƀât tŏk bŏk tơring adrol sơ̆ jĭ tơnuh hlŏh kơ teh đak, đei lơ bơngai chă rơih trong jang pơm pơdrŏng hơdai hăm băl. Tơ̆ kơpal kông Ngọc Linh, 1 tơnơm sâm ưh lăp 1 tơnơm ‘long pơgang đĕch. Mă sư jĭ tơmam vă ‘măn ăn 1 ‘nu hơioh, jĭ nơ̆r tơtă athei vei bri păng jĭ trong mă yang kông hơpăh ăn dôm bơngai băt chĕp vei tơmam kăp gĭt đơ̆ng kơdih./.