Truh ngôi tơ̆ plei Ako Dhông, mŏ Freya, tơmoi đơ̆ng teh đak Mi ăn tơbăt, cham char ‘lơ̆ng rŏ, tŏ ‘mi kial rơngơp, kŭm hăm jơhngâm đon ‘lơ̆ng đơ̆ng kon pơlei păng tơdrong juăt, jŏh ayŏ kơ dŏ xoang tôch hơiă jĭ dôm tơdrong hơiă hlŏh hăm mŏ mưh truh tơ̆ âu: “Nhôn đei sơng tôch ‘lơ̆ng, hơiă dêh mưh truh tơ̆ âu, đei sơng hăm ƀĕnh jơhngâm đon ‘mêm băt. Tơ̆ âu, ƀôh nhen thoi oei xa hơdai, đei ngôi pơchơt hơdai nhen thoi 1 unh hnam, ưh đei nhen bôl boăl păng bơngai hơtăih kiơ”.

Ƀât tŏk bŏk tơring kơdrâm Buôn Ma Thuột, plei Ako Dhông đei năng jĭ pơlei pơdrŏng hlŏh kơ Đắk Lắk, mă lei tơdrong pơjing đei um rup ‘lơ̆ng hơiă tơ̆ âu ‘nŏh jĭ pơlei oei vei kơjăp dôm kơjă kăp gĭt đơ̆ng tơdrong juăt, jŏh ayŏ kơ dŏ xoang tôch ‘lơ̆ng đơ̆ng bơngai Rađe. Lơ trong pơkao đei pơtăm, vei rong tôch ‘lơ̆ng, lơ hnam kơjung, tih ‘lơ̆ng oei đei hơnơ̆ng tơ̆ âu; jơva chĭng chêng rơđŭk păr ang lơ̆m dôm năr et soi, năr pơchơt, năr lêh tih kơ tơring, kơ teh đak păng đei păr ang mưh rim ‘măng sơng tơmoi truh.

Đơ̆ng 1 pơlei Rađe, Ako Dhông jing 1 pơlei chă tơmang lăng lơ̆m tơpôl tôch ‘lơ̆ng kơ dêh char Đắk Lắk – anih mă tơdrong joh ayŏ kơ dŏ xoang oei đei hơnơ̆ng lơ̆m tơdrong arih xa rim năr kơ pơlei pơla. Kră pơlei, ƀok Y Nuel Niê ăn tơbăt, đơ̆ng iŏk jŏh ayŏ kơ dŏ xoang Rađe pơm tơm mă gơ̆h tơgŭm ăn pơlei jang tŏk pran, đei ƀôh, hiôk chơt, ‘lơ̆ng rŏ thoi hrei ‘nâu: “Lơ̆m pơlei, rim khei đei pơgơ̆r tôn chĭng chêng, hơri hơxoang ăn tơmoi lăng. Dôm tơmam so, mă loi jĭ tơmam xa păng chĭng chêng, athei tơplih ming mă lăp vă sư roi hơiă hlŏh dơ̆ng”.

Kŭm hăm plei Ako Dhông, lơ pơlei nai tơ̆ Đắk Lắk oei rok kiơ̆ trong jang iŏk tơdrong jŏh ayŏ kơ dŏ xoang pơm tơm. Tơ̆ plei Chuah, xăh Krông Ana, hơnơ̆ng ƀôh gre công nông chơ ba lơ khul chă tơmang lăng đơ̆ng teh đak đe yak trong teh đơ̆ng pơlei năm tơ̆ mir. Bơngai Rađe tơ̆ âu krao kiơ̆ nơ̆r pơchơt akhan “Gre ưh đei bơbŭng” – 1 nơ̆r pơtih tôch hơiă. Pơlei ưh đei pơgơ̆r tih rŏ kiơ, mă chă sơng tơmoi ‘moi kiơ̆ tơdrong juăt arih xa hmă lơ̆m rim năr kơ kon pơlei.

Mŏ H’Đor Ênuôl, tơ̆ plei Chuah, oei hơnơ̆ng tanh brai vai khăn ƀât hang lơng, oei pŭ kon kiơ̆ klo năm jang mir, oei pai por, pai ‘nhot hla ƀlang hăm pro har rim năr păng hơnơ̆ng chă sơng tơmoi truh hăm jơhngâm đon chơt rơhău. Đơ̆ng “tơdrong arih tơpă ‘nŏh” pơm ăn mŏ păng mih ma duch nă lơ̆m pơlei ƀôh roi hơiă yoa tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng sơ̆ ưh đei hŭt lê̆ tơ̆ rŏng lơ̆m tơdrong jang tŏk: “Sơng tơmoi đơ̆ng teh đak đe ‘nŏh inh ƀôh ƀônh đĕch, ba kư̆ arih xa hmă thoi sơ̆ vă tơmoi truh lăng, ƀôh tơdrong juăt păng tơdrong jang xa đơ̆ng bơ̆n. Inh ƀôh hiôk chơt mưh đei arih păng bơ̆ jang thoi noh”.

Tơ̆ lơ pơlei lơ̆m Đắk Lắk, mă đơ̆ng tơdrong arih xa hlôi đei tơplih, unh hnam păng tơpôl oei hơnơ̆ng jing tơdrong tơm tơƀôh ăn tơdrong hiôk chơt. Bơngai ƀă pơtho ăn kon tôn chĭng ưh lăp vă chĕp vei tơdrong juăt đĕch mă oei vă hơmet kơjăp tơdrong pơvei đơ̆ng rim jơhnơr dơ̆ng. Ƀok Y Duyệt Niê, tơ̆ plei Phơng, xăh Ea Tul, akhan, tơdrong gĭt kăl hlŏh jĭ tơdrong unh hnam păng pơlei pơla chă pơtho ăn băl dôm kơjă kăp gĭt đơ̆ng tơdrong juăt, jŏh ayŏ kơ dŏ xoang kơ hơdrĕch hơdrung: “Unh hnam hơnơ̆ng ƀôh hơiă mưh chă roi tơƀôh ăn kon hơ ‘lơ̆p. Mưh đei jơ rơhơi, inh chă pơtho ăn kon sâu tôn chĭng chêng, chĭng kram, vă kon sâu băt, gơ̆h tôn păng ‘mêm dôm tơdrong juăt kăp gĭt đơ̆ng bơngai Rađe.”

Mưh joh ayŏ kơ dŏ xoang jing tơdrong tơm lơ̆m tơdrong arih xa, tơdrong pơtih “kram kră tơƀăng chăt” jĭ 1 tơdrong gô đei hơnơ̆ng. Tơ̆ lơ pơlei pơla Đắk Lắk, khul mơlôh oei chĕp vei kơjăp dôm tơdrong juăt đơ̆ng yă ƀok sơ̆ hăm jơhngâm đon hưch hanh păng ‘mêm kơ eng. Oh Y Krông Hin Niê, tơ̆ plei Tơng Jú, phường Ea Kao, dêh char Đắk Lắk oei kiơ̆ hŏk tơ̆ lăm tôn chĭng, tơroi: “Nhôn đei hŏk dơ̆ng lơ ƀai tôn chĭng ‘nao păng hŏk hơxoang hai. Oh ‘mĕh dôm ƀai tôn chĭng păng hơxoang âu đei lơ bơngai, lơ tơring băt truh.”

Mă tơpă tơ̆ lơ pơlei pơla ăn ƀôh, tơdăh lăp druh kiơ̆ trong jang tŏk mŭk drăm đĕch mă ưh đei năng kăl tơdrong jŏh ayŏ kơ dŏ xoang, ‘nŏh tơdrong jang tŏk âu gô ưh đei kơjăp ‘lơ̆ng. Tơplơ̆ kơ ‘nŏh, mưh tơdrong joh ayŏ kơ dŏ xoang đei năng kăl sư jing mŭk drăm, jing tơmam pơm hơtŏk tơdrong arih xa găh jơhngâm đon. Chă tơmang lăng lơ̆m tơpôl, chĕp vei chĭng chêng, vei lăng dôm tơdrong jang so ưh lăp vă chă tơdrong jang xa đech, mă oei hơmet kơjăp tơdrong pơvei lơ̆m tơpôl păng vei rong tơdrong arih xa hiôk chơt. ‘Nŏh kŭm jing trong yak mă xăh Hoà Phú, dêh char Đắk Lắk oei rơih iŏk ăn jăl trong jang tŏk ‘nao.

Ƀok Đỗ Xuân Hiếu, Phŏ Kơdră vei lăng kon pơlei xăh Hoà Phú, ăn tơbăt: “Xăh Hoà Phú đei 6 pơlei bơngai Rađe arih xa, oei chĕp vei kơjăp lơ tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng sơ̆. ‘Nâu ưh kơsĭ jĭ tơmam kăp gĭt găh joh ayŏ kơ dŏ xoang đĕch, mă oei jing tơdrong ‘lơ̆ng, tôch gĭt kăl vă atŏk tơiung chă tơmang lăng tơpôl păng vei kơjăp tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng bơngai Rađe lơ̆m khei ‘năr mât hơdai hrei ‘nâu.”

Tơ̆ dôm pơlei pơla Rađe lơ̆m dêh char Đắk Lắk hrei ‘nâu, hiôk chơt ưh lăp đei pơtŏ hăm tơdrong jang xa đei iŏk yoa kiơ̆ khei dăh mă dôm tơmam đei răt hơmet roi ‘lơ̆ng đĕch, mă oei đei pơtŏ hăm tơdrong lăp đon, hưch ‘mêm kơ chĭng chêng dơ̆ng, mưh chĭng chêng oei hơnơ̆ng par ang lơ̆m tơdrong arih, đei pơtho ăn kon sâu păng đei pơm tơplih ‘nao rim năr. Ƀât tŏk bŏk bri kông, lơ pơlei pơla oei lăng ƀôh 1 tơdrong tôch hơiă ‘nŏh jĭ: jang tŏk ‘moi kiơ̆ dôm tơdrong juăt đơ̆ng sơ̆ vă gơ̆h chĕp vei tơdrong joh ayŏ kơ dŏ xoang păng tơdrong hiôk chơt kơ kon bơngai, năng ‘nŏh jĭ tơdrong kăp gĭt hlŏh lơ̆m tơdrong jang tŏk.