Tơ̆ Anih pơm hla ar ăn tơpôl xăh Tây Sơn, dêh char Gia Lai, lăm sơng iŏk hla ar teh hơnơ̆ng đei bơngai truh lơ ƀiơ̆ kơ dôm lăm pơm hla ar nai. Kon pơlei truh pơm tôm kơloăi hla ar: pơm ‘nao hla ar teh, pơm hla ar tĕch teh, pơm hla ar iŏk teh đơ̆ng kră chĕng song, hơmet ming tơdrong ưh lăp lơ̆m hla ar teh... Tơklă ƀât anih sơng iŏk, kăn ƀô̆ iŏk yoa kơmăy rơgei (AI) vă hơlen năng hla ar, lăng kiơ̆ tơdrong hơgăt, chă ƀôh dôm tơdrong chih tơroi tam mă tôm adrol vă iŏk pơm. Mưh hla ar đei gơih ăn Anih jang mŭk drăm, Bơngai jang pơm hla ar teh iŏk yoa dơ̆ng AI vă đŏk hơlen, chih akŏm, lăng năng dôm tơdrong hơgăt kiơ̆ luơ̆t păng trong pơtho pơm.

Đơ̆ng 3 khei ‘nâu, AI pơm hla ar teh đei iŏk yoa tơ̆ lơ anih jang, lơ tơdrong jang tơ̆ xăh Tây Sơn, đơ̆ng sơng iŏk hla ar, pơm hơmet truh hơlen năng hla ar. Gơnơm thoi noh, mă rim khei sơng iŏk đei dang 1000 blăh hô sơ, mă lơ ‘nŏh jĭ hla ar teh, mă lei tơring ưh đei lê̆ hla ar hô sơ yơ hiơ̆ đunh. Ƀok Võ Ngọc Thương, Bơngai jang chă hơlen năng tơdrong pơm hla ar, Anih pơm hla ar ăn tơpôl xăh Tây Sơn ăn tơbăt: "Đơ̆ng đei tơlĕch jang, rim anih jang đei ƀơm truh hlôi hơmet đei kơmăy AI kơdih vă bơ̆ jang, iŏk yoa sư ‘lơ̆ng hlŏh. AI tôch đei yoa, tơgŭm ăn tơring tôch lơ, tơgŭm ăn kăn ƀô̆ iŏk pơm hla ar da ƀiơ̆ hiong jơnăr tơchĕng hơlen. Mưh chă hơlen năng hla ar hô sơ, AI chă ƀôh dôm tơdrong kiơ kăl chih ming dơ̆ng. Hăm kăn ƀô̆ vei lăng, mưh dôm hô sơ đơ̆ng anih juăt jang gơih truh, athei gơ̆t lê̆ dăh mă lê̆ tam mă pơm 'nŏh gô gơnơm kơ AI chă hơlen năng dơ̆ng. Tơdrong 'nŏh sư pơm hơtŏk tơdrong đei yoa mưh bơ̆ jang.”

Vă gơ̆h đei kơmăy kơmŏk rơgei tŏk bŏk đei kăn ƀô̆ xăh Tây Sơn păng dôm tơring nai lơ̆m dêh char Gia Lai iŏk yoa nhen hrei ‘nâu, đơ̆ng blŭng sơnăm 2026, đe kăn ƀô̆ tơ̆ Anih pơm hla ar ăn tơpôl păng Anih pơm hla ar teh kơ dêh char Gia Lai vang tơchĕng hơlen, pơjing sư. Grŭp iŏk yoa kơhrĕng hla ar chih găh tơdrong bơ̆ jang, hla ar luơ̆t, tơdrong hơgăt đei ƀơm truh tơ̆ teh kŭm hăm lơ hla ar hô sơ tơ̆ yăn âu vă "pơtho pơhrăm" ăn kơmăy rơgei.

Ƀok Đặng Hữu Bình, Kơdră Anih pơm hla ar teh kơ dêh char Gia Lai tơroi, ứng dụng ‘nâu dang ei tôch lăp hăm tơdrong bơ̆ jang tơ̆ yăn âu: “AI teh sek tơlang 2 tơdrong tih: Mă mĭnh, hơlen năng hla ar hô sơ trŏ, tôm bơih dăh mă ưh. Mă ƀar ‘nŏh jĭ tơdrong trŏ ƀlep đơ̆ng hô sơ vă tơlĕch dôm trong pơm hrĕnh hlŏh. Mă loi hăm tơdrong jang kiơ̆ trong Khul kơdră pơgơ̆r tơring 2 tăl, đe ‘nhŏng oh jang găh hla ar teh, kăn ƀô̆ tơ̆ anih jang mŭk drăm xăh, đei bơngai jang đunh, đei bơngai ‘nao jang, tơdrong đŏk hlôh vao rim tơdrong vă tơlĕch trong pơm rim kơloăi hô sơ ‘nŏh hiong tôch lơ jơnăr. Gơnơm đơ̆ng AI, jơnăr pơm hla ar hô sơ roi kơđĕh ƀiơ̆. Đơ̆ng rŏng kơ đei kơmăy AI tơgŭm, kơsô̆ hô sơ pơm đunh, hiơ̆ roi tŏ sĕt”.

Ưh lăp jang ‘lơ̆ng tơdrong tơgŭm pơm hla ar đĕch, grŭp atŏk tơiung oei năng kăl truh tơdrong vei lăng klĕp ‘lơ̆ng rim tơdrong đei chih tơroi dơ̆ng. Dôm kơsô̆ chih răk đei vei lăng, ‘măn răk tơ̆ kơmăy lơ̆m Anih pơvih ăn Anih vei lăng kon pơlei dêh char Gia Lai, kŭm hăm dôm trong jang vei lăng ‘lơ̆ng rim tơdrong kơ rim bơngai lơ̆m hla ar hô sơ. Truh dang ei, ứng dụng kơmăy rơgei AI pơm hla ar teh kơ Gia Lai hlôi đei hơlen năng tơdrong ‘lơ̆ng, sơđơ̆ng mưh vei lăng rim tơdrong hrĕp.

Dêh char hlôi pơgơ̆r pơtâp pơhrăm, hơnhăk ứng dụng ‘nâu truh hăm đĭ đăng 135 xăh, phường păng hlôi pơm đang hrĕnh rơbâu blăh hô sơ; kơsô̆ hô sơ pơm hiơ̆, klui jur truh 1/3 lăp đơ̆ng rŏng 3 khei tơmât yoa. Đơ̆ng tơdrong ‘nâu, Gia Lai oei hơnơ̆ng jang kiơ̆ trong thoi âu vă atŏk tơiung dôm kơmăy rơgei (AI) sek tơlang dôm tơdrong kăl lơ̆m dôm tơdrong jang nai dơ̆ng. Ƀok Lê Dũng Linh, Kơdră Anih pơm hla ar ăn tơpôl dêh char Gia Lai ăn tơbăt: “Đơ̆ng rŏng kơ pơm đang AI teh, Kơdră vei lăng kon pơlei dêh char Gia Lai hlôi pơjao ăn Anih pơm hla ar ăn tơpôl jang hơdoi hăm dôm anih jang pơjing dôm trong jang nai nhen thoi âu dơ̆ng. Tơchĕng adrol nhôn vă pơjing 1 anih jang tơgŭm roi tơƀôh kơmăy sô̆ lơ̆m tơdrong jang mŭk drăm, tơpôl. ‘Nâu jĭ trong jang ‘moi kiơ̆ dôm kơsô̆ chih răk păng AI vă tơgŭm ăn đe kơdră chĕp kơ̆l pơgơ̆r, hơnhăk dôm tơdrong tơchơ̆t vei lăng lơ̆m tơdrong jang mŭk drăm, tơpôl”.

Hăm AI teh, Gia Lai ưh lăp pơm đei 1 kơmăy tơgŭm ăn kăn ƀô̆ đĕch, mă oei pơjing đei 1 trong jang ‘nao. Đơ̆ng dôm tơdrong pơmat tat tơ̆ yăn âu, tơring kơchăng chă lơ trong jang ‘nao ăn dôm tơdrong so, vang tơgop tơgŭm ăn khul kơdră pơgơ̆r tơring 2 tăl bơ̆ jang hiôk hian, đei yoa păng pơvih ăn kon pơlei roi ‘lơ̆ng ƀiơ̆./.