VOV4.Bahnar - Tơ̆ dêh char Kon Tum, đơ̆ng rŏng 10 xơnăm tơlĕch jang kiơ̆ pơkăp kla jên vei lăng bri hlôi pơjing đei jên jang xơđơ̆ng ăn tơdrong vei lăng bri kơ dôm tơ ‘ngla bri roi năr roi đei jơnei tơnăp hloh. Atŭm hăm noh pơkăp âu duh hlôi tơgŭm ăn kơ rơbâu unh hnam kon pơlei lơ̆m dêh char, hăm mă tơm noh kon pơlei kon kông hơtŏk tơdrong erih păng hơtŏk klaih đơ̆ng hin dơnuh. Tơpă ăn ƀôh đơ̆ng đei jơnei âu mă bri pơyua, kon pơlei Kon Tum tŏk bŏk roi năr roi tơguăt hloh hăm bri păng vei lăng, hơtŏk bri tơnăp hloh.  

Atŭm hăm pơkăp xut lê̆ pơngot, tơjur hon dơnuh đơ̆ng Đảng, Teh đak, 10 xơnăm kơ âu tơdrong pơm jang đei jơnei pơkăp kla jên vei lăng bri tơ̆ dêh char Kon Tum hlôi tơrĕk kăp gĭt truh tơdrong erih kon pơlei jang bri. Tơpă ăn ƀôh tơdrong erih kon pơlei đei hơtŏk hơdăh, mă kăl noh pơlei pơla, kon pơlei erih lơ̆m bri, tơjê̆ bri, tơring ataih yaih păng mă kăl noh tơnap tap kơ dêh char. Jăl xơnăm 2011- 2020, kơsô̆ jên kla ăn vei lăng bri mă Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum hlôi kla ăn hloh 29.200 unh hnam păng 210 pơlei pơla noh hloh 176 tih 700 trĭu hlj. Đơ̆ng kơsô̆ jên âu, kon pơlei axong pơm jang tơgŭm ăn tơdrong erih rim kơ ‘năr xơđơ̆ng.  

Tơ̆ xăh Đăk Pxi, apŭng Đăk Hà, lơ̆m xơnăm 2020 âu ki, 5 pơlei đei iŏk vei lăng bri iŏk đei 3 tih 900 trĭu hlj vei lăng bri. Kơsô̆ jên âu đei tơpôl axong 50% ăn tơdrong vei lăng bri, 20% ăn dôm tơdrong jang atŭm kơ thôn păng 30% noh pơjing Jên mong pơm jang ăn dôm bơngai jang tŏk iŏk vă pơm jang. Ƀok A Sáo, bơngai Xơ đăng, oei tơ̆ pơlei Kon Pao Kla ăn tơbăt, đơ̆ng Jên mong đei hloh 10 unh hnam kon pơlei lơ̆m pơlei hlôi tŏk iŏk jên rong rơmo, bơbe, nhŭng bri. Găh unh hnam ƀok đunh kơ âu 3 xơnăm tŏk iŏk Jên mong răt rơmo yŏng. Đei yua hơ iă hloh:  “Đơ̆ng đei Jên mong vei lăng bri đei vei xơđơ̆ng mŭk drăm lơ̆m unh hnam. Unh hnam inh tŏk iŏk kơsô̆ jên noh 10 trĭu hlj vei lăng bri vă răt rơmo. Dang ei rơmo hlôi kon đei 3 tŏ. Ƀôh hơtŏk tơ iung đơ̆ng rŏng kon tơrong đei 3 tŏ rơmo lơ̆m unh hnam chơt hơ iă, vă đei mŭk tơmam lơ̆m unh hnam”.  

Tơroi găh tơdrong đei jơnei mă pơkăp kla jên vei lăng bri pơyua ăn bơngai Xơ đăng lơ̆m xăh, ƀok Nguyễn Phúc Đoan, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh tơnap tap Đăk Pxi, apŭng Đăk Hà ăn tơbăt:  “Jên mong vei lăng bri đei kla ăn pơlei pơla, xăh nhôn hlôi pơgơ̆r ăn dôm pơlei pơla iŏk yua jên jang tơnăp. Lơ̆m khei năr âu ki hăm dôm trong jang mă nhôn hlôi tơlĕch, pơtih nhen rong nhŭng bri, hơtŏk bơbe păng hơtŏk hơgăt ‘long xa plei hlôi pơyua tơnăp, tơgop hơtŏk mŭk drăm tơpôl, hơtŏk iŏk yua xơđơ̆ng ăn tơdrong erih kon pơlei dar deh klaih đơ̆ng hin dơnuh kơjăp xơđơ̆ng”.

Lơ̆m 10 xơnăm kơ âu, hơkŏp Jên mong Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum hlôi đei hloh 1.800 tih hlj vei lăng bri, jên cheh ăn adar păng dôm jên pơkăp nai. Jên mong hlôi axong ăn 32 tơ ‘ngla bri noh anih jang, 75 Anih vei lăng kon pơlei xăh, thĭ trâ̆n đei Teh đak pơjao teh, pơjao bri, jê̆ 3.400 unh hnam kon pơlei păng 49 pơlei pơla thôn. Kơsô̆ jên hơtŏ hăm hơgăt bri đei kla vei lăng noh hloh 3 trĭu 420 ha hăm pơhlom 342.800 ha minh xơnăm. Đei jơnei tơpă 10 xơnăm pơm jang pơkăp, kla jên vei lăng bri noh pơkăp kăp gĭt vă dôm tơ ‘ngla bri tơ̆ dêh char Kon Tum vei lăng păng hơtŏk bri kơjăp xơđơ̆ng. Ƀok Hoàng Văn Chất, Kơdră Kŏng ti jang găh bri Đăk Tô, anih jang đei pơjao vei lăng 29.000ha, lơ̆m noh hơgăt đei xa jên hơpăh vei lăng bri noh hloh 22.000ha hăm kơjă rim 1ha rim xơnăm 800 rơbâu hlj ăn tơbăt:  “Đơ̆ng mă đei pơkăp kla jên vei lăng bri, lăng atŭm tơplih tôm tơdrong lơ̆m vei lăng bri. Mă mônh noh tơdrong vei lăng bri đei tơrĕk tơnăp. Đơ̆ng jên mong đei axong răt tơmam drăm pĭt unh xa duh tơtom. Jên khei jang ăn đe kang ƀô̆ bơngai jang adoi xơđơ̆ng tơdrong erih. Ăh đei pơkăp noh tơdrong erih kơ bơngai vei lăng bri mă kăl noh kon pơlei, pơlei pơla roi năr roi xơđơ̆ng, hơtŏk tơ iung”.

Tơgop lơ̆m tơdrong đei jơnei đơ̆ng tơdrong pơm kiơ̆ pơkăp kla jên vei lăng bri lơ̆m 10 xơnăm kơ âu tơ̆ dêh char Kon Tum đei xơnong kăp gĭt kơ Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum păng tơ ‘ngla po ƀok Hồ Thanh Hoàng, bơngai đei lui ngeh pôk jang kơchư̆k Kơdră Jên mong lơ̆m 7 xơnăm kơ âu.

Hăm pơkăp vei xơđơ̆ng pơyua đơ̆ng tơdrong vei lăng bri kơ dêh char, Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum hlôi hơbĕch, kơtă kĭ pơkăp 56 tơdrong jang hăm 56 anih jang athei kla jên vei lăng bri. Hăt hot pơm jang, jang hadoi kơjăp hăm Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char  Việt Nam vă axong jên jang đơ̆ng 15 anih jang athei kla jên vei lăng bri ăn Jên mong kơ dêh char.

Vă pơm kiơ̆ pơkăp đei jơnei tơnăp, lơ̆m 10 xơnăm kơ âu, lơ̆m tơdrong kla jên vei lăng bri, Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum tơrĕk kăp gĭt truh tơdrong chă hơlen tơdrong vei lăng, iŏk yua jên kla vei lăng bri ăn tơ ‘ngla bri păng Anih vei lăng kon pơlei tơ̆ xăh noh tang găn ƀiơ̆ tơdrong glăi, huach kư̆ kă.

Ƀok Hồ Thanh Hoàng, Kơdră Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum ăn tơbăt, tơdrong pơjing đei drơ̆ng nơ̆r đơ̆ng dôm tơ ‘ngla bri păng kon pơlei, pơlei pơla jing minh tơdrong tơm vă pơkăp kla jên vei lăng bri roi năr roi đei tơmơ̆t lơ̆m tơdrong erih, xơkơ̆t đei xơnong kăp gĭt đơ̆ng pơkăp âu hăm tơdrong jang vei lăng păng hơtŏk bri kơ tơring: “Dôm tơ ‘ngla bri noh anih jang, đei Kŏng ti jang găh bri, dôm Anih vei lăng bri hơmŏ, bri tơm hlôi đei jên jang xơđơ̆ng, kơjăp pơ jang kơ po. Tơdrong erih đe kang ƀô̆, bơngai jang kơ anih vei bri hlôi đei vei xơđơ̆ng, roi năr roi hơtŏk. Noh kang ƀô̆ bơngai jang kơ dôm Kŏng ti âu duh kăp gĭt vang jang vei lăng bri. Gơnơm đei jên pơkăp vei lăng bri xơđơ̆ng âu, kon pơlei hăt hot vang jang vei lăng bri, tơdrong erih đe yĕt roi năr roi đei xơđơ̆ng”.

Hơnơ̆ng tơplih ‘nao, gơh rơgei, lơ̆m 10 xơnăm pơm jang, Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum đei 19 tơdrong pơkăp jang tơ̆ tơring păng 3 tơdrong jang đei Anih jang gơh rơgei kơ dêh char pơkăp. Lơ̆m noh đei 2 tơdrong tơlĕch jang đei Kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Kon Tum pơkăp pơm jang tơnăp. Hăm dôm tơdrong đei jơnei găh tơdrong juăt jang păng tơdrong vei xơđơ̆ng pơyua ăn tơpôl, 10 xơnăm kơ âu Anih Mong jên Vei lăng păng Hơtŏk bri dêh char Kon Tum chơt hơ iă đei dôm jăl jang pơkăp hăm lơ hơnăn pơlong pơm jang păng pôk hơpăh.

Vă băt hơ dăh ƀiơ̆ tơ drong adrin đơ̆ng Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơiung bri dêh char Kon Tum lơ̆m 10 sơ năm bơ̆ jang kŭm nhen dôm tơ drong jơ nei ‘lơ̆ng hơ iă mă trong jang kla jên mưh vei lăng, iok yoa cham char bri brăh hơ nhăk ăn tơ drong vei lăng păng atŏk tơ iung bri kơ dêh char, đơ̆ng rŏng âu ‘nŏh tơ drong pơ ma nuh đơ̆ng nhôn hăm ƀok Hồ Thanh Hoàng, Kơ dră chĕp kơ̆l Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum.

-Ƀok ăi, tơ drong kiơ hlôi pơ jing đei tơ drong drơ̆ng nơ̆r tơ gŭm đơ̆ng dôm anih jang păng kon pơ lei dêh char Kon Tum lơ̆m tơ drong bơ̆ jang kiơ̆ trong kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh lơ̆m 10 sơ năm âu ki?

-Tơl: Iŏk đơ̆ng blŭng năr pơm Kơ dră chĕp kơ̆l Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char, inh ƀôh vă rim tơ ‘ngla bri, bơ ngai vei lăng bri, kăn ƀô̆ xăh tam mă băt hơ dăh trong jang kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh. Ƀôh đơ̆ng tơ drong ‘nŏh inh kŭm hăm đei ‘nhŏng ŏh chih tơ lĕch kơ sơ̆p hla ar Apinh – Tơl găh trong kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh. Nơ̆r apinh kơ đeh ‘moi kiơ̆ tơ drong Hơ găt 99 păng dôm tơ drong Tơ chơ̆t đơ̆ng Anih tơm vei lăng choh jang xa păng atŏk tơ iung tơ ring tơ rang vă pơm ăn dôm tơ ‘ngla bri, dôm Dơ nŏ anih vei lăng kon pơ lei xăh kŭm nhen dôm anih jang đei ƀơm truh băt hơ dăh găh trong kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh vă bơ̆ jang kiơ̆ trong jang âu roi đunh roi ‘lơ̆ng. Đang kơ ‘nŏh inh oei tơ chĕng hơ len, kŭm hăm ‘nhŏng ŏh bơ̆ jang tơ drong tơ roi tơ băt mă '‘ơ̆ng ƀiơ̆ vă rim kon pơ lei kŭm nhen dôm tơ 'ngla bri băt hơ dăh trong jang kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh vă trong jang âu gơ̆h mât lơ̆m tơ drong arih xa.

- Mă hơ dăh dôm trong tơ roi tơ băt đei Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum bơ̆ jang đei yoa thoi yơ hă ƀok?

-Tơl: Nhôn pơ gơ̆r lơ ‘măng hop akŏm tơ roi tơ băt tơ̆ xăh lơ̆m rim sơ năm. 1 sơ năm jô̆ păh lăp dang 50 ‘măng hop akŏm. Chă roi tơ băt hai, pơ tâp pơ hrăm pơ tho tơ ƀôh ăn kon pơ lei iŏk yoa jên đơ̆ng vei bri pơ ‘nhŏ ăn tơ drong arih xa, jang xa hai vă pơm hơ tŏk tơ drong đei yoa đơ̆ng jên vei bri, tơ gŭm ăn kon pơ lei pơm hơ tŏk tơ drong arih, găn ƀiơ̆ tơ drong kŏh phă bri. Mă 2 nhôn pơm lơ kơ ƀang chih tơ roi pơ dơ̆ng tơ̆ rim jăl trong, dôm anih kơ drâm bơ ngai vih vât vă roi tơ băt găh trong jang kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh ăn kon pơ lei. Nhôn chih hơ met nơ̆r roi tơ băt găh trong jang kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh, tơ roi găh tơ drong vei lăng bri tơ̆ kơ đŏh hla ar chih ƀơk ăn đe ŏh hŏk tro vă tơ gŭm ăn đe ŏh lơ̆m tơ ring đei bri 'long 'nŏh jĭ dôm xăh hơ tăih yăih, tơ jur ƀiơ̆ tơ drong mơ mat tat găh hla ar chih mưh năm hŏk. Atŭm hăm ‘nŏh hơ nhăk tơ drong tơ roi tơ băt truh hăm đe hŏk tro. Kiơ̆ đơ̆ng đe ŏh hŏk tro chă tơ roi dơ̆ng ăn đe mĕ ƀă, truh tơ̆ đe thây kô păng păr ang tơ̆ jâp jang tơ pôl.  

- Kŭm hăm mong akŏm đei jên jang sơ đơ̆ng ăn dôm anih pơm tơ 'ngla bri tơ̆ Kon Tum, hăm oei đei tơ drong kiơ mă ih ƀôh hơ iă hlŏh lơ̆m 10 sơ năm bơ̆ jang kiơ̆ trong kla jên mưh vei lăng, iŏk yoa cham char bri brăh âu ưh? 

- Tơl: Đơ̆ng jên kla mưh vei lăng bri sư tơ gop ‘lơ̆ng ăn tơ drong arih xa kơ kon pơ lei, mă loi hăm kon pơ lei tơ̆ tơ ring hơ tăih yăih, tơ ring mơ mat tat dêh hlŏh kơ dêh char Kon Tum. Găh nŏh dơ̆ng đei lơ kăn ƀô̆, bơ ngai jang tơ̆ dôm Công ty jang ‘long kŭm đei tơ drong arih xa sơ đơ̆ng ‘lơ̆ng ƀiơ̆ ‘năi. Đơ̆ng noh đe sư sơ đơ̆ng jơ hngâm bơ̆ jang hăm bri.

- Lei a, bơ nê kơ ih ƀok Hồ Thanh Hoàng, Kơ dră chĕp kơ̆l Anih mong jên vei lăng păng atŏk tơ iung bri dêh char Kon Tum tơ gĕch jơ pơ ma nuh hăm nhôn!

Lan hăm Dơ̆ng: Tơ blơ̆