Kơ jă măk păng ư\h tam băt lai yơ ke\ pơ dơ\h kơ kla.

            VOV4.Bahnar – Nhen nhôn hlôi tơ roi lơ\m [ai ch^h hơ drol, tơ drong to\ phang tơ\ Tây Nguyên – tơ ring cho\h jang sa tơm kơ lơ\m te\h đak hlôi pơm ăn lơ hiong răm, ư\h kơ ke\ jo# đ^ hăm jên. Lơ\m [ai ch^h âu, nhôn tơ blang hơ dăh găh tơ drong tơm pơm ăn đơ\ng tơ drong ‘nâu. ‘No\h j^ tơ drong tơ mơ\t jên jang ming man rim hnam kơ măy u\nh điên ư\h kơ jo# đ^ tơ drong đei [ơm kơ ne# cham char. Rim dơ nâu mong đak ‘no\h ư\h kơ lăp hăm tơ mam drăm, tơ drong pran đơ\ng tơ ring, tơ drong jang vei lăng io\k yua oei lơ tơ drong ư\h kơ ‘lơ\ng. Đang kơ ‘no\h tơ drong phă bri, xir io\k đak le\ch kư\ kă, pơm ăn mong đak roi năr roi tơ jur.

Tơ drong pơ răm hlo\h tơ drong đơ\ng kon bơ ngai hlôi [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng kơ tă tru\h tu đak tơ\ Tây Nguyên lơ\m dôm sơ năm âu ki, mă hơ drol ‘no\h j^ tơ drong ming man lơ hnam kơ măy pơm tơ le\ch u\nh điên lơ\m vă đ^ đăng rim đak krong t^h. {o#h hơ dăh nhen tơ drong jang pơm hnam kơ măy u\nh điên An Khê – Ka Nak tơ\ de#h char Gia Lai hlôi găn hre\ch đơ\ng tu đak krong Pa, đang kơ ‘no\h pơ ro đak tơ\ đak krong Kôn, de#h char Bình Định; [ak krong Pa jing đak krong ư\h kơ đei đak. Rim sơ năm, hlo\h 300 ti mét khối đak krong pa hlôi đei tơ pl^h pơ ro tơ\ Bình Định, pơm ăn kơ dôm j^t rơ bâu hec-ta te\h cho\h jang sa tơ\ 6 apu\ng, thị xăh kơ de#h char Gia Lai đei to\ phang. Dang 400.000 ‘nu kon pơ lei ar^h sa tơ ter tơ ring đak krong Pa athei pu\ tơ drong ‘me# ‘mach đak yua. Prăt đ^ jăl jang pơm Kơ dră Jơ nu\m vei lăng kon pơ lei de#h char Gia Lai, [ok Phạm Đình Thu ling lang đei chhru\r nu\ih yua đơ\ng tơ drong jang pơm hnam kơ măy âu: “Hnam kơ măy u\nh điên An Khê – Kanak ‘no\h j^ tơ drong đunh đai, tơ to\ đon de#h, ư\h kơ băt tru\h lai yơ gơ\h pơ tôch. ‘Măng tơ [ơ\p pơ ma dơ nu\h hăm bơ ngai tăh hla hơ yơ ku\m pơ ma tôch kơ hret. Dang ei sư [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng tru\h tơ\ tơ ring vă je# 400.000 ‘nu kon pơ lei oei tơ\ pơ băh mă ư\h kơ s^ khan lăp hơ dro# tơ\ An Khê đe\ch o#h. Tơ drong pơ ro tơ pl^h đak ‘no\h j^ pơm pơ răm tôch kơ t^h tên”.

Lei lăi thoi no\h, đak krong Sê-rê-pôk (đak ro tơ [ư\h đơ\ng đak Krông Nô păng Krông Ana) ro kle\ch 2 de#h char Dak Nông păng Dak Lak ku\m đei bơ\ găn lơ jăl vă ming man hnam kơ măy u\nh điên, [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng t^h tru\h tu đak dơ nâu mong đak. Io\k đơ\ng hnam kơ măy u\nh điên Buôn Tuar Srah bơ\ găn đak Krông Nô, đak cho\h jang sa kơ 8 xăh, găh de#h char  Dak Lak păng Dak Nông đei [ơm kơ ne#. Tơ\ pơ băh đak, hnam kơ măy u\nh điên Sê-rê-pôk 4A bơ\ găn đak ro tơ\ apu\ng Buôn Đôn, de#h char Dak Lak, pơ ro đak tơ\ tơ ring nai vă pơ\ih u\nh điên, pơm ăn kơ dôm j^t km đak krong Sê-rê-pôk hrơ\ đ^. Tơ drong jang âu hlôi pơm ăn phang pơ đang tơ\ tơ ring găh pơ băh đak, [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng tru\h cham char bri brăh Pơ gar bri ‘long kơ te\h đak Yook Đôn, hơ dai hăm ‘no\h tơ pl^h an^h tơ mang lăng cham char bri brăh Buôn Đôn đơ\ng tôch kơ hơ iă, jing 1 an^h pơ se\l pơ so\. Tơ\ Kon Tum, hnam kơ măy u\nh điên Thượng Kon Tum to\k bo\k đei ming man, pơ cho\h đak đơ\ng đak krong Đăk Snghé, de#h char Kon Tum pơ ro tơ\ đak krong Trà Khúc, de#h char Quảng Ngãi, pă jor gô pơm ăn tơ drong kơ ne# te#  pơ têng hăm dôm tơ drong kiơ to\k bo\k đei [o#h tơ\ pơ băh đak hnam kơ măy u\nh điên An Khê-Kanak, de#h char Gia Lai, an^h tơ mang lăng Buôn Đôn de#h char Dak Lak dăh mă nhen tơ\ chơ kơi Pongour – Lâm Đồng, chơ kơi đak ‘lơ\ng ro\ hlo\h lơ\m Tây Nguyên. Yă Trương Thị Đáng vei lăng An^h tơ mang lăng chơ kơi đak Pongour tơ roi: “ {ơ\t ming man hnam kơ măy u\nh điên Đại Ninh ‘no\h đak ro đơ\ng đak krong Đa Nhim ro tơ\ pơ băh chơ kơi đak Pongour ‘no\h ư\h pă đei, ư\h kơ măh đak vă tơ ru\ih ăn kơ ‘long pơ tăm păng đak ro hăm chơ kơi, hrơ\ đ^ hloi. Mă đơ\ng hnam kơ măy u\nh điên Đại Ninh pơ kăp pơ cho\h ro tơ\ đak krong Đa Nhim âu 1 pơ n^t ‘no\h dôm yơ khối đak ‘no\h mă lei tơ pă yan âu ‘no\h đe sư ư\h kơ pơm kiơ\ nơ\r athei ‘no\h”.

{lep tơ pă ‘mơ\n Tây Nguyên to\k bo\k athei pu\ lơ tơ drong hiong răm păng tam mă băt lai yơ mă pơ dơ\h kơ pu\ hiong răm ‘nâu. Ku\m hăm tơ drong ư\h kơ đei tơ che\ng hơ len lăng [ơ\t ming man rim hnam kơ măy u\nh điên, tơ drong phă bri kơ tang tơ\ Tây Nguyên ku\m jing tơ drong tơm pơm ăn đak đei tơ jur kơ tang. Kiơ\ kơ an^h jang vei lăng găh bri ‘long, 7 sơ năm âu ki, Tây Nguyên hiong vă je# 360 rơ bâu hec tar bri. 1 kơ so# ch^h jo# nai ăn [o#h, 30 sơ năm âu ki, 1/3 hơ găt bri tơ\ Tây Nguyên đei phă pơ răm, hăm hơ găt hlo\h 1 triệu 500 rơ bâu hec-ta, pơm ăn tơ drong pe\ng yơ\p tơ jur hre\nh, hiong he# tơ drong ke\ vei đak. {ok Trương Vân – Kơ dră vei lăng Ko\ng ti jang găh dơ nâu mong đak Gia Lai akhan: “Phă bri ‘no\h j^ 1 tơ drong [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng tôch t^h, vă khan ‘no\h j^ sư hlôi su\t he# bơ\n ‘nhe\t. Oei tơ drong tơ pl^h bri kơ ne# ‘no\h ^nh tơ che\ng thoi âu sư ku\m [ơm kơ ne# tôch kơ t^h. Yua kơ sơ\ kon pơ lei pơ tăm [a kông tơ\ kơ\l tu đak, dang ei tơ pl^h jing pơ tăm che\h phe, tiu. Thoi no\h ‘no\h atu\m 1 khei ‘năr, tơ ru\ih răh ăn kơ [a mă lei tơ\ tu đak đe yua kơ măy [ôm io\k đak tơ ru\ih ăn kơ che\h phe, tiu kơ na đak ư\h kơ măh”.  

{ơ\t mă hnam kơ măy pơ cho\h đak ro tơ\ tơ ring nai, đang kơ ‘no\h hiong bri- hiong tơ drong ke\ vei đak, ‘no\h tơ drong tang găn to\ phang tơ\ Tây Nguyên ako\m lơ\m dôm dơ nâu mong đak. Tây Nguyên dang ei đei 2.260 dơ nâu mong đak, hăm 1.150 dơ nâu mong, vă je# 950 hơ pong đak tơ\ng, kơ hre\ng an^h [ôm đak păng vă je# 5.000 km hơ bong thong đak. Mă lei, kơ hre\ng dơ nâu mong đak hư răm, dơ nâu uơ oei dơ\ng ‘no\h vei lăng pơ ro đak ư\h kơ jăng. Pơ yan ‘mi t^h pơ cho\h đak glăi tơ drong tơ chơ\t pơm ăn đak lơ\p. Pơ yan to\ ‘no\h yua brăh brư lơ\m blu\ng pơ yan vă hơ tuch pơ yan hrơ\ hre\ng. {ok Mai Trọng Dũng – Pho\ kơ dră an^h jang vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang de#h char Dak Lak tơ roi tơ pă yan âu: “Rim dơ nâu đak hơ drol sơ\ pơ jao ăn kơ tơ ring vei lăng ‘no\h pơ jao ăn kơ apu\ng, apu\ng pơ jao ăn kơ xăh, xăh ‘no\h pơ jao ăn kơ 1 ‘nu kang [o# jang găh trong nơ năm- dơ nâu mong đak; păng dơ nâu đak ‘no\h pơ jao ăn kơ pơ lei, ‘no\h [ok pơ gơ\r pơ lei vei lăng, le# lơ dơ nâu hư kơ ne#, mă loi ‘no\h j^ 1,2 dơ nâu le# kon pơ lei tơ gar io\k. Rim ko\ng ti che\h phe ‘no\h tơ drong tơ mơ\t jên jang pơm hơ met ming ư\h pă đei, kơ na ku\m [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng tru\h tơ drong ke\ tơ ru\ih đơ\ng dơ nâu đak”. 

Tơ drong sir io\k đak le\ch kư\ kă ku\m pơm ăn kơ Tây Nguyên roi ‘năr roi kơ [a\h kơ đak. Pơ tôch tơ che\ng hơ len đơ\ng An^h jang găh cham char kơ jăp, găh an^h jang  IDH kơ Hà Lan ăn [o#h, dang 5 sơ năm kơ âu, đak le\ch tơ\ Tây Nguyên rim sơ năm hrơ\ đơ\ng 3 tru\h 5m, mong đak hlôi tơ jur đơ\ng 30 tru\h 35%. Kiơ\ tơ pă yan âu tơ drong jang sir io\k đak le\ch đơ\ng an^h jang, [ok Trần Văn Thiện, Kơ dră Ko\ng ti pơ tru\h đak Dak Lak tơ roi tơ băt:“Pơ yan nhôn sir io\k đak ‘no\h j^ [lep hăm pơ yan tơ ru\ih che\h phe, tiu, cho\h jang sa dang ei tơ ru\ih đak lơ de#h hnang. 10 sơ năm hơ drol sơ\ ‘no\h đak kuey jru\ hăm măt te\h ‘no\h j^ đơ\ng 80 tru\h 90 mét, mă lei dang ei jur tru\h 110, 111 mét, jur hloi đơ\ng 10 tru\h 15 mét”.

M^nh tơ drong ư\h kơ hơ iă nai ‘no\h j^ găh lơ rim dơ nâu mong đak tơ\ Tây Nguyên lăp tơ gu\m hơ drol ăn kơ tơm [a, io\k yua mu\k drăm to\ se\t; [ơ\t mă lơ ‘long pơ tăm tơm đei kơ jă mu\k drăm lơ nhen che\h phe, tiu păng dôm kơ loăi ‘long sa plei ‘no\h ư\h kơ gan đei lăng tru\h. Lơ\m tơ ring dang ei đei dang 600 rơ bâu hec-ta che\h phe, 60 rơ bâu hec-ta tiu, găh lơ yua đơ\ng kon pơ lei chă io\k đak kơ d^h hăm tơ drong xir đak kuey, khoan đak kuey, lăp dang 30% hơ găt che\h phe đơ\ng rim an^h jang mơ dro sa te\h đak đei tơ mơ\t jên jang pơm dơ nâu mong đak, dang ei đ^ hư răm kơ tang. Lơ dơ nâu mong đak đei te\h đak tơ mơ\t jên jang ư\h kơ hrơ\p 1 ‘măng, tam mă đei hơ bong pơ ro đak, kơ na oei dang 150 rơ bâu hec-ta ‘long pơ tăm oei lơ\m tơ drong pơ ro đak mă lei tam mă gơ\h tơ ru\ih.

 Thuem tơ blơ\